Finance

'Marktwerking in de zorg heeft geen effect op productiviteit'

'Marktwerking in de zorg heeft geen effect op productiviteit'

Marktwerking heeft geen zichtbaar effect op de productiviteit in de zorgsector. Dat blijkt uit een onderzoek naar sturing en productiviteit in de publieke sector, in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het verbeteren van de productiviteit is wel een doel van de introductie van gereguleerde marktwerking in de zorg.

Het onderzoek is uitgevoerd door het Centrum voor Innovaties en Publieke Sector Efficiëntie Studies (IPSE/TU Delft/CAOP) en de Leerstoel ‘Productiviteit in de Publieke Sector’ (Erasmus Universiteit/CAOP).  De resultaten zijn gepubliceerd in het boek Productiviteit van overheidsbeleid: deel II, De Nederlandse zorg 1980-2013.

Regulering

Het ontbreken van een effect op de productiviteit is een gevolg van het feit dat er in de Nederlandse zorg geen volwassen vorm van marktwerking bestaat, stellen de onderzoekers. "Allerlei vormen van vergaande regulering ondermijnen een effectieve marktwerking", zo is te lezen in het boek. "Ook daarom is het eigenlijk niet mogelijk een duidelijke uitspraak over de effecten van gereguleerde marktwerking te doen."

In de ziekenhuissector, die in de onderzochte jaren de grootste productiviteitsgroei doormaakte, is de marktwerking volgens de onderzoekers "gesmoord door het Hoofdlijnenakkoord in 2012, waardoor men in feite terugkeert naar een vorm van budgettering".

Schaalvergroting schiet door

Instellingen in de zorgsector zijn in de afgelopen decennia veel groter geworden. De schaal van de ziekenhuizen neemt tussen 1985 en 2013 met ruim een factor 5 toe. Voor een groot deel is dit het gevolg van de vele fusies in de zorg.
Van deze schaalvergroting gaan volgens de onderzoekers negatieve effecten uit. "De schaalvergroting manifesteert zich sluipenderwijs. Zo toont onderzoek aan dat maar liefst 5 procent van de productiviteitsgroei in de ziekenhuizen tussen 2003 en 2009 verdampt door de schaalvergroting."

Effect overheidsbeleid beperkt

De productiviteitsontwikkeling in de zorg loopt tussen 1980 en 2013 per sector sterk uiteen. Absolute koploper is de ziekenhuissector. Daar stijgt de productiviteit tussen 1980 en 2013 met 83 procent. Dat is veel hoger dan in de Geestelijke Gezondheidszorg (+29 procent) en de sector Verpleging, Verzorging en Thuiszorg (+5 procent). De productiviteit in de Gehandicaptenzorg is in 2013 lager dan in 1980 (-14 procent).

De sterke, marktconforme productiviteitsgroei van de ziekenhuizen is vooral technologisch gedreven, stelt het onderzoek vast, maar ook bekostigingsprikkels spelen een rol. Dit is de belangrijkste bijdrage van de overheid aan de productiviteitsgroei in de zorg. Verder is het effect van overheidsbeleid beperkt geweest.

Budgettering draagt op de korte termijn bij aan een hogere productiviteit. Op de lange termijn heeft budgettering echter een negatief effect op de productiviteitsgroei. Blijkbaar levert budgettering geen structurele verbeteringen in het productieproces op, door bijvoorbeeld het toepassen van kostenbesparende innovaties, aldus de onderzoekers.

5 Reacties

om een reactie achter te laten

Jaap van den Heuvel

2 juni 2016

Volgens minister Schippers is er ook geen marktwerking. Dus kan er ook geen effect op de productiviteit zijn.

Gijs van Loef

2 juni 2016

De samenvatting gelezen. Er staat eigenlijk niks in dat al niet bekend is. Productiviteitsstudies in de publieke sector worden al decennia gemaakt. Maar het is wel opmerkelijk dat de auteurs die een historische studie doen essentiële feiten overslaan. Men vergeet bij de randvoorwaarden van de zorg het principe van de solidariteit (pag.4). De zorgverzekeringswet (2006) en de randvoorwaarden van gereguleerde marktwerking (iBMG) worden in het geheel niet genoemd. Men winkelt wat selectief in de historie van onze zorg, is mijn indruk. Wat betreft het onderwerp van deze zoveelste studie: Iedereen begrijpt dat productiviteitsverbetering in de echte intensieve persoonsgerichte zorg (VVT, GHZ, GGZ) moeilijk te realiseren valt (afgezien van digitale en op afstand bestuurbare instrumenten). De auteurs zinspelen met de gedachte dat minder regulering en overheidsbemoeienis de productiviteit in de zorg wellicht zou kunnen verbeteren. Dat zou dan nader moeten worden onderzocht... Heel opmerkelijk, zeker als men zich bedenkt dat er aan nogal wat harde kennis en inzichten in elk geval in de samenvatting in het geheel wordt voorbijgegaan.

tjark reininga

3 juni 2016

in eerste instantie denk je, dat de conclusie voor de hand ligt: er is juist in de zorg nauwelijks sprake van een functionerende markt, omdat een van de partijen, de patiënt (vrager), in de meeste gevallen niet alleen niet over voldoende informatie beschikt om een keuze te maken, maar bovendien veel te afhankelijk van snelle en adequate zorg om zich over de keuzemogelijkheden te oriënteren. en aan de kant van de zorgaanbieders bestaat ook al geen open markt.
maar de onderzoekers blijven met hun verklaring - (overheids)regulering - bij een voorkeur voor vrije marktwerking. dat die delen van de zorgmarkt, waar deze althans benaderd wordt, niet echt tot een optimaal zorgproduct komen, laten zij buiten beschouwing.

hans peltenburg

3 juni 2016

Hoe kan het dan dat in ziekenhuis Bernhoven de productie met 30 % verrichtingen naar beneden kon met een gelijkblijvende of zelfs STIJGENDE patienten productiviteit. 30 % minder opnames en verrichtingen in vergelijkbare patientenpopulaties t.o.v. Ziekenhuizel die wél gedwongen worden te werken met ' uurtje factuurtje'. In Bernhoven is een experiment gaande zij hoeven 5 jaar niet volgens de marktwerking te werken. 30 % minder operaties en verrichtingen met een kwalitatief en kwantitatief vergelijkbaar resultaat t.o.v. Collega ziekenhuizen die wél volgens het keurslijf van de markt moeten werken. Alle medisch specialisten zijn in loondienst gegaan tegen een salaris á la de minister president. Laten we toch stoppen met de gekte van de marktwerking.

D G o

5 juni 2016

Tja Jaap, minister Schippers benoemt, legt zaken uit of verzwijgt ze hoe het haar uit komt.
Opportuniste noemen ze dat, geloof ik.

Minister Schippers is straks niet verkiesbaar voor de 2e Kamer. De VVD wordt bij de nieuwe verkiezingen niet de grootst partij, mogen we toch hopen. Raken we eindelijk verlost van het huidige regime binnen de zorg?

Krijgen al die bestuurders weer een nieuwe 'politieke realiteit', ik hoor het hen nog zeggen toen Hogervorst de ellende over ons uitstortte. Ik ben benieuwd hoe men dan weer gaat reageren.

In een nieuw kabinet zal het moeilijk worden voor een nieuwe minister van VWS om alle schade te gaan herstellen, in de cure en en de care.

Top