Meer toezicht, minder verantwoordelijkheid
Hoe luidt de wet van het toenemend toezicht? Toenemend toezicht wordt in de eerste plaats ingegeven door politiek bestuurlijke compromissen vooral in coalities van verschillende ideologie. Zo leidt een compromis tussen meer vrije markt en meer overheid tot meer toezicht. En als meer vrije markt moet worden afgewogen tegen meer ruimte voor het maatschappelijk middenveld, is het gevolg: meer toezicht. Wanneer meer ruimte voor het maatschappelijk middenveld moet worden ingebed in meer overheidsbemoeienis, dan is het compromis….U raadt het al.
Maatwerk; meer gedetailleerde regels
Nu kan het toezicht ook nog op drie manieren worden ingevuld: rechtstreeks verticaal toezicht, horizontaal toezicht of intern toezicht. Verticaal toezicht wordt uitgeoefend door speciaal daartoe ingestelde (semi) overheidstoezichthouders. Zoals ieder voordeel zijn nadeel heeft, geldt dat ook hier: er zijn algemeen geldende toezichtregels, dus dat is voor iedereen helder. Probleem is echter dat die steeds slechter passen op een steeds veelkleuriger praktijk die maatwerk vraagt. Zo kunnen algemeen geldende solvabiliteitsvoorschriften niet verhinderen dat toch verkeerde of te grote risico’s worden gelopen, om maar eens een willekeurig praktijkvoorbeeld te noemen. Het gevolg is meestal: meer gedetailleerde toezichtregels.
Horizontaal toezicht
Horizontaal toezicht, soms ook zelfregulering genoemd, kwam als reactie daarop meer en meer in zwang. Benchmarking, visitatie, keurmerken, we doen er allemaal aan. Ook de media gaan meedoen: de oliebollenlijstjes die ‘toch wel iets zeggen’ als je tot de top drie behoort of ‘kort door de bocht en discutabel zijn’ als je in de onderste regionen bent terecht bent gekomen.
Intern toezicht
Tenslotte: intern toezicht. Raden van commissarissen worden meer en meer aangesproken op hun verantwoordelijkheid. De tijd van vier keer per jaar met de bolknak een aardige lezing van het management is definitief voorbij. Financiële, kwaliteit, governance, en compliance-commissies worden ingesteld en ingevuld.
Beperken toezichtlasten
Enige tijd geleden leek er een discussie te zijn over een soort uitruil tussen de verschillende vormen van toezicht om de toezichtlasten te beperken, bijvoorbeeld bij een beter horizontaal toezicht minder verticaal toezicht. Maar de laatste jaren is het toch, mede onder invloed van incidenten toch steeds ‘meer on top of’.
Meer toezicht, minder verantwoordelijkheid
Het grote gevaar is dat meer toezicht leidt tot minder verantwoordelijkheid. Als er problemen zouden kunnen aankomen wordt de overheid via een early warning gewaarschuwd. Die moet dus wat gaan doen. De commissarissen kijken en wegen mee welke risico’s nog aanvaardbaar zijn. De kosten zijn onder controle, want we scoren toch op het onderste kwartiel van de benchmark. Zo wordt iedereen verantwoordelijk en dus uiteindelijk niemand.
Schuld verleggen
Bij een cafébrand krijgt de overheid de schuld vanwege gebrekkig toezicht. Financiële problemen leiden tot de schuldvraag bij de commissarissen, want die waren toch op de hoogte gehouden. Benchmarking van bijvoorbeeld salarissen leidt eerder tot opwaartse in plaats van neerwaartse druk.
Nog even en ik rijd door rood en zeg: het was niet mijn schuld, want er was geen toezicht.
Martin van Rijn
Trefwoorden
- Bekeken (1713)
- Reacties (0)
