BLOG

Veiligheid en ziekenhuiszorg; leren van de luchtvaart?

Veiligheid en ziekenhuiszorg; leren van de luchtvaart?

Veelvuldig wordt de veiligheidscultuur uit de luchtvaart aangehaald als voorbeeld voor de ziekenhuiszorg. Tot mijn verassing blijkt de veiligheidscultuur in de luchtvaartsector echter niet het zuid-oost Utopia dat men ons heeft doen geloven.

We wisten natuurlijk wel al lang dat je in Rusland de kans loopt te worden rondgevlogen door het minderjarige zoontje van de captain zelf. Maar dat er wat schort aan de veiligheidscultuur van de recent in opspraak geraakte maatschappij Ryanair, komt wel erg dichtbij. Een aantal piloten van Ryanair heeft bekend gemaakt dat ze van de baas met te weinig brandstof aan boord op stap moest en zodoende onnodige risico’s hebben moeten nemen.

Onnodige risico's

Bij navraag in mijn omgeving leek er sprake van herkenning. Enkele voorbeelden werden genoemd van een situatie waarin de piloot zich door zijn baas onder druk gezet voelde om een minder veilige keuze te maken ter vermindering van de kosten. In de krant reageren de luchtvaartmaatschappijen natuurlijk ontkennend. Citaat van de KLM-woordvoerder: “De gezagvoerder bepaalt bij ons hoeveel brandstof er mee gaat. De beslissing is dus aan hem en niet aan de directie”, legt de woordvoerderuit. Volgens haar wordt er uiteraard wel strikt gekeken hoeveel er mee gaat. “Te veel meenemen is ook niet echt nodig.”

Het leuke van deze reactie is dat de woordvoerder precies laat zien hoe het verkeerd gaat. Ze laat zien dat de gezagvoerder met zijn professionele verantwoordelijkheid eigenlijk de katvanger is van de door de maatschappij gestelde norm voor wat wel en niet nodig is. Hij is dus professioneel verantwoordelijk, maar kennelijk niet professioneel autonoom. Boeiend. Tijd voor een onderzoek van de pilotenvakbond dunkt mij.

Managers en dokters

Hoe zit nu eigenlijk in de ziekenhuiszorg? Interessant in deze is een recente publicatie in het internationaal toonaangevende medische tijdschrift Britisch Medical Journal (BMJ) over de verhouding tussen de managers en dokters van de Britse National Health Service (NHS). Ik geef hier twee citaten. ‘My contention is that the imbalance between the power of managers and doctors, which Griffiths set in train, is harming patients.’ En ‘A BMA survey showed that more than half of doctors surveyed had concerns about standards of patient care in their workplace, and some of those who reported their concerns agreed that: “The trust indicated to me that, by speaking up on sensitive issues, my employment could be negatively affected.”’

Spanningsveld

Dokters en piloten lijken dus hetzelfde probleem te hebben met management. Het probleem is terug te voeren op het aloude spanningsveld tussen management en professionals. Een spanningsveld dat bestaat in zowel de luchtvaart als de ziekenhuiszorg. Ruwweg gezegd staan managers voor de continuïteit van de gehele onderneming. Professionals zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van het geleverde product. Managers zullen met de beste bedoelingen en het belang van de onderneming in het achterhoofd aan professionals soms de - in hun ogen -  meest vreselijke dingen vragen. Meestal ingegeven door een overtuigend beeld dat opdoemt uit een spreadsheet. Zo vertelde een collega van mij dat een interim cluster manager van haar ziekenhuis had verzocht om een bepaald stuk basiszorg te verwijzen naar een ander ziekenhuis, omdat uit haar spreadsheet bleek dat de zorg het ziekenhuis meer kostte dan het opleverde. Professionals zullen in opstand komen tegen deze verzoeken en nee verkopen, evenals mijn collega verontwaardigd heeft gedaan. Tenzij er dus een disbalans is in macht (zie citaat BMJ).

