Artikel

Moeizame fusie Zeeuwse ziekenhuizen

De ziekenhuizen in Vlissingen, Middelburg, Goes en Zierikzee praten nu al tien jaar over een fusie. Een definitief besluit lijkt nabij. Maar in de slopende Zeeuwse kwestie is niets zeker.

Door: Peter van Steen. Uit: Skipr Magazine 7/8, juli 2009 

Een fusie van Ziekenhuis Walcheren en de Oosterscheldeziekenhuizen wordt in de jaren negentig om twee redenen noodzakelijk geacht: zonder fusie zullen een of meer ziekenhuizen hoogstwaarschijnlijk omvallen en zal het bovendien heel moeilijk worden om medisch specialisten naar Zeeland te lokken.
Hoewel de fusie in juli 2001 nog wordt uitgesteld – de medische staven van de ziekenhuizen worden het niet eens over een gezamenlijk beleidsplan – lijkt weinig een samengaan nog in de weg te staan. Bestuursvoorzitter Gérard Bogaerts van Ziekenhuis Walcheren houdt een fusie per 1 januari 2003 voor zeer wel mogelijk.
Het zijn echter politiek woelige tijden, waarin de ministeriële portefeuille van volksgezondheid in handen komt van Eduard Bomhoff. Onder druk van de Tweede Kamer die de ziekenhuisfusies in Nederland niet zo ziet zitten, verbiedt Bomhoff de Zeeuwse fusie.
Na zijn tumultueuze vertrek in oktober 2002 erkent zijn opvolger Aart Jan de Geus dat het fusieverbod de kwaliteit van de zorg in Zeeland in gevaar brengt. Hij verklaart ook dat een opheffing van het fusieverbod er voorlopig niet in zit. Wel vindt De Geus dat een volgende stap naar een bredere samenwerking moet worden gezet. Deze volgt in november 2003. De provincie Zeeland roept dan de Commissie van Wijzen Curatieve Zorg Zeeland in het leven, die gaat onderzoeken wat nodig is om op drie locaties in Zeeland basisziekenhuizen te behouden.
De commissie bestaat uit Pieter Vierhout, voorzitter van de Orde van Medisch Specialisten, Hans Simons, staatssecretaris voor volksgezondheid in het kabinet Lubbers III en Kees Klinkhamer, emeritus hoogleraar radiologie aan het UMC Utrecht.

Terneuzen haakt af

De Commissie Vierhout brengt in oktober 2004 verslag uit. Zij concludeert dat de drie ziekenhuizen in Zeeland, dus in Terneuzen, Vlissingen-Middelburg en Goes-Zierikzee, moeten gaan samenwerken en onderling zorgfuncties moeten verdelen. Daarnaast moet er ten noorden van de Westerscheldetunnel één hightech centrum komen voor hoogwaardige diagnostiek en behandeling en ingewikkelde acute zorg.
De commissie stelt in het rapport dat het noodzakelijk is om het tekort aan medisch specialisten en ondersteunend personeel weg te werken om zo de tweedelijns curatieve zorg voor Zeeland te behouden. Volgens de commissie kan intensieve samenwerking tussen de drie Zeeuwse ziekenhuizen voorkomen dat patiënten naar buiten de regio, onder andere naar Vlaanderen, moeten worden doorverwezen. De commissie acht het onmogelijk  om op alle drie de locaties een basisziekenhuis te handhaven met vierentwintig uur per dag acute zorg.
Als er niets wordt gedaan, aldus de commissie, zal het tweedelijns aanbod op een gegeven moment weinig meer voorstellen. De commissie adviseert om verschillende werkgroepen op te richten die het rapport verder gaan uitwerken.
 In de maanden erna geven Ziekenhuis Walcheren en de Oosterscheldeziekenhuizen te kennen een bestuurlijke fusie aan te willen gaan, maar houdt Ziekenhuis ZorgSaam de boot af. Dit ziekenhuis werkt dan al samen met het Universitair Ziekenhuis in Gent.
In mei 2005 volgt Hans Simons, lid van de Commissie Vierhout, Gérard Bogaerts op als voorzitter van de raad van bestuur van de Oosterscheldeziekenhuizen.

