Skipr 99 Uitvergroot: Ton van Overbeek – 69
Voor een bestuurder met een missie is het belangrijk om aandacht te genereren voor zijn standpunten. Dus vindt Ton van Overbeek, voorzitter van de raad van bestuur van Careyn, het geweldig om in de Skipr 99, de ranglijst van invloedrijkste zorgbeslissers, te staan. Van Overbeeks missie: een eind maken aan de versnippering in de thuiszorg en het regelvermogen terugbrengen naar de wijk.
Thuiszorg nabij en beter
In het aprilnummer van Skipr magazine belicht Van Overbeek de visie op de thuiszorg ‘Thuiszorg nabij en beter’ van een groep grote en middelgrote zorgaanbieders. In het essay pleit hij voor een meer wijkgerichte aanpak om integrale zorg te leveren waarbij meer regelruimte nodig is. Hij heeft naar eigen zeggen veel instemmende reacties ontvangen op het essay. “De essentie wordt goed opgepikt. Flexibiliteit en kwaliteit moeten, voor zo ver dat niet het geval is, een centrale rol gaan spelen in de thuiszorg.” Wel merkt hij dat veel organisaties tegen belemmeringen oplopen bij de toepassing van een wijkgerichte aanpak. Van Overbeek ziet het als zijn rol om die belemmeringen weg te nemen. Hoe hij dat gaat doen? “Gewoon doordouwen.”
Groeiend draagvlak
Dat klinkt simpel, maar Van Overbeek voelt zich gesteund door het groeiende draagvlak bij zowel bestuurders als zorgverleners voor integrale dienstverlening. Binnen dit model wordt alle thuiszorg, van huishoudelijke hulp tot complexe verpleging, in een pakket aangeboden. Wijkteams, bestaande uit verplegenden en verzorgenden die de wijk en de individuele klanten persoonlijk kennen, werken samen met ondermeer welzijnsorganisaties en woningcorporaties. Zo zijn ze meer gericht op preventie en alert op signalen en noodsituaties. De mensen zijn er, het is de taak van Van Overbeek en zijn collega-bestuurders om dit te faciliteren. Careyn, Activite, Vivent, Thuiszorg Rotterdam, Zuwe, Aveant, Sensire, Amstelring Osiragroep en Zuidzorg zijn pilots gestart. Regelmatig is er onderling contact over de stand van zaken en in het najaar vindt er een gezamenlijke evaluatie plaats. Dan komt er ook een op casuïstiek gebaseerd advies aan het adres van het ministerie van VWS.
Fan van Jos de Blok
De visie van Van Overbeek is op zich niet nieuw. Jos de Blok, directeur van Buurtzorg Nederland, is bijvoorbeeld ook een voorvechter van de wijkgerichte aanpak. Van Overbeek: “Ik ben fan van Jos de Blok. Hij heeft gedaan wat we allemaal hadden moeten doen. Hij heeft bestaande patronen doorbroken en ik ben hem dankbaar voor het doen oplaaien van de discussie.” De uitspraken van De Blok over namaak in de thuiszorg en het paren van kleinschalig werken aan het inzetten van lager opgeleiden, kwalificeert Van Overbeek als spijtig. Hij vindt dat in dergelijke uitspraken te sterk een gevoel van concurrentie doorklinkt, terwijl ‘we’ het samen zouden moeten doen. Thuiszorgaanbieders moeten zich wat Van Overbeek betreft gezamenlijk inzetten voor de continuïteit van zorg. “Dat is het rendement. Het rendement is niet in eerste instantie financieel.”
Indicatiestelling
Volgens Van Overbeek was zo’n vijftien jaar geleden de wijkgerichte aanpak de norm, maar ging het mis met de invoering van de objectieve onafhankelijke indicatie. Dit leidde er toe dat cliënten een soort claimrecht kregen op uren zorg, zoals bij een gewone verzekering waardoor het zorgvolume ging toenemen. Van substitutie was toen geen sprake meer. De indicatiestelling draait ook te veel om verzorgen sec, georganiseerd in minuten per product, terwijl het zou moeten gaan om participatie. Van Overbeek omschrijft de ontwikkeling van de thuiszorg als een “neo-tayloristische (industriële) benadering”.
De (financiële) solidariteit die gold in de tijd van Den Uijl staat sterk onder druk. Blijkbaar is de afkoopsom (de af te dragen premies) te groot geworden, stelt Van Overbeek. “Nu moeten we bekijken hoe we zelf zorg kunnen verlenen in plaats van te betalen. Het gaat uiteindelijk om het bevorderen van de zelfredzaamheid van mensen en de sociale cohesie die we op willen brengen.”
Publieke en private zorg
Ton van Overbeek wil Careyn ombouwen tot een brede maatschappelijke onderneming. “In tegenstelling tot de profit-sector heeft de zorg geen marge om te innoveren. Als er wel marge is, dan moet dit meteen weer ingeleverd worden, omdat de zorg dan blijkbaar goedkoper kan.” Van Overbeek wil daarom een publiek en een privaat deel samenbrengen. Zo wil hij bijvoorbeeld drie hulpmiddelenbedrijven combineren en onderbrengen bij Careyn. “Want waarom zou je dat aan een ander geven als je het zelf ook kunt”, stelt hij. Met de marge die daarop gedraaid wordt, kan de (publieke) zorg worden geïnnoveerd. Met innovatie doelt Van Overbeek op zowel technologische innovatie zoals zorg op afstand, maar juist ook op het mogelijk maken van indicatiestelling in de wijk en flexibele invulling van de klantvraag. Hij hoopt het huidige systeem ‘los te krijgen’ en daarin een meer menselijke benadering de bovenhand te laten voeren.
