ACTUEEL

Onderzoeksraad: innovatie kan veiligheid schaden

Onderzoeksraad: innovatie kan veiligheid schaden

Innovatie en kostenbesparing in de zorg kunnen op gespannen voet staan met patiëntveiligheid. Zorginstellingen en verzekeraars zijn zich onvoldoende bewust van het feit dat innovatie altijd nieuwe risico’s met zich meebrengt. Dat stelt de Onderzoeksraad voor Veiligheid in het jubileumboek ‘Veiligheid in perspectief’ dat donderdag is verschenen.

Bij gelegenheid van de presentatie van het boek stelt voorzitter Tjibbe Joustra dat het aantal vermijdbare sterfgevallen in de zorg drastisch omlaag moet. Om die reden maakt de raad patiëntenveiligheid in ziekenhuizen de komende jaren tot speerpunt. Volgens de raad laat het veiligheidsmanagement in de zorg door gebrek aan bestuurlijke aandacht en onvoldoende communicatie nog altijd te wensen over.

Hinderlijk

Volgens de raad hebben de vijf onderzoeken die sinds 2005 zijn uitgevoerd geleerd dat bestuurders geen goed beeld hebben van de kwaliteit van zorg.  Bestuurders laten zich te vaak leiden door het idee dat kwaliteit het exclusieve domein van de medisch specialisten is. Omgekeerd ervaren professionals bestuurlijke bemoeienis als hinderlijk.

Aannames

De Onderzoeksraad laakt het in de zorg breed gedragen idee dat doden en schade ‘er nu eenmaal bij horen’. Ook wijst de raad op de soms gemakzuchtige aannames rond calamiteiten. Als voorbeeld haalt de raad de hoge sterfte op de afdeling hartchirurgie van het UMC St. Radboud aan. De veronderstelling was dat het hoge sterftecijfer samenhing met de relatief complexe patiëntenpopulatie, terwijl die niet complexer was dan gemiddeld. 

Onderzoeken

Ziekenhuizen zijn sinds eind vorig jaar gehouden om een veiligheidsmanagementsysteem (VMS) te hanteren. De Onderzoeksraad wijst er op dat dit niet betekent dat de veiligheid automatisch verbetert. Hetzelfde geldt volgens de raad voor visitaties en accreditaties. De patiëntveiligheid is er meer mee gebaat wanneer ziekenhuizen voortaan elk sterfgeval onderzoeken en nagaan of het te vermijden was.

Opmerkelijk

Kritiek heeft de raad ook op de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ). Volgens de raad is de inspectie vaak te passief en staat ze te veel op stand. De raad noemt het opmerkelijk dat in 2011 slechts 243 calamiteiten bij de inspectie zijn gemeld, terwijl het aantal vermijdbare doden volgens schattingen op een kleine tweeduizend ligt. De Onderzoeksraad merkt op dat de inspectie zorginstellingen er niet op aanspreekt als calamiteiten niet aan het licht komen. Bovendien laat de inspectie leiden door onderzoek dat de instelling zelf uitvoert.

Strijdig

Volgens de Onderzoeksraad zullen zich de komende tijd nieuwe risico’s aandienen door technische n procesinnovaties. De ervaringen met mislukte maagverkleiningen in het Scheperziekenhuis leren volgens de Onderzoeksraad dat ziekenhuizen onvoldoende oog hebben voor dergelijke nieuwe risico’s. “Vereisten voor kwaliteit kunnen strijdig lijken met de belangen van snelle innovatie en het terugdringen van de kosten van de zorg, waardoor de veiligheid in het geding komt”, schrijft de Onderzoeksraad.

6 Reacties

om een reactie achter te laten

van Zanten

25 januari 2013

De stelling dat innovatie altijd nieuwe risico’s met zich meebrengt klopt niet. Er zijn wel degelijk (proces)innovaties die juist voorkomen dat het fout gaat.

De zorgsector is juist enorm conservatief en vaak doof voor allerlei verbeteringen of afkijken hoe anderen het beter doen. Leren van fouten blijkt heel erg moeilijk.

Wat ook nog heel veel voorkomt is het tegenwerken van innovaties onder het mom van "het mag niet'. Een voorbeeld is het extramuraal kunnen delen van patientinformatie, waaronder beeldmateriaal. Geloof het of niet maar chirurgen die werken in samenwerkingsverbanden staan te opereren buiten hun eigen ziekenhuis met een printje van een scan omdat security officers weigeren de gegevens te delen tussen instellingen omdat data de instelling niet uit mag. Te gek voor woorden, omdat we wel duizenden CD's rondsturen, mappen vol papier en een deel daarvan gewoon zoek raakt.

En wat te denken van al die fouten met medicatie omdat de gegevens niet klopten of niet aanwezig waren. Er worden ook heel veel fouten gemaakt omdat de informatie niet deugt. En de patient? Die wordt niets gevraagd.

