Pgb: here to stay?
Het pgb verkeert al 15 jaar in experimentele fase, eerst als sectorgewijze pilots en sinds 2003 als AWBZ-brede subsidieregeling. Het is daarmee één van de best uitgeteste en meest onderzochte interventies in ons zorgstelsel. Er zijn met minder onderzoek wel grotere interventies doorgevoerd, zelfs hele stelselwijzigingen. Wordt het persoonsgebonden budget (pgb) eindelijk een volwassen aanspraak of blijft het een risicodossier onder permanent staatstoezicht?
Pgb-steun politiek correct?
Het pgb is vanaf haar geboorte begeleid door staatssecretarissen van uiteenlopende huize: VVD (Terpstra), PvdA (Vliegenthart, Bussemaker) en CDA (Ross van Dorp). Politieke steun alom, zou je denken. En toch is het pgb omgeven met een zweem van oneigenlijk gebruik door cliënten, ontoetsbare kwaliteit, manipulatie door bemiddelingsbureaus, uitkeringsfraude door mantelzorgers en witwassing van zwartwerk. Als geruchten echt onderzocht werden, bleek het steeds weer om incidenten en kleine aantallen te gaan. Pers en politiek vinden het heerlijk om het incident tot regel te verheffen en daarmee ruim 110.000 pgb-houders onder één noemer te scharen. Curieus, want het pgb past perfect bij de alom bepleitte omslag van aanbod- naar vraagdenken. Waar wringt het dan? Lippendienst aan de vraagbeweging, verlegenheid met het succes, angst voor de echt kiezende klant, begaan met de kwetsbare budgethouder, bestaansonzekerheid bij aanbieders, bang voor open-eind-regelingen met onrechtmatige bestemming buiten de zorg? De aandacht gaat in ieder geval steeds uit naar de techniek en het geld, niet naar de zorgvrager, diens situatie en de uiterste interessante opbrengsten van het pgb.
Het pgb zuiveren
Het pgb is geen aanspraak maar een subsidie. Met een gelimiteerd jaarbudget dat stevig groeit. Voor 2010 geldt een begroting van 2,2 miljard, 10 procent van het totale AWBZ-budget. Binnen de AWBZ zijn er zo’n 85.000 pgb-houders. In de Wmo zijn er inmiddels ook zo’n 30.000 pgb-houders voor huishoudelijke verzorging, hoewel de gemeenten er eerst niet aan wilden. De overheid heeft maatregelen genomen of in voorbereiding om het pgb toekomstbestendig, solide en “zuiver” te maken. Door de pakketmaatregelen omtrent begeleidingsfuncties wordt enige afvlakking in de pgb-groei voorzien. Per Saldo en de Ombudsman hebben een keurmerk voor bemiddelingsbureaus opgesteld. De zorgkantoren controleren de handtekening en de afgesproken tarieven. Men bezint zich op het kwaliteitstoezicht op individuele zorgverleners.
Versnippering
Ondertussen heeft de langdurige zorgafhankelijke maar te leven met de versnippering aan rugzakjes, vouchers, persoonsgebonden en -volgende budgetten in onderwijs, AWBZ, Wmo, hulpmiddelen, wonen, vervoer en arbeid. De mens bestaat niet uit stukjes beperkingen, oplossingen in het dagelijks leven ontstaan juist op de grensvlakken en verbindingen tussen al die stukje van de stelselpuzzel. Maar ook niet iedere mens is in staat zelf regie en verantwoordelijkheid te nemen via het pgb. Mijn promovendus Frans Oostrik, nu bestuursvoorzitter bij Per Saldo, heeft in mei 2008 laten zien dat er qua karakter en kenmerken twee typen pgb-houders zijn, namelijk vraagstarters en vraagroutiniers. Oostrik pleit voor een gedifferentieerde benadering en ondersteuning van deze typen, in plaats van het huidige generieke model.
