Artikel

Finse ouderenzorg krijgt kleur

Finland vergrijst aanzienlijk sneller dan het Europese gemiddelde. Bovendien heeft een steeds groter deel van de ouderen niet het Fins als moedertaal. De Finse ouderenzorg past zich noodgedwongen aan.

Door Maaike Zweers. Uit: Skipr Magazine 5, mei 2010

Twee demente bewoonsters zitten tegenover elkaar aan tafel. Allebei verzonken in hun eigen wereld. Een derde zit op haar kamer druk te handwerken. Haar muren hangen helemaal vol met het bonte resultaat. De dames kijken nauwelijks op als er een groep buitenlandse bezoekers over hun afdeling van het verzorgingshuis loopt. Ze voelen zich veilig, ook al zijn ze ver van hun vaderland.
De Helena Eldery Home Foundation in  Helsinki biedt een thuis ver van huis aan Russisch sprekende orthodoxe ouderen. Het tehuis houdt volop rekening met de hun tradities. Er is een kerk waar ieder weekend bijeenkomsten zijn voor bewoners en overige gelovigen. Overledenen worden daar opgebaard volgens de orthodoxe traditie. In ieder vertrekt hangt minimaal een icoon. Maar orthodox of niet, het tehuis staat wel in Finland. Iedere bewoner mag eens per week naar de inpandige sauna.

Snelle groei

Terwijl Nederland de eerste echte lentedag beleeft, bezoekt half maart een groep Europeanen het besneeuwde Helsinki voor de Eniec-jaarvergadering. Eniec staat voor European Network on Intercultural Elderly Care. Dit netwerk verenigt professionals uit onder andere Nederland, Zweden, Denemarken, Finland, Duitsland en Turkije die werken met oudere migranten. Ze wisselen er ervaringen uit en worden bijgepraat over de Finse situatie.
Het aantal allochtonen in Finland is klein, maar groeit snel. In de grote steden in Finland zijn Somaliërs geen uitzondering meer in het straatbeeld. Het percentage immigranten ligt rond de drie procent. Astrid Thors, Minister of Migration and European Affairs op de Eniec-bijeenkomst: “Met dat lage percentage heb ik natuurlijk niets te klagen als ik naar andere landen kijk. Maar ook hier lopen we tegen problemen aan. Ik hoor graag hoe jullie oudere allochtonen opvangen.“

Taalproblemen

Veel anderstaligen behoren in Finland tot de  Ingriërs, Roma of Somaliërs. De Ingriërs komen uit de voormalige Sovjet-Unie. Het zijn van oorsprong Finnen die eeuwen geleden naar de omgeving van Sint Petersburg trokken. De Ingriërs hebben erg geleden onder de Stalin-terreur. Velen van hen zijn geëxecuteerd of gedeporteerd naar Siberië. Begin jaren negentig nodigde de Finse president de Ingriërs uit om terug te keren. Van deze uitnodiging profiteerden ze in grote getalen, zodat er nu rond de 30.000 in Finland wonen. De verwachtingen waren hoog gespannen, de regering zou zorgen voor huisvesting, banen en taalcursussen. Maar ondanks hun Finse wortels spreekt een groot aantal Ingriërs geen Fins en begrijpen ze weinig van de cultuur. Vooral de taalpproblemen staan integratie in de weg.
Een tweede groep zijn de Roma. Van de tien miljoen die Europa telt, wonen er rond de 12.000 in Finland. De Finse Roma hebben altijd in grote armoede geleefd, hun situatie is pas de laatste vijftig jaar verbeterd. Toen kwam de regering met een regeling waardoor ze eenvoudig een huis konden kopen. Paivi Majaniemi van de associatie voor Finse Roma op de Eniec-bijeenkomst: “Het is een mythe dat de Roma-bevolking niet in huizen wil wonen. Maar in de Finse weersomstandigheden heb je geen leven als je geen huis hebt. Natuurlijk hebben de ouderen heimwee naar het reizend bestaan. Maar dan alleen naar die ene dag per jaar dat de zon scheen, iedereen bij elkaar was en er tot diep in de nacht gefeest werd bij het kampvuur.”
In de Roma-cultuur nemen ouderen een centrale plaats in. Er is geen geschreven geschiedenis, de ouderen vertellen hun verhalen en brengen de tradities over. Ze worden vrijwel altijd door hun familie verzorgd. Veel Roma-ouderen hebben door het jarenlange rondreizen en grote armoede waarin ze leefden een slechte gezondheid. Maar omdat er veel Roma analfabeet zijn, weten ze de toegang tot de zorg slecht te vinden. Ze zijn niet in staat de vereiste formulieren in te vullen.
Een nog kleine, maar gestaag groeiende groep zijn de tienduizend Somalische vluchtelingen. De Somalische Mulki Molsa woont al tientallen jaren in Finland en onderzoekt de problemen waarmee haar oudere landgenoten te kampen hebben. De kennis van de taal is beperkt, maar vooral de Finse gewoonten vormen volgens haar een probleem. “Somaliërs voelen zich niet thuis in Finse instellingen. Juist als ze ziek zijn, moeten ze in hun beleving dicht bij hun god zijn. Als ze zich niet op de juiste manier kunnen wassen en als ze niet de kans krijgen om te bidden, gaan ze naar huis, hoe ziek ze ook zijn.”

Gemeenten

Naast deze specifieke problemen lopen alle minderheden tegen fundamentele problemen aan. Finland is verdeeld in meer dan driehonderd gemeenten die allemaal voor een groot deel hun eigen regels kunnen bepalen. De invloed van de centrale overheid is relatief gering. Wie aangewezen is op langdurige zorg, kan niet kiezen waar hij wil wonen. Hij komt alleen in zijn eigen gemeente in aanmerking voor zorg. Dat betekent dat ouderen niet kunnen verhuizen om bijvoorbeeld dichter bij hun familie te gaan wonen. Er is wetgeving op komst die de macht van de gemeenten inperkt. Finland  experimenteert met zorgvouchers waarmee in het hele land langdurige zorg te verkrijgen is, en  studeert op een systeem dat vergelijkbaar is met het Nederlandse persoonsgebonden budget.
Finland streeft ernaar ouderen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen. Hiervoor zijn mantelzorgers onmisbaar. Die krijgen een vergoeding van rond de driehonderd euro per maand. Dat geld komt uit de beperkte budgetten van de gemeenten. Als het maximale aantal mantelzorgers per  gemeente is bereikt, is er voor nieuwe mantelzorgers geen vergoeding beschikbaar. Allochtonen weten vanwege de taalproblemen de weg naar deze vergoeding minder goed te vinden dan Finnen en lopen grote kans achter het net te vissen.
Zomerkampen
Met de groei van het aantal allochtonen nemen in Finland helaas ook het onbegrip en de intolerantie toe. Eläkeläiset, de grootste Finse ouderenbond, organiseert daarom zomerkampen waar ouderen t de verschillende bevolkingsgroepen elkaar beter kunnen leren kennen. Eva Ronkko, zelf afkomstig uit Estland, organiseert deze kampen. “De eerste dagen zijn altijd erg onwennig, maar daarna gaat het beter. De ouderen uit de verschillende culturen komen eindelijk met elkaar in gesprek. Ik herinner me een Somalische vrouw die al vijf jaar in Finland woonde. Tijdens het kamp sprak ze voor het eerst met Finnen. En ze kwam er tot haar grote verbazing achter dat Finnen eigenlijk heel aardig zijn.”

0 Reacties

om een reactie achter te laten
Top