BLOG

CPB slecht taboe zorgkosten

CPB slecht taboe zorgkosten

Eindelijk rekent het CPB voor wie wat betaalt aan welke zorg. Lager opgeleiden doen aan overconsumptie. Hoger opgeleiden dragen de meeste lasten. Hoe lang nog?

Er bestaan vele vooroordelen over het Centraal Planbureau (CPB). Eén vooringenomenheid is dat het CPB onder vertrekkend directeur en PvdA-coryfee Coen Teulings uitsluitend linkse stokpaardjes bereed.

Dat beeld kan worden bijgesteld. Want het jongste rapport van het CPB – het koekoeksjong van Teulings – heeft een paar kenmerken die gevoeglijk ‘rechts’ kunnen worden genoemd. “De prijs van gelijke zorg” heet het stuk met bijbehorend achtergronddocument.

In beide publicaties wordt aangetoond dat hoger opgeleiden het leeuwendeel van de collectieve zorgkosten betalen. Hoe ouder, hoe meer ze bijdragen. Intussen maken zij aanzienlijk minder gebruik van zorg dan lager opgeleiden of mensen met een handicap.

Langdurige zorg

Het verschil is het grootst bij de AWBZ, de langdurige zorg. Op de AWBZ, een verplichte verzekering, wordt een “ongelijk beroep” gedaan, stelt het CPB. Hoger opgeleide Nederlanders gebruiken zo’n 400 euro per jaar aan AWBZ-zorg, mensen met een vmbo-opleiding 1.000 euro. Hoger opgeleiden wonen langer thuis; uit eigen zak besteden ze veel geld aan zorg. Terzijde: wie een verpleeghuis bezoekt, hoeft zich niet te verbazen welke populatie er rummicuppend dan wel zachtjes dommelend domineert.

Bom onder de solidariteit

Na publicatie van het rapport stak er een storm van protest op in de politiek en de sociale media. Een verontwaardigde fractievoorzitter Emile Roemer van de SP sprak van een “bom onder de solidariteit in de zorg.” Bij de VVD wisten ze wel beter na alle heibel over de inkomensafhankelijke zorgpremie. Daar zijn ze er van doordrongen dat welvarender Nederlanders  weinig zin hebben om steeds meer te betalen voor zorg die ze zelf amper benutten.

Waar gaat het om? Op zich is het geen nieuws dat lager opgeleiden minder verdienen, minder gezond zijn en meer zorg gebruiken dan anderen. Zelden is dit gegeven evenwel zo expliciet in verband gebracht met de kosten voor zorg als door het CPB.

Iemand met alleen lagere school of vmbo is, aldus het Planbureau, tijdens zijn leven gemiddeld 2.200 euro per jaar kwijt aan zorgpremies. Wie een hbo-opleiding of de universiteit heeft gevolgd, betaalt 4.000 euro per jaar, bijna twee keer zo veel.

Ongelijke zorguitgaven

Deze ongelijke zorguitgaven stijgen ook nog disproportioneel tot 2040, het jaar waarop de extrapolaties voor de toekomstige kostenontwikkeling zijn gestoeld. Naar verwachting betalen hoger opgeleiden dan procentueel nog meer. “Door vergrijzing neemt de herverdeling van hoger naar lager opgeleiden toe,” constateert het CPB.

Basispakket uitkleden

Om een dreigende “tweedeling” te voorkomen, suggereerde het CPB onder meer het basispakket uit te kleden. Dat voorstel kwam hard aan. Waardering voor de onevenredige herverdeling viel publiekelijk amper te bespeuren. Wel ontstond er gekrakeel over het recht op zorg en het vermeende einde van de solidariteit.

Solidariteit in de zorg

Lariekoek. De Nederlandse solidariteit in de zorg heeft eeuwenoude wortels. Het is de kern van zowel de sociale zekerheid als het zorgstelsel van 2006. Vooralsnog komt tweederde van de Nederlanders zonder morren op voor de overige 33 procent dat het moeilijker heeft. Dit uitgangspunt verdwijnt heus niet meteen op de mestvaalt van de geschiedenis.

Nederlanders zijn bereid te betalen voor solidariteit in de zorg – mits het verschil tussen kosten, kwaliteit en consumptie niet al te groot wordt. Mogen de burgers dan ook weten waaraan hun geld wordt uitgegeven? Dankzij het CPB is bekend wie wat aan welke zorg betaalt. Dat is een compliment waard. 

Zeker, het CPB-rapport vertoont ook zwakke plekken. Te expliciet worden de extreem hoge kosten voor verstandelijk gehandicapten eruit gelicht. Daarbij blijft onduidelijk of ook lichamelijk gehandicapten  en mensen met een WIA-uitkering worden meegerekend.