Machtsbalans

Naast het definiëren van zaken als de professionele autonomie - door de politiek omgedoopt tot professionele verantwoordelijkheid, daar gaan we al - lijkt een meer onafhankelijke positie van een medisch professional ten opzichte van managers van belang voor de machtsbalans en dus de kwaliteit en veiligheid van de patiëntenzorg. Een voorbeeld hiervan is de vrije vestiging van medisch specialisten. Dat is dan ook een groot goed. Ondanks het politieke voornemen de fiscale ondernemerstatus van de vrijgevestigd medisch specialist af te schaffen, betekent dit niet dat loondienst is te verkiezen boven vrije vestiging. Ik hoop dat medisch specialisten de politieke tegenwind trotseren, want zoals uit bovengenoemde analyse blijkt: Het gaat over veel meer dan alleen maar geld.

Peter Paul van Bethem

4 Reacties

om een reactie achter te laten

Anoniem

8 januari 2013

Les 1 uit de luchtvaart (veel veiliger dan de zorg): plaats de piloten in loondienst onder de bestuurders. Klopt dat geeft meer geklaag, maar de veiligheid zal enorm toenemen omdat het mogelijk wordt om maatregelen te nemen. Vrijgevestigde specialisten verzetten zich tegen elke vorm van controle of veiligheidsmaatregelen die de efficiency en dus hun inkomen aantasten.

Anoniem

8 januari 2013

Beste Peter Paul,

Ik weet eigenlijk niet waar ik moet beginnen met het onderuit halen van je stuk. Er worden allerlei rare verbanden gelegd en uitspraken gedaan. Mijn ervaring is dat sinds specialisten in duaal management werken, de schellen van hun ogen vallen. Dat de wereld er zo uit ziet!!! Dat helpt. Het voorbeeld dat je aanvoert van de onbekwame manager is ook volledig te vervangen door de onbekwame specialist die gelijksoortige uitspraken doet over andere specialismen.
Je eindigt echter wel goed; het gaat over veel meer dan geld. Het is aan de manager om vanuit een generalistische blik het totaal plaatje in de gaten te houden en aan de specialist om zijn of haar (meetbare!!!!!!!) kwaliteit te bewaken. Dat samenspel is geweldig en als het goed is, inhoudgedreven. Al dat gezwets over machtsbalansen, hou toch op. De veiligheid in de zorg is nog verre van die van luchtvaart. Het mooie van de luchtvaart is dat de piloot vliegt en zich niet bemoeit met dat wat in, om en rond het vliegen, plannen, beladen enz geregeld wordt. Net zoals die mensen niet zeggen hoe de piloot moet vliegen. Als we die waarden in de zorg ook bij elkaar respecteren, gaan we er echt komen.
Zolang er echter nog specialisten zijn die brullen zonder kennis en er managers zijn die zich als schijtende en krijsende meeuwen gedragen waarbij het bij partijen alleen om geld gaat; hebben we nog een lange weg te gaan. Jouw stuk draagt daar mi niet aan bij.
Niet polariseren, maar samenwerken.

tjark reininga

9 januari 2013

ik vrees dat de gesignaleerde tendens niet of nauwelijks te keren is. professionals die tot managementtaken geroepen worden slaan vaak even hard door naar de spreadsheats als de 'echte' managers, juist omdat ze doorzicht in de werking van de sheats missen. maar belangrijker is, dat niet de kwaliteit van de geboden zorg in veel zorgorganisaties de ultieme maatstaf is, maar het financiële resultaat aan het eind van het jaar. en dat is natuurlijk ook niet onbelangrijk.

Bybau

9 januari 2013

Beste Peter Paul van Bethem,

Verbaasd ben ik, na het lezen van uw blog. Snel en kort door de bocht benoemt u een aantal onderwerpen en legt de vage verbinding daartussen. Ik mis in uw blog de samenhang, nuance en de kern. Op een geven moment kan ik uw gedachtegang niet meer volgen. Door het zo op te schrijven bewerkstelligt u hoogstwaarschijnlijk het tegenovergestelde effect. Nu schat ik u in als een slimme man die heldere argumenten heeft bij wat hij opschrijft.

Graag wil ik u vragen in uw volgende blog zaken meer te verduidelijken en de verbanden tussen de verschillende onderwerpen helderder weer te geven. Nu is het 'hak op de tak' en kan ik als lezer niet mijn eigen gedachten vormen over uw betoog. Ik ben benieuwd hoe de luchtvaart, duaal leiderschap en vrijgevestigde medisch specialisten dan samenkomen tot een heldere conclusie. Alvast dank.

Top