ACTUEEL

Governance-denktank: verandertempo zorgsector ligt te laag

Governance-denktank: verandertempo zorgsector ligt te laag

Het verandertempo in de zorg ligt te laag om uitdagingen als kostenstijgingen, vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt het hoofd te bieden. Dat stellen de initiatiefnemers van de Hospital Leadership Academy. Ze vrezen bovendien dat de huidige roep om inperking van marktwerking de veranderkracht nog verder zal fnuiken.

“We maken ons zorgen over de richting waarin de zorg zich nu beweegt”, zegt Michel van Schaik, directeur gezondheidszorg van de Rabobank, en één van de mensen achter het platform voor dialoog dat de Hospital Leadership Academy wil zijn. “Het lijkt wel of we terug gaan naar het verleden; je mag niet meer over marktwerking praten. In plaats daarvan proberen we alles weer te regelen in publiekrechtelijke structuren.”

“De zorgsector is in zijn huidige vorm niet toekomstbestendig”, waarschuwt Van Schaik. “Kijk maar naar de feiten: de kosten van de zorg stijgen alleen maar, de wissel die de sector op de arbeidsmarkt trekt is enorm, de wachtlijsten groeien weer en de adoptie van technologie verloopt traag. Het tempo waarin de zorg in staat is om zich aan te passen aan een snel veranderende samenleving ligt te laag.”

Ontkenning 

Dat politiek, sector en samenleving ogenschijnlijk collectief de ogen sluiten voor het gebrek aan toekomstbestendigheid, vindt advocaat Willemien Bischot van Van Doorne Advocaten, ‘onbegrijpelijk’. “Het wordt niet opgepikt dat de zorgverzekeraar de zorgpremie al jaren kunstmatig laag houdt. We zitten nog in de ontkenningsfase, maar dit probleem zal zich de komende jaren in grote heftigheid aandienen.”

Eigenaarschap

Dringt zich de vraag op waarom betrokken belanghebbenden niet of te langzaam reageren. “Dat heeft voor een belangrijk deel te maken met het ontbreken van eigenaarschap”, aldus Van Schaik. “Een bestuurder of commissaris is verantwoordelijk voor de continuïteit van de eigen onderneming. Maar voelt hij of zij zich ook verantwoordelijk voor het betaalbaar en toegankelijk van de zorg in de regio of horen zulke vraagstukken bij de minister of de zorgverzekeraar? Er wordt nog te veel langs systeemlijnen gedacht en gewerkt. Dan krijg je discussies als: zijn we voor of tegen marktwerking? Terwijl we het over dit soort ideologische dingen hebben, wordt er ondertussen relatief weinig gedaan aan die veranderagenda.”         

Persoonlijk

“We maken het niet persoonlijk genoeg”, vindt headhunter Jochem Overbosch, senior partner van Odgers Berndtson. “De laatste dertig jaar is er een trend van institutionalisering geweest waarbij niemand meer echt verantwoordelijk was voor prestaties op het terrein van kwaliteit en financiën.”

Belang

“Het probleem met eigenaarschap is dat degenen die belang hebben bij innovatie, te weten  zorgverzekeraars en centrale overheid, want die beheersen macrokosten, niet de doorzettingsmacht hebben op de plekken waar het moet gebeuren, namelijk in de ziekenhuizen”, vindt Bischot. “En de ziekenhuizen hebben misschien wel te weinig belang bij de innovaties die nodig zijn, omdat dat die potentieel leiden tot eigen krimp, of daling van het inkomen van medisch specialisten.”

Gevoelig

Zo houden stakeholders elkaar doorlopend gevangen, constateert Van Schaik. “De patiënt heeft het meeste vertrouwen in de dokter. Als een verzekeraar vindt dat een ziekenhuis dicht kan, maar de dokter vindt van niet, dan heeft de patiënt de neiging om naar de dokter te luisteren. Ook al is dat voor de kwaliteit en betaalbaarheid van de zorg op langere termijn niet verstandig. Dus ook de burger zit in zekere zin in de weg bij de transformatie naar een toekomstbestendig stelsel. En de politiek is weer erg gevoelig voor het oordeel van de burger.” 