Hogere kwaliteit van leven
In opdracht van Per Saldo mocht ik 9 september j.l. in de Nieuwspoort resultaten uit een klein onderzoek onder een beperkt aantal pgb-houders presenteren. Beperkt in omvang, maar slim samengesteld en met bijzondere resultaten. Pgb-houders bereiken een hogere kwaliteit van zorg en leven tegen lagere kosten dan in natura, waar de zware gevallen vaak niet eens meer binnen komen, omdat dat een te groot beslag op het schaarse personeel legt. Tegen lagere kosten, want het pgb-budget is al gekort voor de eigen bijdragen (die men overigens er niet alsnog bijlegt uit eigen portemonnee) en voor de ‘overhead’ die een zorgaanbieder bij een verblijfsindicatie anders kwijt zou zijn.
More value, less money
Gemiddeld krijgt men dus maar 70 tot 80 procent van wat anders beschikbaar komt in het natura-stelsel. En dan nog houden pgb-houders iets over dat ze weer netjes terugstorten. Onderbesteding is dus het gunstige effect voor de rijksbegroting. Pgb-houders houden bovendien wat achter de hand voor fluctuaties in hun zorgbehoefte, schuiven makkelijker tussen de geïndiceerde functies, weten het aantal “gezichten” in te perken door een vast team aan zich te binden en bereiken door scherp onderhandelen lagere tarieven dan de reguliere zorgaanbieders rekenen. More value for less money! Het pgb lijkt een zeer kosteneffectief instrument. Het wordt tijd dat nu onomstotelijk vast te stellen met een grootschalig onderzoek.
Toekomstscenario
Op 30 oktober 2009 bracht STG/Health Management Forum de toekomstverkenning “Persoonsgebonden financiering voor langdurig zorggebruikers” naar buiten. Voor de toekomst van het pgb zijn drie partijen tot elkaar veroordeeld: zorggebruikers, zorgvragers en de overheid. Zij delen de breed gedragen visie op de toekomst van de langdurige zorg: het voorzien in individuele behoeften van de zorgvrager in de vorm van meer participatie en eigen regie. Maar de drie partijen hebben hun eigen wensen over de uitvoering. Zo zijn drie scenario’s gemaakt, waar steeds twee partijen tot een coalitie komen en de derde partij in de verdediging zit. In twee scenario’s is er in meer of mindere mate een plek voor het pgb zoals we dat nu kennen, terwijl in één scenario géén plek is voor het huidige pgb. Als het duo overheid en zorgvragers sterk is, heeft het persoonsgebonden budget toekomst, wellicht aangevuld met casemanagement. Als het duo overheid en zorgaanbieders dominant is, wordt het persoonsvolgend, als het al overeind blijft. Als de as tussen zorgvragers en -aanbieders het sterkst is, dan kan het pgb sterker worden via inkoopcombinaties. Nieuwsgierig geworden? Lees het rapport.
Stellingname
Als voorzitter van de begeleidingscommissie ken ik deze scenario’s van binnenuit, maar als persoon heb ik mijn eigen voorkeur. Er moet een participatiebudget komen, waarin de stromen uit de verschillende sectoren worden gebundeld tot één budget dat ook op één manier geïndiceerd, geregeld en gemonitord wordt. Ook langdurig afhankelijken zijn uitstekend in staat, eventueel met coaching, om eigen keuzes te maken. Zij komen zelf tot veel beter maatwerk en veel slimmere combinaties van de verschillende onderdelen en functies binnen en buiten de zorg. Ik geloof eerlijk gezegd niet in persoonvolgende budgetten, want deze optie blijft beperkt tot de zorgsector waar aanbieders onderling het geld doorschuiven. Daar kan je uiteindelijk als klant niet zelf rechtstreeks bij en uiteindelijk geldt toch: wie betaalt, bepaalt. Is dat de echte reden waarom de finale stap met deze bewezen effectieve vraagsturing maar niet wordt gezet?!
Robbert Huijsman
Trefwoorden
- Bekeken (3267)
- Reacties (4)
Reacties (4)