Hoofdrol voor NMa

In de zomer van 2006 begint in de Zeeuwse kwestie een nieuw hoofdstuk. Hierin speelt de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) de hoofdrol.  Nadat Ziekenhuis Walcheren en de Oosterscheldeziekenhuizen eind 2005 hun voorgenomen fusie bij de NMa hebben aangemeld, besluit deze dat daarvoor een vergunning nodig is. De ziekenhuizen zouden immers een concurrentiebelemmerende machtspositie kunnen krijgen, doordat zij in de regio boven de Westerschelde samen een marktaandeel van zo’n tachtig tot negentig procent hebben.
Voor de NMa zou een sterke positie van de zorgverzekeraars, ‘compenserende afnemersmacht’ in de terminologie van de NMa, het besluit nog kunnen beïnvloeden, maar daar is onvoldoende sprake van. Omdat het er dus naar uitziet dat de NMa de benodigde vergunning niet zal verstrekken, blazen de ziekenhuizen hun fusieplannen af.
Door het uitblijven van de fusie, zo berekent Pieter Vierhout in een vervolgrapport, moeten jaarlijks zo’n 10.000 Zeeuwen buiten hun provincie de noodzakelijke zorg halen.  Daardoor gaan vijfhonderd tot duizend arbeidsplaatsen voor Zeeland verloren. Vierhout legt de schuld hiervan vooral bij Ziekenhuis ZorgSaam, omdat dit ziekenhuis een totaaloplossing voor de curatieve zorg in Zeeland tegenhoudt.

Verontruste medewerkers

In de herfst van 2007 brengt de NMa een opmerkelijke wijziging in zijn beoordelingskader aan. Bestuursvoorzitter Pieter Kalbfleisch laat weten dat de NMa bij fusies rekening gaat houden met kwaliteits- en efficiencywinsten. Voor Hans Simons, bestuursvoorzitter van de Oosterscheldeziekenhuizen, is dit het signaal om een nieuwe fusieaanvraag bij de NMa in te dienen. Ondertussen lekken de precieze fusieplannen beetje voor beetje uit en bij diverse betrokkenen vallen die verre van goed. De plannen behelzen immers de vestiging van een hoofdziekenhuis inclusief intensive care en traumazorg in Goes en een nevenlocatie voor planbare zorg in Middelburg, terwijl Ziekenhuis Walcheren in Vlissingen binnen zes jaar de deuren moet sluiten.
In het voorjaar van 2008 wenden honderden personeelsleden van Ziekenhuis Walcheren zich tot de raad van toezicht en de raad van bestuur van het ziekenhuis. Ze dienen een petitie tegen deze plannen in. Het comité ‘Verontruste Medewerkers’ eist bovendien het vertrek van bestuursvoorzitter Rob Zomer.

Bevalling langs de A58

In augustus 2008 laat de NMa weten dat de Zeeuwse ziekenhuizen nog niet mogen fuseren. De NMa vreest dat de concurrentie op het gebied van klinische en niet-klinische algemene ziekenhuiszorg zal worden belemmerd. Bovendien vindt de NMa dat de kwaliteitsvoordelen onvoldoende aannemelijk zijn gemaakt. Enkele maanden later, in december 2008, wil de NMa nog eens aanvullende informatie van de ziekenhuizen hebben. Voorlopig mogen ze niet fuseren, aldus de NMa, die overigens pas een eindoordeel zal geven nadat ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Nederlandse Zorgautoriteit hun advies hebben uitgebracht.
Ondertussen breidt de private belangstelling voor de Zeeuwse kwestie zich uit. De Zeeuwse ondernemer Arnold Slik en zijn zakenpartner Paul Sloot ontvouwen hun plannen om op Walcheren een privaat gefinancierd basisziekenhuis te bouwen. De onderneming van Slik, DaVaci, geeft ziekenhuizen adviezen op het gebied van efficiency en Sloot is voorzitter van een internationaal consortium van zorgexperts, bouwbedrijven en investeerders. Beiden hadden eerder al eens plannen om het Slotervaartziekenhuis in Amsterdam te kopen.
Zij zijn niet de enige geïnteresseerden. In januari 2009 laat huisarts Raymond Mookhram uit Koudekerke weten, dat hij het voornemen heeft om namens een consortium Ziekenhuis Walcheren in Vlissingen over te nemen. Een van zijn partners is Orange Cure, dat ook al eerder tevergeefs een ziekenhuis probeerde te kopen.
Alle plannen leiden tot grote onrust onder de Zeeuwen. Als dan ook nog eens een aanstaande moeder uit Vlissingen het ziekenhuis in Goes niet snel genoeg kan bereiken en in haar auto langs de A58 bevalt, is de maat vol. Verontruste inwoners van Walcheren organiseren een demonstratieve mars en eisen het behoud van een ziekenhuis in hun woonomgeving. Bonden en personeel zeggen het vertrouwen in de ziekenhuisbestuurders op. Deze trekken hun conclusie. Per 1 april 2009 leggen Hans Simons en Rob Zomer, bestuursvoorzitters van respectievelijk de Oosterscheldeziekenhuizen en Ziekenhuis Walcheren hun functie neer. Pieter Vierhout, voorzitter van de Commissie van Wijzen Curatieve Zorg, wordt per direct interim-voorzitter van de raad van bestuur van Ziekenhuis Walcheren.