Hoe deze vicieuze cirkel te doorbreken?  “De patiënt zal uiteindelijk verandering gaan eisen”, gelooft Overbosch. "Doordat er steeds meer transparantie komt over wat beter zou kunnen, zowel aan de diagnose als de behandelkant, zal de patiënt veel meer regie gaan voeren over wat goed genoeg is. De technologie lijkt er aan te komen, maar we missen nog een Uber-moment.”

“We moeten wel een systeem hebben dat degenen die dat voor de patiënt het beste doen beter beloond worden dan degenen die minder goed luisteren naar de behoefte van de patiënt”, vult Bischot aan. “Dat systeem hebben we nu onvoldoende en dat werkt remmend.”

“Dan ben je bij een ander soort marktwerking, waarbij de kwaliteit bepalend is”, reageert accountant  Jochem Dijkstra van KPMG. “Wij zien dat organisaties die verantwoordelijkheid bij professional leggen en de patiënt laten kiezen meer geld overhouden.”

Schaarste

“Goede kwaliteit is uiteindelijk goedkoper”, is ook de stellige overtuiging van Van Schaik. “Kwaliteit zou dan ook hét Leitmotiv van de verandering moeten zijn. Er is lang gedacht dat minder geld leidt tot lagere kwaliteit, maar ik geloof eerder in het tegendeel. Als je innovatie wilt bevorderen, moet je het budget flink omlaag brengen, dan creëer je schaarste. En in een omgeving waar schaarste ontstaat wordt het creatief vermogen groter. Daar scoor je als politicus niet mee. Ondertussen geeft een modaal gezin een kwart van het bruto inkomen uit aan zorgkosten en dat wordt alleen maar meer. Ik voorzie dan ook een beweging van innovatieve zorgondernemers die de gevestigde orde van buitenaf gaat uitdagen. Het draagvlak voor nieuwe toetreders zal toenemen als het bestaande zorgaanbod geen adequaat antwoord heeft op de toenemende vraag en behoefte van burgers en patiënten.”     

“Je ziet dat veel van de processen die we nu hanteren oplossingen zijn voor de vragen van gisteren of misschien vandaag, terwijl je discussie wilt over de vragen van morgen en daar hoort nieuw leiderschap bij, weg van die procesantwoorden”, gelooft Overbosch.

Deze bestuurlijke impuls begint wat Overbosch betreft bij het besef dat er niet “één oplossing” is. “Het moet een combinatie zijn van aanpassingen in het wettelijke raamwerk én de financiering én winstuitkering én het regelarm maken van verantwoording én ruimte maken voor verschillende soorten strategieën of modellen én ruimte geven aan talent om zich te ontplooien…”

Behalve mentale lenigheid vraagt deze benadering ook om een zekere mate van bestuurlijke ongehoorzaamheid, stelt Van Schaik. “We kunnen uitstekend beredeneren waarom we op elkaar wachten, maar we moeten moreel eigenaarschap tonen om dat te doorbreken. Zijn we bereid om uit onze loopgraven te komen en daadwerkelijk de nek uit te steken. Zelfs als de regelgeving beperkingen stelt, moeten we toch tot handelen over gaan vanuit een eigen besef van moraliteit.”

De Hospital Leadership Academy komt op 25 en 26 juni voor de achtste keer samen. De jaarlijkse bijeenkomst heeft tot doel om de dialoog tussen topcommissarissen in de ziekenhuissector te bevorderen teneinde de zorg beter te maken.

