Ouderenzorg: tips voor de informateur
De ouderenzorg is ‘hot’, afgemeten aan het aantal congressen en publicaties. Verkiezingstijd zal een factor zijn, maar vreemd genoeg kreeg de ouderenzorg geen speciale plaats in de verkiezingsprogramma’s. Die gaan vaak over de grote lijnen, waarbij de AWBZ als wet al snel wordt verward met “langdurige zorg”. Beleid voor specifieke doelgroepen zoals ouderen of chronisch zieken lijkt uit den boze. Dat is niet verstandig.
Actieplan voor ouderenzorg
Het aantal ouderen verdubbelt de komende decennia, de mantelzorg loopt op haar laatste benen, het scheiden van wonen en zorg stagneert en integrale zorgarrangementen zijn bijna niet meer te organiseren met al die verschillende stelsels. Kwetsbaarheid, multimorbiditeit en polyfarmacie komen op hoge leeftijd vaak voor en leiden een explosieve zorgvraag, maar we weten er nog heel weinig van. Daarom is er een speciaal Nationaal Programma Ouderenzorg (NPO).
De KNMG openbaarde onlangs haar standpunt over de medische zorg voor kwetsbare ouderen, de LVG nam het initiatief voor een zorgstandaard voor kwetsbare ouderen en de koepel van ouderenorganisaties CSO publiceerde een manifest “Duurzame ouderenzorg: met, voor én door ouderen”. De Stichting Alzheimer Nederland hield 9 juni j.l. een politiek debat over dementie en op donderdag 17 juni was er een congres over de Toekomst van de ouderenzorg. De informateur kan aan de slag, want het nieuwe kabinet moet komen met een actieplan voor de ouderenzorg.
Ruimte voor visie
Eerst een gewetensvraag voor de informateur en de coalitiebouwers. Durft u het aan om te komen met een aansprekende visie op de toekomst van de ouderen(zorg)? De combinatie van economische recessie, vergrijzing en collectieve lastendruk zal u dwingen het accent vooral te leggen op kostenbeheersing, financiële in plaats van inhoudelijke maatregelen en verschuiving van kosten en verantwoordelijkheden van rijks- naar gemeentelijk niveau.
Bij dit “verhangen van de bordjes” komt veel technocratie kijken, vooral werk voor ambtelijke werkgroepen. Het zal ook niet makkelijk zijn om een coalitie van drie of vier politieke partijen te smeden, dus dan is een akkoord op hoofdlijnen het best haalbare en zien we onderweg van dossier tot dossier wel hoe we het gaan doen. Maar het wordt tijd voor een visie op ouderen, burgerschap, eigen verantwoordelijkheid en solidariteit! Natuurlijk moeten er maatregelen genomen worden, maar deze schreeuwen om een “verhaal”, een aansprekende toekomstvisie over de ouderenzorg.
Naar een toekomstbestendige ouderenzorg
Vergrijzing raakt de hele samenleving. De vergrijzing is geen ramp of bedreiging maar biedt politieke en maatschappelijke uitdagingen. Nederland vergrijst én verkleurt tegelijkertijd, dus de zorg wordt steeds kleurrijker. Dat vraagt een leefstijlgerichte benadering met veel meer variëteit in wonen, zorg en welzijn. Stop “one size fits all”, niemand wenst zijn (groot)ouders slechte zorg toe die is gestandaardiseerd op het gemiddelde. Eigen verantwoordelijkheid en regie over het eigen leven, vanuit de eigen individuele waardeoriëntatie, vormen de kern van toekomstbestendige ouderenzorg. De kwaliteit van leven en het welzijn als betekenisvol burger zijn daarin de einddoelen. Daarop moet de waardeketen van ondersteuning en gezamenlijk aanbod van ketenpartners zich richten.
Tot nu toe wordt de discussie over de langdurige zorg vooral gevoerd in termen van geld en organisatie. De toegevoegde waarde van zorgvoorzieningen moet duidelijk worden, door afweging van de kwantiteit én de kwaliteit van toegevoegde levensjaren van (nieuwe) interventies tegen alle relevante maatschappelijke kosten en effecten. Daarbij zijn ouderen zelf ook verantwoordelijk voor solidariteit, door zorg zuinig te gebruiken. De houdbaarheid van de ouderenzorg is de ouderen zelf een zorg, zo blijkt uit het CSO-Manifest. Zij wil zelf het debat organiseren over de inhoud en grenzen van een menswaardige en betaalbare ouderenzorg: zorg die noodzakelijk, effectief werkzaam en doelmatig is, cliëntgericht en afgestemd op de reële behoeften van ouderen. De omvang en verhouding tussen formele en informele arbeid vergen aandacht en (technologische ) innovatie. Mantelzorg en vrijwilligerswerk voor hulpvragers in de vierde levensfase wordt grotendeels gedaan door ouderen in de derde levensfase. Een enorme aanvulling op de arbeidsmarkt en een grote besparing in de ouderenzorg! Zonder het leger van vrijwilligers blijft geen zorginstelling overeind. Maar dat vergt dan wel een goed mantelzorgbeleid, met regelingen om zorg en arbeid te combineren, professionele ondersteuning en een breed palet aan respijtzorg.
Integrerende prikkels
Het is tijd voor een overkoepelend beleid voor ouderenzorg dat de domeinen van wonen, zorg, preventie en welzijn verbindt in onderlinge samenhang en synergie. Mensgericht, economisch houdbaar en maatschappelijk ingebed. Dat vergt ten eerste integratie van het aanbod, gericht op het dagelijks functioneren van de oudere mens. Niet vanuit een medische insteek, maar vanuit participatie, competenties en zingeving. Maar als het nodig is: samenhangende medische zorg van excellent niveau, zonder schotten tussen de verschillende domeinen van huisarts tot ziekenhuis.
Ten tweede pro-actief organiseren, gericht op behoud en herstel van functies. Het aantal geriatrische kwetsbare patiënten met complexe problematiek gaat verdubbelen. Deze doelgroepen vragen een proactieve werkwijze, met casefinding of vroegsignalering van kwetsbaarheid, periodieke screening op polyfarmacie en systematische functionele diagnostiek. In welke setting ze ook verkeren, kwetsbare ouderen moeten systematisch worden besproken in een multidisciplinair hometeam. Voor en met iedere oudere in zorg moet er een zorgbehandelplan zijn opgesteld. Om de continuïteit en effectiviteit van zorg te waarborgen, is casemanagement essentieel.
Bij dit alles moet het vak van de professionals weer ruimte krijgen, want zij bepalen de kwaliteit van geleverde zorg, ontlenen daaraan hun zingeving en vergroten zo hun arbeidsplezier. Deskundigheid en autonomie, binnen duidelijke kaders en met gepaste leiding, meer hebben professionals niet nodig om tot excellente zorg te komen.
En dan wordt beleid maken weer leuk, want welke prikkels zijn er nu echt nodig om uit iedereen het beste omhoog te halen? Informateur, bedenk u goed: het gaat om het gedrag, niet om de structuur. En denk erg goed na over de bekostiging, want je krijgt (niet) wat je (niet) betaalt!
Robbert Huijsman
Trefwoorden
- Bekeken (26158)
- Reacties (7)
Reacties (7)
