BLOG

De zorg: kiezen tussen markt en burgermaatschappij

De zorg: kiezen tussen markt en burgermaatschappij

Voor ‘de zorg’ is er tot nu toe maar één weg voor verandering. Dat is meer marktwerking. Loek Winter citeert in zijn inaugurele rede minister Schippers: “Innovatieve ondernemers hebben toegang nodig tot de kapitaalmarkt om te kunnen investeren in de zorg en toegevoegde waarde te kunnen leveren. Kapitaal trek je aan met het vooruitzicht van rendement”.

Investeringen door ondernemers

Zorgondernemer Loek Winter stipuleert dat het vooral gaat om waardevermeerdering in de tijd. Bij verkoop heb je als ondernemer pas echt de grote opbrengst. Een sterke nadruk op particulier financieel rendement en vervolgens nog de code Tabaksblad als enige oplossing voor de governance, aldus Winter. De huidige crises confronteren ons echter wel met grote uitwassen van de verschuiving van collectief naar het individuele belang. De grote ik-gerichtheid in ruime zin heeft stevig bijgedragen aan de financieel-economische (en o.a. banken) crises (zie ook “Goed Bestuur in de Egoïsteneconomie”, van Hans Dijkstra). Willen we dat de zorg onder dezelfde regels komt te vallen?

De ‘zorg voor elkaar’ is ontstaan uit particulier initiatief/charitas voor de uitoefening van de collectieve verantwoordelijkheid. Later is deze verantwoordelijkheid via de premieheffingen volledig verstatelijkt. Nu de overheid zich terugtrekt gaat de zorg als vanzelfsprekend naar de markt. Waarom gaat de verantwoordelijkheid voor ‘de zorg’ niet naar de burger? Net als Louis Houwen (inaugurele rede ”Van maatschappelijk belang”) meen ik dat er nog een keuze is tussen markt en burgermaatschappij.

Zelfverantwoordelijkheid

Een claim van de burger op de huidige stichtingen (ze zijn nu van niemand) als  ‘burgererfgoed’ lijkt mij voorstelbaar. Van financiële solidariteit via het loonstrookje, naar praktische solidariteit in de uitvoering van verantwoordelijkheden en taken in de samenleving, zoals de organisatie van  ‘de zorg’. Helaas hebben wij het maatschappelijk middenveld in de verzorgingsstaat zo goed als afgeschaft en is de overheid weinig transparant over wat er echt op de burger af gaat komen, een paradigmashift van de verzorgingsstaat naar een samenleving waarin zelfverantwoordelijkheid voorop staat. Burgerzin in deze opvatting kent in Nederland kennelijk nog weinig belangenbehartigers.

Maatschappelijke meerwaarde

Primair zouden zorgorganisaties gericht moeten zijn op maatschappelijke meerwaarde, naast financieel rendement voor continuïteit en innovatie. De huidige decentralisatie van 9 miljard naar lokale overheden en daarmee gepaard gaande bezuinigingen, schreeuwt als het ware om partijen die deze verantwoordelijkheid kunnen en willen dragen, en daarbij dan ook qua governance consequenties willen trekken. Dit wil zeggen echte Maatschappelijke Ondernemingen die het eigenaarschap van de burger  daarvan tot uitgangspunt van hun governance maken.

Wat is daar voor nodig? (zie ook mijn (toekomstige) artikelen hierover).

Maatschappelijke Ondernemingen

In de eerste plaats het besef bij zorgondernemingen dat zij Maatschappelijke Ondernemingen zijn, die vooral maatschappelijke meerwaarde moeten creëren, naast financieel rendement voor de gemeenschap. Ten tweede een samenhangend pakket spelregels van externe toezichthouders, dat recht doet aan de specifieke positie van de Maatschappelijke Onderneming als aparte rechtsvorm. In de derde plaats, als basis voor governance, maatschappelijk eigendom van deze zorgondernemingen, bij de burgers bijvoorbeeld in de vorm van een vereniging.