Lees verder ‘Taboes blokkeren debat over toekomstbestendige zorg’

11 Reacties

om een reactie achter te laten

tjark reininga

21 juni 2019

zou dit kunnen komen doordat onze kwalen en ziektes hun tempo niet aanpassen aan de ontwikkeling van onze medisch(-technisch)e vaardigheden en onze economische belangen? m.a.w.: hebben de zorgontwikkelaars wel voldoende oog voor de werkelijke vraag van de patiënt. of staren zij zich blind op de institutionele aspecten van ons zorgstelsel. zoals politici lijken te doen.

Robert Mouton

21 juni 2019

De constateringen in dit stukje zouden eens kunnen worden geordend en geanalyseerd. En er is natuurlijk nog veel meer aan de hand dan deze constateringen: een stelsel staat niet op zichzelf. Meer marktwerking in de vorm van winstuitkering (e.d.) tevoren als panacee bestempelen maakt de huidige opsomming echter tot een doelredenering die voorbijgaat aan alternatieve benaderingen, zeker als er een vraag om regie ligt - dat was een van de constateringen.

Markus Oei

21 juni 2019

De bankensector, de advocatuur en de accountancy. Ja, precies de sectoren die als voorbeeldfunctie dienen voor de zorg. Vooral de integriteit, het gebrek aan conservatisme en de enirme verandercultuur. Dank voor de goede adviezen.

Jan van der Beek

21 juni 2019

Doel van de Academie - gewoon Nederlands is ook duidelijk - is, om de dialoog tussen topcommissarissen in de ziekenhuissector te bevorderen teneinde de zorg beter te maken. De ziekenhuizen zijn verantwoordelijk voor "slechts" 30 % van het nationale zorgbudget. Beetje dapper om dan de diagnose voor de hele zorgsector te claimen. Betrek de ouderen- en gehandicaptenzorg bijvoorbeeld ook bij de dialoog van de topcommissarissen. Misschien zitten daar wel meer toppers bij. Internationaal vergeleken, scoort onze ziekenhuissector bepaald niet slecht in termen van kwaliteit en kosten. Ik ben ook actief in de Duitse zorgsector. Daar is de problematiek nog groter. Conservatisme, bureaucratie, ego's, macht kom ik daar nog vaker tegen dan in ons land. Met enige jaloezie, kijkt men naar ons Ministerie van VWS met gremia als Informatieberaad, MedMij, Proeftuinen etc. E-Health loopt in Duitsland minstens 4 jaar achter op Nederland. Geen enkele reden voor zelfgenoegzaamheid natuurlijk. Ik deel de diagnose, maar laten we stoppen iedere keer naar een ander te wijzen in termen van jullie zijn ook niet integer of zijn nog conservatiever. Misschien allemaal waar. Laten aan de slag gaan en alle zorgbestuurders te verplichten om in hoofdstuk 1 van hun jaarverslag verantwoording af te leggen over hun bijdrage aan de oplossing van de structurele bedreigingen zoals geschetst. Helaas leert de geschiedenis dat een crisis vaak nodig is om mensen uit hun comfort zone te krijgen. Verantwoording via het jaarverslag naar de samenleving geeft echter transparantie en toont waar de echte topcommissarissen en bestuurders zitten.

Frank Conijn — www.gezondezorg.org

21 juni 2019

De HLA zou eerst duidelijker moeten definiëren over welke aspecten van marktwerking men het heeft. Wat het is een containerbegrip waar drie zaken onder vallen:

1. concurrentie tussen (semi)private zorg­ver­ze­ke­raars;
2. concurrentie op prijs en kwaliteit tussen zorgaanbieders;
3. private zorginstellingen en de vraag of die winst zouden moeten mogen maken.

Voor de uitgebreide versie hiervan, zie https://gezondezorg.org/marktwerking.