Verder is het eigenlijk wel schokkend om voor de zoveelste keer te lezen hoe onze IGZ werkt. Daar moet eens volledig de bezem doorheen, dit kan echt niet langer. Als we in dit land nu eens gewoon gaan werken met goede registries dan wordt vanzelf duidelijk wat er goed en fout gaat.

van Heemstra ZorgSteedsBeter

25 januari 2013

In aanvulling op van Zanten:

Ook hier weer een voorbeeld, dat zelfs de Onderzoeksraad voor Veiligheid volstaat met de constatering dat bij sterfgevallen alleen hoeft te worden geconstateerd of het vermijdbaar was. In 'lean' termen is elke constatering van iets wat niet naar wens verloopt een aanleiding om te zoeken naar de kernoorzaak van het ontstaan van dat probleem. Om dáár vervolgens oplossingen voor te verzinnen. Die oplossingen zijn vaak aanienlijk fundamenteler dan oppervlakkig reparatiewerk na een calamiteit. Én leiden op zichzelf tot innovaties! Dit gedrag brengt permanent verbeteren en innoveren in organisaties, in plaats van oppervlakkig en defensief reageren op incidenten.

Daarnaast de constatering dat bestuurders en medici zich veelal bij innovatie beperken tot het medisch domein. Dat is inderdaad een enorme beperking in het denken over innoveren. Want juist integraal kijken naar het gehele proces dat een patient daarloopt vanaf een vermoede klacht tot aan het einde van een behandelen toont talloze innovatiemogelijkheden, juist ook buiten het medische domein. Dat scheelt veel geld en kwaliteit: zelfs medische kwaliteit!

Beets

25 januari 2013

Interessant dat de onderzoeksraad deze positie inneemt. Ik vraag me af of ze zich bewust zijn van hun intentie achter hun uitspraak en de eventuele gevolgen. Deze kan een enorme rem vormen op veiligheid verhogende innovaties, zoals er tenminste 1 innovatief idee is ingediend in het cocreatie-zorginnovatieboek van vorig jaar. Dat idee - getiteld "alles draait om intentie" is gericht is op het mensen in de zorg helpen helder krijgen van hun onbewuste en niet-bewust-bedoelde intenties zodat de kwaliteit (= ook veiligheid), voldoening, afgestemdheid en productiviteit van het werk sterk kan toenemen. Ik ben het wel helemaal eens met hun uitspraak dat allerlei bureaucratische systemen, zoals het genoemde VMS er misschien wel 1 is, niet zonder meer, of scherp gesteld hoogstwaarschijnlijk niet leiden tot een betere veiligheid.

Jaspers

27 januari 2013

Wat een tendentieuze titel!

Er zijn waarschijnlijk meer innovaties die naast kostenreductie ook de patiëntveiligheid ten goede komen.

Maar al die innovaties die niet tot incidenten leiden bereiken de media en ook de Onderzoeksraad niet.

Anoniem

28 januari 2013

Het lijkt in deze een repeterende wekker te worden.
Steeds weer komen enkele hoofdpunten terug:
- het gaat niet om patientenbelangen;
- gebrekkig inzicht in de "werkelijke" cijfers;
- onvoldoende inzicht geven in en stellen van concrete, haalbare doelen;
- onvoldoende inzicht in het gebruik van controlemiddelen;
- hanteren van verschillende rekenmethodes;
- en nog veel meer, maar vooral,
iedereen probeert zijn hachje te redden en de zwarte piet bij de andere te leggen. Oftewel iedereen creeert een eigen werkelijkheid en verzamelt hier de "bewijzen" voor.

Samenvattend zou je kunnen stellen: eerlijkheid, oprechtheid en integriteit zijn ver te zoeken. Het gaat niet om het algemeen maatschappelijk belang maar alleen om wat levert het MIJ op!

Anoniem

31 januari 2013

De eerdere reaguurders hebben al enkele goede punten naar voren gebracht.

Wat ik hierop zou willen aanvullen is dat de gekozen methodologie, die klaarblijkelijk deontologisch van aard is ("Patiëntenveiligheid, vermijdbare doden") niet geschikt is om de wenselijkheid van innovaties te beoordelen. Daarvoor is een maatstaf vereist die de verwachte voor- en nadelen van een innovatie op een consistente wijze tegen elkaar kan afwegen. Men denke aan het regel-utilitarisme. Hoeveel verwacht geluk creëren we met het uitproberen en ontwikkelen van de innovatie? Als op iedere stap van de beslissingsboom deze vraag weer wordt gesteld, zal alleen dan een innovatie (verder) ontwikkeld worden als de verwachte nadelen opwegen tegen de verwachte voordelen.

Dit dwingt dan tot de vraag: Als we deze innovatie niet proberen, hoeveel doden hebben we niet weten te vermijden. Kan je je als bestuurder en arts permitteren om het risico te lopen dat je de in de literatuur beschreven redelijke (nieuwe) maatregelen niet hebt genomen? Het uitstellen van innovaties, zoals hierboven al beter uitgelegd, kan en, als we kijken naar andere sectoren, zal waarschijnlijk dodelijker zijn dan het invoeren van de beschikbare kansen voor innovatie.

Top