Ton van Overbeek
Bestuurvoorzitter van Careyn

3 Reacties

om een reactie achter te laten

tjark reininga

12 maart 2012

een mooi en zinvol pleidooi tegen de huidige aanpak van de zorg. ik zie maar twee problemen.

het eerste is een freerider probleem: de verzorgingsstaat is zover ontwikkeld, dat degenen die erop kunnen terugvallen zich niet meer (willen) realiseren wat er in het verleden voor is ingeleverd en welke strijd ervoor is gevoerd. en in het (economisch) beleid is niet langer de gedachte van het 'enlightened selfinterest' leidend, maar het individuele selfinterest. de verlichting is door liberale kringen doelbewust uitgedaan. en in die kringen is men er vooral op uit de zorg betaalbaar te houden voor degenen, die deze (nog) niet nodig hebben, de belastingbetalers. deze is een freerider geworden of grijpt als ondernemer zijn (winst)kansen.

het tweede probleem is natuurlijk, dat de zorg al lang een zaak van de burger is, als naaste, als mantelzorger en steeds vaker ook als vrijwilliger in het institutionele zorgaanbod. maar de (mede)zeggenschap is zowel hem als de patiënt juist steeds meer afgenomen, niet in de laatste plaats in het kader van de in de vorige alinea beschreven ontwikkeling. en hij voelt te meer de afhankelijkheid, die hem tot een onzelfstandige partner op de markt maakt.

Hoenderdos

12 maart 2012

Burgerinitiatieven en burgerparticipatie: dat is precies de weg die nog gegaan moet worden! Ik denk daar al langer over na, als medeoprichtr van de Cooperatie voor zelfstandige zorgprofessionals (V&V). Deze zelf-rganisatie van zorgveleners is geboren uit pure nood om in het woud van ziloze regelgeving een eigen koers te kunnen varen. Demarkt doet namelijk NIET haar werk. Ook de client is daar de dupe van, wat leidt tot zeer grote client-ONtevredenheid. Talrijke onderzoeken geven exact aan hoe het zou moeten/ zou kunnen en dat tegen veel lagere kosten. Maar de macht ligt nu bij de zorgverzekeraar en dat knelt. Ditis nu net de partij die NIET de macht zou moeten hebben, maar puur faciliterend naar de behoeften van haar clienten. Er is nog een hele mindshift nodig om betere zorg(=efficienter en voordeliger en clientgericht) te realiseren. een burgerinitiatief is een fantastische vondst! Ik ben 100% voor en geloof dat dit een kansrijk idee is. De cooperatie is daarvoor vanoudsHET mdel: de 'onderlinge' als zelfregulere orgaan namens de leden / clienten.
Wat mij betreft kan dit ee vervolg krijgen!

John Franssen

12 maart 2012

De gedachte om de zorg te laten leveren door maatschappelijke ondernemingen is een heel aantrekkelijke gedachte.
Het is aantrekkelijk om dat vraagt om visie op de zorg, die verder gaat het praten over de kosten. Het vraagt om visie op de zorg, waar het uitgangspunt is voor wie verleen je de zorg en niet de zorgorganisaties staan centraal.
Dat betekent dat iedereen die zorg wil, zich ook betrokken moet kunnen voelen bij die levering de zorg en de toekomstige ontwikkeling. Eén van de oudste vormen van een maatschappelijke onderneming is de coöperatie.Helaas hebben wij daar ook voorbeelden dat het absoluut fout kan gaan. Van deze fouten is te leren. Een plek waar het wel goed gaat is Hoogeloon. Het is weliswaar op kleine schaal. Het is een plek waar de burgers zelf de verantwoordelijkheid hebben genomen voor hun zorg in hun dorp.
Het idee van een maatschappelijke onderneming verdient verdient verdere uitwerking als een kans op zinvolle ontwikkeling van de zorg
Tot slot ik ben benieuwd hoe de heer Overbeek het concept van de maatschappelijke onderneming uitwerkt voor Careyn

John Franssen
voorzitter CCR Leveste Care

Top