Rick Lindhout

21 juni 2019

Hoewel marktwerking snel zijn glans verliest als oplossing die alle overige oplossingen overbodig maakt, pleit men in bovenstaand artikel opnieuw voor meer marktwerking en meer verandering. Een onsamenhangend betoog over verdeling van verantwoordelijkheden en 'eigenaarschap' en een pleidooi voor... ja voor wat eigenlijk?
De kosten van de zorg moeten houdbaar blijven. Het verandertempo moet omhoog. Welke kant op? We modderen nu zo'n jaar of 15 met marktwerking. Moeten we daar inmiddels niet ook over zeggen: 'als je doet wat je deed, krijg je wat je kreeg?'
De druk op werkers in de zorg heeft de buitengrenzen van de ethiek bereikt. De grenzen van de zorgvraag zijn niet in zicht.
Verzekeraars (die zo behulpzaam zijn met het laag houden van de tarieven) lokken patiënten naar de zorg met de onuitputtelijke mogelijkheden van medische techniek en zorg en voorgespiegelde risico's van het type 'Tomorrow there can be a snake in yòur home. We have a solution....'. De zorgkosten per capita in de VS waar marktwerking al veel langer bestaat behoren met die in Zwitserland tot de hoogste ter wereld. Mede door nodeloos -marktwerking- winstgevend handelen.
Het is een goed bewaard geheim dat de uitgaven voor preventie van levensstijl gerelateerde ziekten slechts enkele procenten van de zorgkosten bedragen.
Een echte transformatie in de zorg zou zijn: het probleem oplossen voordat het niet meer opgelost hoeft te worden. En dat is naast voorlichting slechts één van de middelen om de zorgvraag te sturen.

Martinus Stollenga

22 juni 2019

Het is een ingewikkeld vraagstuk met vele aspecten, die per zorgsector ook weer anders zijn. In de sector van Zorg voor mensen met een verstandelijke beperking zijn in een pilot van van Boeijen en TNO kosten bespaard door cliënten en hun vertegenwoordigers en de medewerkers op de werkvloer meer ruimte te bieden de zorg in te richten zoals zij dat in onderling overleg willen hebben. Een aanpak die vooral lijkt te werken bij zorgvoorzieningen, waarin mensen langdurig verblijven. Maar wordt nog maar zeer beperkt toegepast.
Vele bestuurders zijn jaren geleden op bezoek geweest bij de Amerikaanse verzekeraar Kaizer Permanente. Deze verzekert niet voor/tegen ziekte maar voor gezondheid en dat leidt vrijwel automatisch tot inspanningen op het vlak van preventie. Dat begint in Nederland op beperkte schaal ook wat op te komen, maar heeft geen stevige plek in ons stelsel van ZVW, WLZ en WMO. Wanneer gaan we dat doen met die Amerikaanse ervaring?
De cliënten in de GGZ en Verslavingszorg vragen al jaren om zorg die vraag- ipv aanbod gestuurd is; die ommezwaai komt pas heel aarzelend op gang.
Hoe zorgen we dat bij verzekeraars en zorgaanbieders de zorggebruikers meer macht krijgen? Hoe zorg we er voor dat bestuurders zich meer bewust van hun maatschappelijke opdracht en de organisatie waaraan ze leiding geven zien als middel voor die opdracht ipv als een doel op zich en hoe krijgen ze het lef daarvoor te gaan staan, ook in contacten met werknemersorganisaties. Bij een bestuurder uit Nieuw Zeeland waarmee ik veel samenwerk staat die maatschappelijke opdracht voorop en dat leidt in de GGZ en Verslavingszorg, waarin hij werkzaam is, tot uitgangspunten in de zorg die ik in Nederland niet ben tegen gekomen.
Zo wat gedachten spinsels van iemand die ruim 40 jaar mee loopt in de zorg als medewerker, bestuurder en zorgafnemer.
De Bijdrage, Martinus Stollenga

Hans van Dijk

23 juni 2019

Met kennis van de ontwikkeling van ziekenhuis (met merendeels ouderen) en ouderenzorg buiten NL ga je anders naar NL kijken. Daarnaast lijkt het me interessant op een rijtje te zetten hoe "topcommissarissen" (wie wil daar niet bij horen) door de jaren heen reflecteerden op de zorg in NL. Het zou me niet verbazen als dan blijkt dat denoodklok elke pakweg vijf jaar met andere klankkleur wordt geluid.

