Wees een vent, ga voor twintig procent
Op Prinsjesdag lanceerde het kabinet twintig werkgroepen die twintig procent reductie in de netto overheidsuitgaven moeten zien te bereiken om de gevolgen van de crisis weer in goede banen te leiden. Het zijn vermetele plannen met vermetele streefgetallen die 35 miljard euro moeten opleveren. In deze weblog eerst een kanttekening bij deze getallen en plannen en dan doe ik zelf ook een duit in het zakje.
Let’s make things better?
De eerste vraag is natuurlijk hoe men aan deze prachtige getallen komt. Het is de combinatie van enerzijds terughalen van de gigantische bedragen die zijn gepompt in de redding van de banken en anderzijds het tering naar de nering zetten gezien de economische krimp die volgde op de bankcrisis. De economische teruggang wettigt slechts een deel van de heroverwegingsoperatie. Reken maar mee: ons bruto binnenlands product bedraagt in 2009 circa 575 miljard euro en krimpt 21 miljard, ofwel bijna vijf procent ten opzichte van 2008. In zo’n open economie als de onze, ontstaat minstens driekwart van de economische groei overigens in het buitenland, nog een reden om al die miljarden en onze eigen invloed daarop stevig te relativeren. Als de economische groei één procentpuntje hoger uitkomt dan geraamd, dan scheelt dat al weer zes miljard.
Falende bankiers
Maar een groot deel van de 35 miljard is te danken aan falende bankiers wier wanbeheer en grootheidswaanzin leidden tot de kredietcrisis. Dat moest eerst worden opgelost uit de schatkist van Bos en nu wordt bijna vijftien miljard vervolgens afgewenteld op de burger. Onze regering probeert van de nood een deugd te maken met zinnen als: Na de crisis moet de weg hervonden worden naar herstel en moet worden doorgewerkt aan de vormgeving van een sterker, slimmer, schoner, solide en solidair Nederland. De brede heroverwegingen hebben tot doel om de politieke besluitvorming over de weg naar herstel grondig voor te bereiden. De lat wordt zelfs hoger gelegd: afhankelijk van de inhoudelijke analyses kan de werkgroep ook besparingsvarianten presenteren die verder gaan dan twintig procent. De werkgroepen hebben tot begin van het eerste kwartaal van 2010, maar er zijn hardnekkige geruchten dat het kabinet wil c.q. moet versnellen, vanwege de grote kritiek dat ze zelf geen leiderschap toont en de pijnlijke keuzes ontloopt via het veelbeproefde model van ambtelijke werkgroepen.
Spring over je eigen schaduw
Er worden twintig thema’s aangepakt onder leiding van (ex-) topambtenaren die niet met dat dossier vergroeid zijn. Het zijn voornamelijk ambtelijke werkgroepen vanuit diverse ministeries, aangevuld met enkele experts. Rare samenstelling, moet Baron van Münchhausen zich zelf uit het moeras trekken? Kunnen ambtenaren tot zulke drastische heroverwegingen komen, los van het veld (waar ze niet actief geweest zijn, omdat de gehele carrière zich meestal geheel binnen de overheidsdienst voltrekt). Het gebeurt ook nog vanuit de gevestigde kokers, want bij de twintig thema’s zie je geen baanbrekende dwarsverbanden. Ieder ministerie staat keurig bij het dossier waar het van oudsher altijd al over gaat.
Kaasschaaf
Dus VWS zit bij twee werkgroepen, die voor de curatieve en de langdurige zorg (de thema’s 11 en 12). Ook die twee deelsectoren zijn weer netjes gescheiden, terwijl deze historisch gegroeide waterscheiding (die ook binnen het ministerie zelf in beton gebeiteld staat) juist een van de fundamentele problemen vormt bij transmurale ketenzorg, de medische ouderen, de geestelijke gezondheidszorg en integrale gehandicaptenzorg. Bij thema’s als wonen geen inbreng vanuit VWS, alsof het al bijna 20 jaar slepende dossier van scheiden van zorg en wonen niet bestaat. De gezondheidszorg is de grootste werkgeversgroep (twaalf à dertien procent van de arbeidsmarkt), maar geen inbreng vanuit VWS bij het thema’s productiviteit onderwijs, hoger onderwijs, innovatie en toegepast onderzoek, op afstand van de arbeidsmarkt of werkeloosheid. We komen VWS bij maar twee andere thema’s tegen, namelijk de uitvoering belasting- en premieheffing en bij toeslagen (zorg, huur, kind, maar dat gaat over peanuts, maar 232 miljoen euro). Het is zeer de vraag of dit leidt tot de grote nieuwe doorbraken die twintig procent of meer moeten opleveren. Daarvoor moet echt “out of the box” gedacht worden, aan de kaasschaaf hebben wij kaaskoppen niet veel meer, we zullen afstand moeten doen van verworven rechten en dwars door zwaar bevochten domeingrenzen heen moeten komen tot heel nieuwe verbindingen.