Gemakshalve wordt, ten tweede, de eigen bijdrage genegeerd die de hbo-er of wo-er kwijt is aan langdurige zorg. Deze eigen bijdrage is afhankelijk van het inkomen. Als iemand in een zorginstelling verblijft, geldt er een maximum van bijna 2.200 euro per maand.

Belasting

Sinds januari 2013 legt de belastingdienst bovendien een heffing op van 8 procent over het zogeheten box-3 vermogen. Deze afdrachten staan los van de inkomensafhankelijke AWBZ-premie. Die premie bedraagt 12,65 procent tot een inkomen van maximaal 34.000 euro per jaar.

Zelfs de kwaliteit van zorg en verpleging is anathema voor het CPB. Laat staan dat er rekening wordt gehouden met de vraag of er op den duur genoeg geschikt personeel te vinden is voor de thuiszorg en het verpleeghuis van de toekomst.

Vraagtekens

Daarnaast kunnen er vraagtekens worden geplaatst bij de methodiek van de rekenkundige voorspellingen. Het jaar 2040 is ver weg. Ook buiten de zorgsector kan er van alles gebeuren dat niet is ingecalculeerd in de modellen van het Planbureau.

Alternatief

Positief is dat het CPB een taboe aankaart door het basispakket ter discussie te stellen. Een verantwoorde aanbeveling. Want in tijden van krimp dient er zonder schroom en vooroordeel te worden gekeken naar de voorwaarden waarop de collectieve zorguitgaven zijn gebaseerd.

Het alternatief voor een kleiner basispakket is nog hogere bijdragen voor de middenklasse. Sinds de formatie van het kabinet Rutte-II kennen we daarop het antwoord: njet. Daar komt bij dat twee op de drie Nederlanders later absoluut niet in een verpleeghuis willen wonen. Ook dat beeld van de zorg komt er anders uit te zien, nu meer thuiszorg de trend wordt.

Zorgstelsel

Nog bestaat er één zorgstelsel voor iedereen. Dat hoeft niet zo te blijven. Regering en parlement kunnen kiezen voor een variant op het goedkope oude ziekenfonds met daarnaast diverse vormen van duurdere particuliere ziektekostenverzekeringen.

Wie dan omwille van de kwaliteit en service – net als in het vliegtuig of de trein – een duur zorgticket eersteklas boekt, betaalt daar zelf voor. Dan is het afgelopen met onbeperkt meebetalen aan de kaartjes voor de tweede klas. Maar willen we dat?

Willem Wansink

6 Reacties

om een reactie achter te laten

De Waal

17 januari 2013

Waardeloos rapport. Het CPB hoort geen politieke meningkjes rond te strooien. Het is neo-liberaar gebral van het niveau 'studenten cops'.

Daarnaast zijn de voorspellingen van het CPB dermate waardeloos dat het bureau net zo goed kan worden opgeheven.

Frank Conijn

17 januari 2013

@ W. Wansink:

Laat ik voorop stellen dat ik niets principieels tegen het CPb heb. Van mij mogen adviesorganen zich ook op het politieke vlak begeven, omdat het anders zo goed als onmogelijk is om advies uit te brengen.

Maar de stelling dat lager opgeleiden meer levenszorgkosten maken baseert het CPb naar eigen zeggen op een onderzoek van Kunst et al. Dat rapport stelt echter specifiek, zij het niet in de samenvatting, dat de AWBZ-instellingskosten niet zijn meegerekend.

Daarmee valt de hele basis onder het CPb-geschrift weg, hoe dramatisch dat ook klinkt, want die instellingskosten vormen het grootste deel van de AWBZ-kosten. Verder ontbreekt de logica ten ene male in de CPb-voorstellen, zelfs al zou wel zijn aangetoond dat lager opgeleiden hogere levenszorgkosten maken.

Want hoe moet het basispakket dan verkleind worden, zoals het CPb wil? Het niet meer vergoeden van leefstijlafhankelijke aandoeningen is geen optie, want die komen ook voor bij hoger opgeleiden, zelfs al is dat in duidelijk mindere mate.

Verder betalen rokers al heel veel accijnzen; mogelijk meer zelfs dan de hogere levenszorgkosten die ze eventueel maken. En de negatieve invloed van overmatig alcoholgebruik op de zorgfinancieringsbalans kan ook gecompenseerd worden met accijnzen.