E.Kriek

23 juni 2019

Als deze denktank een BIG nummer heeft:
Mooi!
U kunt dan vast :
- het werk van een verpleegkundige overnemen
- misschien wel optreden als waarnemend huisarts op de HAP
- terminale thuiszorg ondersteunen

En ik kan natuurlijk wel even doorgaan.

Hospital leadership! Academy!
Veranderkracht fnuiken.
En deze vind ik briljant:
" “Het wordt niet opgepikt dat de zorgverzekeraar de zorgpremie al jaren kunstmatig laag houdt. We zitten nog in de ontkenningsfase, maar dit probleem zal zich de komende jaren in grote heftigheid aandienen.”
Nog zoeen:
" het ontbreken van eigenaarschap" !
Hoe kom je erop.
" Er wordt nog te veel langs systeemlijnen gedacht en gewerkt."
Dat zeg ik.
" “De patiënt heeft het meeste vertrouwen in de dokter. Als een verzekeraar vindt dat een ziekenhuis dicht kan, maar de dokter vindt van niet, dan heeft de patiënt de neiging om naar de dokter te luisteren"
Ik zou die dokter voor de rechtbank slepen. Wie durft?
" Dus ook de burger zit in zekere zin in de weg bij de transformatie naar een toekomstbestendig stelsel"

Het was toch " the patient in the lead" ?

Dank in ieder geval voor deze bijdrage.
Ik heb in tijden niet zo'n lol gehad.

Oh ja: BIG nummer van deze denktank?




Theo de Kool

24 juni 2019

Als je met 'marktwerking' een doel wil bereiken moet je zorgen dat (1) gewenst gedrag beloond wordt en dat (2) alle relevante kosten worden meegenomen. Deze economische principes gelden ook voor de zorg.
Het eerste punt betekent dat winstuitkeringen mogelijk moeten zijn. Dit kan investeerders met frisse ideeen uit andere sectoren overhalen toe te treden tot de zorgmarkt, maar ook bestaande zorgorganisaties motiveren tot innovatie. Excessieve winsten zijn ongewenst, maar er zijn best mogelijkheden om besparingen de eerste zoveel jaar aan de innovator te laten toevallen en deze pas daarna in lagere zorgpremies te verwerken.
Het tweede punt is lastiger en voor de zorg fundamenteel: zolang de kosten en (vooral) de opbrengsten van preventie niet meegenomen worden in de marktwerking, is er onvoldoende prikkel voor de marktpartijen om daar werk van te maken. Vanuit maatschappelijke verantwoordelijkheid doen partijen ook wel wat, maar de echte aanjager in marktwerking is de economische prikkel. Je komt dan al snel uit bij populatiebekostiging en geintegreerde verzekeraar/zorgverlener organisaties. Het lijkt me interessant als deze denktank eens zou brainstormen hoe zo'n systeem er voor Nederland uit zou kunnen zien.
"Thinking inside the box didn't work, thinking outside the box didn't work, the box must be defective!"

Veronica van Nederveen

28 juni 2019

Betrek de eindgebruiker (de patiënt) bij de plannen en beslissingen over de zorg. Want de zorg kan en moet beter presteren. Dat is minder belastend voor patiënten en goedkoper voor alle burgers.
Wel een paar essentiële voorwaarden:
1. goed-toegankelijke betrouwbare begrijpelijke informatie voor de patiënt.
2. Naar elkaar luisteren en ter verantwoording roepen.
3. Handelen in het belang van de patiënt.
Veronica van Nederveen
www.patientenstem.nu

Top