Ruimte voor innovatie
Het bedrijfsconcept innoveren is echter moeilijk met losstaande maatregelen in het kader van de marktwerking van de overheid, de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), de fiscus en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Allen hebben los van elkaar maatregelen bedacht over hoe er moet worden omgegaan met marktwerking, vindt Van Overbeek. “Er is zomaar aangenomen dat er wat verdiend wordt in de zorg en dat marktwerking werkt. Door op basis daarvan allerlei losse maatregelen te ontwikkelen, zijn er steeds meer risico’s op bestuursniveau ontstaan. De verschillende instanties zouden moeten kiezen voor een gezamenlijke aanpak en een duidelijke transitie agenda. Nu bestaat er te veel onduidelijkheid. Hier en daar worden extra subsidieregels ingesteld, maar de continuïteit van deze geldstromen ontbreekt. Daarmee ontneem je de zorg de kans om te innoveren en de menselijke maat te handhaven.”
Afschaffen minutenzorg
De minutenzorg moet wat Van Overbeek betreft direct worden afgeschaft. Wijkteams moeten voor iedere individuele cliënt een pakket ontwikkelen dat tegelijkertijd zuinig is en bijvoorbeeld mantelzorg, vrijwilligerswerk en hulpmiddelenzorg combineert. Alleen dan komt de menselijkheid terug in de zorg, vindt Van Overbeek. Organisaties lopen veelal vast op het verantwoorden van de uren tegenover het ministerie en de zorgverzekeraars. De focus ligt te veel op doelmatigheid en rechtmatigheid, stelt hij. “Als we een kostendaling kunnen realiseren door het aanbieden van een integraal pakket van zorg tegen dezelfde of lagere kosten , dan zouden we niet afgerekend moeten worden op de verantwoording van tijd.”
Heroverwegingen
De ambities zijn er, maar zijn deze ambities ook realistisch in economisch zware tijden? Van Overbeek heeft de heroverwegingsrapporten op hoofdlijnen doorgenomen. Zijn eerste indruk is dat de door de ambtelijke werkgroepen geschetste scenario’s meer doelmatigheid als insteek hebben en minder maatschappelijk zijn dat ze zouden moeten zijn. “De klant en het maatschappelijk middenveld komen er karig vanaf.” Careyn gaat ook daarom door met de pilots voor de wijkgerichte aanpak van de thuiszorg. Kernwoorden hierbij zijn integraliteit, regelvermogen, vertrouwen en maatschappelijk ondernemerschap. Begrippen als deze ontbreken juist in de heroverwegingsrapporten, vindt de Careyn-bestuurder. In tegenstelling tot wat de ambtelijke top misschien veronderstelt, steken zorgbestuurders juist wel hun nek uit voor maatschappelijk rendement, stelt Van Overbeek. Toch zijn het juist de organisaties en hun bestuurders die worden achtervolgd door een slecht imago: een verdienste van de media en de overheid die te veel stuurt op doelmatigheid.
Belangenbehartiging
Ton van Overbeek is naast bestuursvoorzitter van Careyn ook actief als lid van de raad van toezicht van gehandicaptenzorgorganisatie Lunet Zorg. Een opvallend verschil tussen beide sectoren ligt wat Van Overbeek betreft in de belangenbehartiging. Juist door de kwetsbare doelgroep zijn naasten en familieleden in de gehandicaptenzorg eerder geneigd om op de barricaden op te klimmen. Ter illustratie haalt hij de kwestie rond Jolanda Venema aan. De gehandicapte en ernstig gedragsgestoorde Venema verbleef in een instelling waar zij met een Zweedse band die met een touw aan de muur vastzat. Haar ouders brachten in 1988 foto’s van haar erbarmelijke situatie naar buiten. De discussie over de kwaliteit van de gehandicaptenzorg domineerde wekenlang de media.
Volgens Van Overbeek is de belangenbehartiging in de gehandicaptenzorg actiever, bij ouderen ligt dat volgens hem anders. Van Overbeek pleit daarom voor het actief organiseren van een tegenmacht. Met dit doel voor ogen is Van Overbeek betrokken bij de oprichting van een zogeheten Zorgbond (zoals de oude Kruisvereniging). Deze bond biedt leden informatie, servicevoordelen, discussieplatforms, lotgenotencontact en belangenbehartiging. Leden van de serviceorganisaties van de thuiszorgorganisaties vormen de doelgroep voor het lidmaatschap van de Zorgbond. Zo ontstaat er een klantenbeweging die de thuiszorg scherp houdt. Na de zomervakantie moeten de contouren van de Zorgbond duidelijk zijn.
Motivatie
Van Overbeek is fanatiek in zijn overtuiging. Dat komt door een intrinsieke motivatie, stelt hij. “Het metertje tikt vanzelf.” Daarnaast is hij door privé-ervaringen met zijn moeder en schoonmoeder vasthoudender geworden. “Mijn passie is het mogelijk maken van zorg op een maatschappelijk verantwoorde, menselijke manier. Dat motortje blijft draaien.”
Trefwoorden
- Bekeken (2636)
- Reacties (2)
Reacties (2)