Dat zijn nog maar een paar punten waarop het geschrift geen stand houdt. Ik heb het met de grootst mogelijke objectiviteit en grondigheid geanalyseerd, inclusief de onderliggende rapporten. Maar moet (daardoor) tot de conclusie komen dat het 'poor science, poor logic and poor morality' is. De analyse is te vinden op www.gezondezorg.org/blog-prijs-van-gelijke-zorg.php. Ik nodig u graag uit daar commentaar op te leveren.

ANH Jansen

17 januari 2013

VWS, MinFin en het CPb stellen het budget Zorg vast. Niet de verzekeraars. Niet de burgers. Ook de hoger opgeleiden en de rijken (dat zijn niet altijd dezelfde) zitten vast aan het BKZ. Vergelijking met Eerste Klas in Trein of Vliegtuig gaat dan ook niet op; die tickets leveren de ondernemingen meer geld op. Meer winst.

In de zorg ziet de Overheid dat als hogere uitgaven. Meer schade. Overschrijding van het budget.

In de vergelijking van W Wansink zouden de duurdere tickets van de rijken (en/of hoger opgeleiden) het aantal plaatsen of de grootte van de plaatsen voor de tweede klasse doen verminderen; het vliegtuig of de trein blijven even groot. Budget blijft gelijk.

Nu al is het zo dat reuma patienten die uit eigen zak Humira of Enbrel willen betalen dat niet krijgen om budgettaire redenen; de ziekenhuizen mogen maar x aantal voor y prijs besteden; wijze van betaling maakt dan niet uit.

Oplossing van Cie Baarsma voor dit budgettaire probleem is uniek en een Nobel prijs waardig: een wettelijk verbod op het overschrijden van het door de Overheid vastgestelde budget voor de private zorgverzekeraars en gelijktijdig een wettelijke verplichting voor de zorgaanbieders om dan maar gratis zorg te leveren aan de burgers om zo de verzekeraars in staat te stellen aan hun ziektekostenpolissen te kunnen voldoen.

Zorgaanbieders moeten gewoon gratis werken voor de kost om het budgettaire probleem van de Overheid uit de wereld te helpen.

Waar zit de denkfout?

De Liberaal van het jaar heeft de adviezen van Cie Baarsma met open armen ontvangen en versneld doorgevoerd of is daarmee bezig. Als liberaal moet je de dingen simpel houden: gratis werken? Wat is daar nu mis mee? Dat deden de slaven vroeger toch ook? Nederland was dan ook het laatste land dat de slavernij afschafte en het laatste land dat een koloniale oorlog voerde!

Er is wat mis in dit land. Daar moet het CPb eens een onderzoek aan besteden; wellicht wat voor een van de 1.000 economen of een van de 5.000 promovendi in dit land in overheidsdienst?

50% van de hoger opgeleiden in NL werkt in dienst van de Overheid. (zorg niet meegeteld)
In Singapore, USA en Duitsland is dat 15 tot 30%.

Zou daar niet de oorzaak liggen van het probleem in NL?

De meeste hoger opgeleiden werkt bij de Overheid; is er dan geen sprake van vermindering van solidariteit van de Overheid met de burgerij? Wordt hier dan niet de breuk zichtbaar tussen Overheid en burgerij? Is de Overheid er niet voor de burgerij? Betaalt de burgerij niet voor de Overheid om mee te kunnen gaan in de ratrace? In de vaart der Volkeren?

Nederland is ook het enige land ter wereld dat een stijging van de lonen in de Overheidssector laat tellen als economische groei!

Werk aan de winkel. Marcel Canoy, Bas Jacobs, Sweder van Wijnbergen et al; kom er maar in.

We zien het wel bij P&W of bij DWDD.

cctje naar Paul Krugman of Paul de Grauwe kan geen kwaad.

wansink

20 januari 2013

In antwoord op Frank Conijn,

Hartelijk dank voor uw reactie op mijn blog.

Hulde. Ik ben zeer onder de indruk van uw kritische analyse - op de site www.gezondezorg.org/blog-prijs-van-gelijke-zorg.php - inzake het CPB-"rapport" 'De prijs van gelijke zorg'.

Uw conclusie is vlijmscherp. "M.b.t. maatregelen om de zorgkosten te beheersen hebben de auteurs van de policy brief De prijs van gelijke zorg zich gediskwalificeerd als betrouwbare, intelligente en redelijke partij."

Groeten, Willem.

wansink

20 januari 2013

T.a.v. ANHJansen,

Ook van uw reactie ben ik onder de indruk, waarvoor dank. Ik broed op een beter beeld dan de 1e en 2e klas tickets.

Verder kan uw interessante en relevante waarneming over de versmelting van hoger opgeleiden en ambtenarij op mijn aandacht rekenen.

Groet, Willem.

Frank Conijn

21 januari 2013

@ Willem Wansing: dank voor het compliment! :-)

Top