Groen licht

En plots is daar de NMa weer. In maart 2009 beslist de NMa dat de Oosterscheldeziekenhuizen en Ziekenhuis Walcheren toch mogen fuseren, maar wel onder strikte voorwaarden. De ziekenhuizen mogen de prijzen voor de zorgverlening in het vrije segment alleen gelijk met landelijke prijsontwikkelingen laten stijgen en ze moeten kwalitatieve verbeteringen van de medische faciliteiten realiseren, zoals een intensive care en de opvang van traumapatiënten op een level-2-niveau.
De NMa kondigt aan dat de naleving van deze voorwaarden in samenwerking met de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en de Inspectie voor de Gezondheidszorg nauwgezet zal worden gecontroleerd.
De beslissing van de NMa is bijzonder, want nooit eerder kregen twee partijen op basis van kwaliteitscriteria toestemming om te fuseren, terwijl ze die toestemming op basis van mededingingseffecten niet zouden mogen krijgen. Prompt laat NVZ vereniging van ziekenhuizen weten dat zij de uitspraak van de NMa gaat onderzoeken, omdat deze ‘buitengewoon verstrekkende gevolgen’ kan hebben. De NVZ verwijt de NZa erop uit te zijn de prijzen in het vrije segment te beheersen en zo het ondernemerschap van de twee Zeeuwse ziekenhuizen te beperken. Bovendien vreest de NVZ dat dit nog maar het begin is van een algemeen prijsbeheersinginstrument voor het vrije segment.
Zij onderzoekt daarom de mogelijkheden van juridische stappen tegen de uitspraak van de NMa.

Geen resultaten

Tien jaar praten over een fusie heeft vooralsnog geen concrete resultaten opgeleverd, zelfs niet op het gebied van samenwerking. Ziekenhuisbestuurders  worden weggestuurd, medici pakken in een aantal gevallen zelf hun biezen en patiënten moeten hun heil elders zoeken. Rapporten verschijnen er genoeg,  maar daadkracht is vaak ver te zoeken. Het is daarom de hoogste tijd voor een nieuw hoofdstuk in de Zeeuwse kwestie.

Kader: Drie regio’s

De ziekenhuisgeografie in Zeeland beslaat drie regio’s. In de eerste regio,  Zeeuws-Vlaanderen,  maakt de Stichting ZorgSaam de dienst uit. Deze stichting ontstaat in de jaren tachtig na fusies van de ziekenhuizen in Oostburg, Sluiskil, Terneuzen en Hulst. In 1988 worden deze ziekenhuizen door één nieuw ziekenhuis vervangen met een hoofdvestiging in Terneuzen en nevenvestigingen in Oostburg en Hulst.
In de tweede regio,  Walcheren en Zuid-Beveland,  zijn er twee kampen. Ziekenhuis Walcheren heeft een hoofdlocatie in Vlissingen en een poliklinische faciliteit in Middelburg (Medisch Centrum Middelburg). Daarnaast is er een ziekenhuis in Goes ,dat voortkomt uit een rooms-katholiek en een protestants-christelijk ziekenhuis. In 1974 fuseren deze beide ziekenhuizen tot Ziekenhuis De Bevelanden.
De derde regio is Schouwen-Duiveland. Hier staat één ziekenhuis, het Zweeds Rode Kruis Ziekenhuis in Zierikzee. In 1981 fuseren Ziekenhuis De Bevelanden in Goes en het Zweeds Rode Kruis Ziekenhuis in Zierikzee tot de Stichting Oosterscheldeziekenhuizen. Deze stichting betrekt in 1987 de nieuwbouw in Goes en in 1999 de nieuwbouw in Zierikzee.

0 Reacties

om een reactie achter te laten
Top