Niet ontlopen, maar meedoen
De zorg moet circa tien miljard bijdragen aan de 35 miljard die gevonden moet worden. In die zorg zit een waanzinnige hoeveelheid expertise en creativiteit. Laten we die eens loslaten op deze prachtige uitdaging. Te hooi en te gras doe ik nu wat voorstellen, en daarbij de oproep om een ware stortvloed aan voorstellen te creëren. Laten we niet afwachten tot een ambtelijke werkgroep met voorstellen komt, maar als een van de meest maatschappelijke sectoren zelf de regie nemen in een fundamenteel herontwerp van het zorgstelsel.
Proefballonnen
Volgens een recent rapport van de WHO is het al de beste van de wereld, maar het kan vast nog mooier. Ik begin al vast met eerste proefballonnen. De eerste richt zich op alle zorggebouwen. Dat gaat om vele miljarden, qua investeringen, onderhoud en exploitatie. Duurzaamheid hoort bij de zorg. Architecten en bouwers, verenigt u in nieuwe ontwerpen van technische installatie, warmtewisselaars, intelligente klimaatbeheersing, terugwin-systemen, hergebruik van bouwmaterialen die schaars worden (koper, baksteen, hout). De overheid moet dan bijvoorbeeld teruglevering aan het energienet toestaan, dan kan een zieken- of verpleeghuis niet alleen zichzelf maar ook de omgeving van energie voorzien. Zorggebouwen zijn wellicht überhaupt niet meer van deze tijd, we zijn toe aan nieuwe combinaties van school, wonen, zorg en welzijn.
Scheiding wonen en zorg
De langdurige zorg daag ik uit de scheiding van wonen en zorg rücksichtslos door te voeren, iedere Nederlandse zorgburger kan gewoon een huurcontract krijgen en in de hogere inkomenssegmenten zijn ook koop- en leaseconstructies denkbaar. Arbeidsinnovatie moet echt loskomen, traditionele functiegebouwen en beroeps-bescherming moeten worden heroverwogen. Zelfmanagement kan veel verder worden doorgevoerd. Dossiervoering kan grotendeels in digitale handen van de chronische patiënten zelf gelegd worden en hulpverleners kunnen daarop toegang krijgen via UZI-passen. Zijn we meteen af van een hoop organisatiegedoe en ontstaat voor software-leveranciers eindelijk een rendabele schaal. Dat is ook de barrière voor verdere doorvoering van domotica en zorg op afstand, dus wie stelt hier een verstandige doorbraak voor die het gewenste rendement van twintig procent zelfs overtreft.
Dwingende voorschriften
Voor nieuwe werkwijzen van professionals geldt hetzelfde. Ik daag de wetenschappelijke verenigingen van medisch specialisten uit met dwingende voorschriften te komen voor non-invensieve technieken zoals scopie, want internationaal lopen we daarin hopeloos achter terwijl de besparingen en reductie in complicaties groot zijn. Iedere derde aanvraag voor diagnostiek is onnodig en eerder bedoeld om de eigen onzekerheid van de arts of co-assistent tegen te gaan. Welke incentives kunnen we huisartsen geven om echt zuinig om te gaan met de hen omringende mogelijkheden: zullen we hen ook financieel de poortwachter van de basisziekenhuizen maken? Hef trouwens één academisch ziekenhuis op en je hebt weer een miljard gewonnen.
Model van Buurtzorg Nederland
De thuiszorg roep ik op het teamgerichte model van Buurtzorg Nederland overal door te voeren, zodat de maatschappelijke business case van ruim één miljard besparing werkelijkheid kan worden. Een van de grootste uitdagingen voor managers, bestuurders, toezichthouders en systeemregelaars is om het begrip transactiekosten tot toetssteen van al hun handelen te heffen. Vraag u telkens weer af welke uitvoeringskosten vastzitten aan uw plannen, en kom tot de ontdekking dat hier heel veel verspilling en frustratie zit bij professionals, zorgcliënten enzovoorts. Het verambtelijkt apparaat kan met dertig tot veertig procent worden gereduceerd als men vooral onderling bezig is en niet met het eindproces voor de uiteindelijke klant.
Ministeries samenvoegen
Ooit rekende ik uit dat ik als toegevoegd adviseur bij een departement veertig procent van mijn tijd factureerde voor herhaalde interne besprekingen van een concept-rapport (telde ik de eerste bespreking niet mee). Wellicht moeten we zelfs overwegen de ministeries van gezondheidzorg, economische en sociale zaken bij elkaar te voegen, want de gezondheidszorg wordt net zo’n gewone markt als alle andere economische sectoren. Het klinkt wellicht wat wild, maar het scheelt een hoop transactiekosten en allerlei kosten voor belangenbehartiging.
Robbert Huijsman
Trefwoorden
- Bekeken (11252)
- Reacties (7)
Reacties (7)
