ACTUEEL

'Oud denken' beheerst besturing decentraal stelsel

'Oud denken' beheerst besturing decentraal stelsel

De governance in het nieuwe decentrale zorgstelsel wordt in sterke mate beheerst door 'oud denken'. Toezicht, sturing en verantwoording liggen nog altijd bij externe instanties en niet bij de burger, die de beoogde spil van het nieuwe stelsel is.

Dat stellen Mirella Minkman en Henk Nies van kennisinstituut Vilans in de opstelbundel 'Zorg voor toezicht'.  Volgens Minkman en Nies zijn er verschillende ontwikkelingen die een heroriëntatie op governance noodzakelijk maken. Zo staat de legitimiteit van het traditionele governance-model steeds verder onder druk door de groeiende afstand tussen bestuur en praktijk.  

Afstand

"Bij de burgers leeft onvrede over de manier waarop zorgorganisaties en het zorg- en welzijnsstelsel aansluiten bij hun behoeften", stellen Minkman en Nies. “De afstand tot de leiding wordt als groot ervaren. Daarnaast heerst er maatschappelijk een negatief beeld over bestuurders als het bijvoorbeeld om hun honorering gaat. […] De zorg als systeem is ver verwijderd geraakt van het alledaagse leven van 'gewone' mensen. Die voelen zich ervan vervreemd. Zo moeten mensen zich door allerlei systemen als loketten, keukentafelgesprekken, eigen bijdrage regelingen, formulieren, verklaringen, registraties en zorgzwaartepakketten heen worstelen."

Complexiteit

Naast de bureaucratische uitwassen van de systeemwereld zijn er volgens Minkman en Nies ook andere factoren die maken dat het zorgveld de komende periode complexer zal worden. "Dat is niet alleen een gevolg van de decentralisaties die vanaf 2015 vorm krijgen, het komt ook doordat we meer een participatiesamenleving nastreven en doordat we steeds meer levensbreed gaan organiseren. Dat betekent dat we veel meer complexiteit krijgen en dat proberen te regelen."

Deze ontwikkeling heeft volgens Minkman en Nies grote impact op de aard en inrichting van de aard van de governance. Door het domein-overstijgende karakter groeit het aantal stakeholders. Governance kan daardoor niet langer beperkt blijven tot traditionele taken als toezicht, sturing en verantwoording, maar moet zich ook richten op "verbinding en wederkerigheid, op vertrouwen en ruimte", aldus Minkman en Nies.

Eigenaarschap

In een stelsel waar zorg, ondersteuning en diensten dicht bij de burger georganiseerd worden, is die burger logischerwijs de eerst aangewezene om sturing te geven aan de governance. Maar juist hier heeft het 'oude denken' nog de overhand. "We hebben in ons systeem de verantwoordelijkheid voor zorg en ondersteuning weggeorganiseerd van de mensen die het betreft. Burgers, cliënten en patiënten hebben weinig eigenaarschap over de professionele zorg en hulp die zij ontvangen. Dat is vreemd in deze emanciperende tijd waarin we bezig zijn zorg, ondersteuning, werk en andere aspecten van het gewone leven dichter bij mensen te leggen en hen te vragen daar verantwoordelijkheid voor te nemen! We krijgen het zelfs voor elkaar dat we de decentralisatie centraliseren door de bevoegdheden bij gemeenten en verzekeraars te leggen."

Paternalistisch

Die onmondigheid groeit naarmate de burger dieper in de systeemwereld belandt. "In het directe contact met hulpverleners is er steeds meer dialoog", constateren Minkman en Nies. "Maar bij de collectieve besluitvorming over kwaliteit, toegang en betaalbaarheid worden cliënten op een afstand gehouden. Veel zorg en diensten worden ingekocht en op kwaliteit beoordeeld door anonieme instanties als verzekeraars, gemeenten en inspectie, de systeemwereld. Dus niet dóór maar vóór de mensen die de zorg nodig hebben. Dat we dat zo organiseren is een restant van het paternalistische systeem dat de zorg was en nog heel vaak is (al beweren we het tegenstelde). Dat is een werkelijkheid die op gespannen voet staat met de doelstellingen van de hervorming van de langdurige zorg."

 

4 Reacties

om een reactie achter te laten

Cora Postema

15 december 2015

Ik ben wel blij met dit heldere artikel.
"Governance kan daardoor niet langer beperkt blijven tot traditionele taken als toezicht, sturing en verantwoording, maar moet zich ook richten op "verbinding en wederkerigheid, op vertrouwen en ruimte", aldus Minkman en Nies.
Om burgers te helpen meedoen en ruimte te geven voor die verbinding en wederkerigheid is het initiatief Zorgeloos gestart. Voor wie wil meedoen... je kunt je aanmelden via de website www.zorgeloos.care

Frank Berends

15 december 2015

Mirella en Henk,
Dank voor jullie heldere verfrissende analyse, klopt ons inziens als een bus! We creëren met elkaar met de beste bedoelingen een systeem dat naar zijn aard niet anders kan dan oplossingen genereren die het "probleem" vergroten en het systeem daarmee legitimeren en in stand houden: meer van hetzelfde. Het loopt in zijn eigen onbeheersbaarheid vast. Dit spel consumeert een steeds groter deel van de energie en financiële middelen in plaats van waarde toe te voegen, en neemt eigenaarschap weg bij de mensen om wie het gaat. Eigenaarschap, je eigen leider zijn, en vanuit je eigen missie en "bedoeling" waarde toevoegen aan je eigen leven en dat van een ander, dat is volgens mij de essentie van gezondheid, leiderschap én goede passende zorg verlenen. Gelukkig zijn er steeds meer mensen die dit gaan inzien en het anders gaan doen. Terug naar de essentie dus. Bij GGZ Ingeest gaan we deze beweging samen met alle stakeholders maken.

Elsbeth de Ruijter, bestuurder GGZ inGeest,
Frank Berends, www.berends-que-performance.nl

walter etty

15 december 2015

Prima verhaal! In 2000 rapporteerde ik als voorzitter van de interdepartementale MDW-werkgroep AWBZ. Citaat uit de aanbiedingsbrief: "De werkgroep heeft haar voorstellen uitdrukkelijk vanuit het perspectief van marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit ontwikkeld. Bijzondere aandacht is daarbij besteed aan de positie van de verzekerden. Er is bewust gekozen voor de meest vérgaande vorm van decentralisatie en deregulering, namelijk het centraal stellen van de verzekerde burger. Dat is in een sector met een sterk paternalistisch karakter een doorbraak. Vandaar ook de titel van het rapport: "de ontvoogding van de AWBZ"
15 jaar later lijkt decentralisatie naar de gemeente een rem te zijn op vraagsturing en ontvoogding.
.

Yvette Paludanus

15 december 2015

De opstelbundel ga ik met veel plezier lezen. Het oude denken vervangen door nieuw denken blijkt nog niet zo eenvoudig te zijn. We organiseren nog veel vanuit wantrouwen. Maar is het niet interessanter en stimulerender om te organiseren vanuit vertrouwen? Vertrouwen is overigens hard werken: het betekent ook dat we de verantwoordelijkheid voor "het goed doen" en "het goede doen" meer samen moeten gaan dragen. Als overheden, organisaties, professionals én burgers.

Top