Ziekenhuizen en TNT
Drie berichten uit de wereld van de ziekenhuizen trokken mijn aandacht. In eerste aanleg leek er sprake te zijn van tegenstrijdigheid, maar dat was meer een kwestie van presentatie dan van inhoud. Ik doel op twee rapporten over de ontwikkeling van de kosten en de efficiency van ziekenhuizen en een bericht over een dure CAO.
Daling productiviteit
Laat ik beginnen met de twee rapporten. Het eerste rapport is van Gupta Strategists. Dit rapport constateert dat de kosten van de curatieve zorg (lees: de ziekenhuizen en de medisch specialistische hulp) steeds meer uit de pas lopen met de ontwikkeling van de economie. Als reden voor deze kostenstijging noemt Gupta onder meer de dalende productiviteit, stijgende personeelskosten en de administratieve problemen rond de invoering van de dbc’s en de uitbreiding van het B-segment. De hele sector komt volgens Gupta uit op circa twintig miljard in 2008 met een procentuele groei ten opzichte van 2007 van een kleine zeven procent. Ruim drie keer meer dan de groei van de Nederlandse economie. Dat gaat dus niet goed en het wordt helemaal gecompliceerd als we de bezuinigingsdoelstellingen van het kabinet daar mee confronteren. Maar dit terzijde. Welnu, één van de voornaamste conclusies van Gupta is dus de dalende productiviteit in de ziekenhuiswereld.
Roland Berger als hofleverancier
Ongeveer tegelijkertijd verschijnt er een rapport van Roland Berger Strategy Consultants, waaruit zou blijken dat de ziekenhuizen de afgelopen periode efficiënter zijn gaan werken. Zowel de medische kwaliteit, als de financiële en operationele prestaties zijn er op vooruit gegaan. Daarentegen wijst ook dit rapport op de stijgende kosten van het ziekenhuiswezen en het steeds groter wordende gat met de groei van de rest van de economie. De toonzetting en zeker de presentatie van het Berger-rapport is echter allemaal erg positief. Dat komt ook deels door het feit dat Berger een soort hofleverancier is geworden van de NVZ vereniging van ziekenhuizen. En dan houd je bij de presentatie van een rapport natuurlijk rekening met de belangen van je opdrachtgever. De Gupta-mensen zijn altijd wel wat kritischer geweest en kennelijk wat autonomer in hun weergave van de feiten.
De realiteit
Welnu, het ene rapport zegt dus in feite dat de productiviteit, of zo u wilt de efficiency, van de ziekenhuizen er op achteruit is gegaan, en het andere rapport zegt dat het juist met die efficiency goed gaat. Wie heeft er nu gelijk? Op het eerste gezicht lijkt die vraag moeilijk te beantwoorden. Niet alleen door die schijnbare tegenstelling, maar ook doordat de beide rapporteurs naar verschillende parameters hebben gekeken. Heeft Gupta meer naar de bedrijfsvoering gekeken, Berger keek meer naar parameters zoals netto winst, het aantal verliesmakers en het eigen vermogen. Maar als we dat verschil even terzijde schuiven dan blijkt er wel sprake te zijn van een feitelijke overeenstemming tussen beide rapporten op het hoofditem van de productiviteit.
Kostenefficiency blijft uit
Beide stellen namelijk vast dat de productiviteit per fte is toegenomen. Dat is natuurlijk een heuglijk feit. Alleen Gupta gaat dan verder, en terecht, door tevens vast te stellen dat de loonkosten per fte flink zijn gestegen. Gupta heeft het over een stijging van de productiviteit per fte van 1,5 procent, maar daar staat tegenover een stijging van het salaris per fte met zes procent! Welnu, dat is natuurlijk andere koek. Als je het in kosten afzet, en daar gaat het om, is de productiviteit per kosteneenheid dus flink gedaald. Beide rapporten zeggen dus wat over de groei van de productiviteit enerzijds en anderzijds over de groei van de personeelskosten, maar Gupta is de enige die daaruit de juiste gevolgtrekking doet: namelijk dat de ziekenhuizen niet kostenefficiënter zijn gaan werken. Nog steeds niet, ondanks de toenemende druk van de marktwerking. Ondanks de vermeende onderhandelingsmacht van de verzekeraars.
Onderhandelen
De grote vraag in dit dossier is natuurlijk hoe het komt dat die personeelskosten zo stijgen? Houdt men dat niet in de hand bij de ziekenhuizen om juist die kosten efficiency te bevorderen? Neen, is het antwoord. De ziekenhuiswereld gedraagt zich nog steeds als een semicollectieve werkgever. Met andere woorden: men is nog steeds gewend de resultaten van de cao-onderhandelingen op het bordje van het collectieve systeem te leggen in plaats van te onderhandelen vanuit een perspectief van een bedrijfstak die hoog nodig efficiënter moet gaan werken om betere resultaten te halen.
Riante cao
Hebben we voor deze stellingname bewijsvoering voorhanden? Jazeker, want dan kom ik bij het derde bericht waarover ik het had in de aanhef van deze blog. De vereniging van academische ziekenhuizen heeft in 2008 een riante cao afgesloten met een loonstijging van ruim tien procent over een periode van ongeveer drie jaar. Die cao was toen marktconform, zegt een zegsman van de vereniging. In het huidige tijdsgewricht zouden we dat niet meer gedaan hebben.
Openbreken cao
Toentertijd werd voorts gedacht dat de overheid die cao wel zou betalen. Maar de overheid heeft een veel lager percentage op het oog. Het een en ander betekent derhalve dat er bij een aantal academische centra fors moet worden bezuinigd op de patiëntenzorg. En wat nu zo opvalt, is dat niemand van werkgeverszijde, ofwel de bestuurders van die vereniging, op de gedachte komt om die cao open te breken vanwege het zeer verslechterde economische klimaat. En ook nog niet eens om te voorkomen dat de medisch inhoudelijke patiëntenzorg wordt aangetast. Wel neen, de afgesloten cao is heilig en de patiënt betaalt de rekening. Dat bedoel ik nu: er wordt in het geheel niet gekeken naar de bedrijfsvoering, naar het rendement, naar de klant.
Keiharde concurrentie, keiharde noodzaak
Stel je voor dat een bedrijf als TNT hetzelfde zou doen. Dat zou het al lang in de internationale rook van de concurrentie zijn op gegaan. Neen, TNT stelt keihard vast dat er gekozen moet worden: of salaris inleveren of ontslagen, anders valt er niks meer te kiezen. Dan is het einde van het verhaal, lees onderneming. Die druk lijkt bij de ziekenhuiswereld nog volledig afwezig. Er is namelijk geen echte keiharde concurrentie, er is geen keiharde noodzaak om te saneren. Ondanks allerlei prietpraat over marktwerking, hebben we er in de zorg nog weinig last van.
Rob Scheerder
Trefwoorden
- Bekeken (2958)
- Reacties (3)
Reacties (3)
