BLOG

Ultiem handhavingsinstrument: minder verkooppunten tabak

Ultiem handhavingsinstrument: minder verkooppunten tabak

Quizvraag: wat hebben supermarkten, sportkantines, drogisterijen, benzinestations , tijdschriftenkiosken, kroegen, restaurants en diverse straathoeken gemeen? Het antwoord is eenvoudig: er wordt tabak verkocht.

Wie wil roken kan 24 uur per dag, zeven dagen per week, 365 dagen per jaar aan zijn gerief komen – in alle hoeken van het land. Nederland telt maar liefst 60 duizend verkooppunten voor tabak. Dat is veel,  één verkooppunt per 278 inwoners. Welk ander product is zo wijdverspreid te koop? Wrang eigenlijk als je het afzet tegen een ander cijfer: jaarlijks sterven er in Nederland bijna 20 duizend mensen  aan aandoeningen veroorzaakt door roken.  Ruim de helft daarvan overlijdt aan kanker.

Te handhaven?

Staatssecretaris Van Rijn heeft besloten de leeftijdsgrens voor het kopen van tabak te verhogen van 16 naar 18 jaar. Dat is goed nieuws, want we weten dat 80 procent van alle volwassen rokers begonnen is voor zijn 18e verjaardag. Maar, zo vraagt VVD-kamerlid Arno Rutte zich af: is die leeftijdsgrens wel te handhaven?  Om een antwoord hierop te krijgen organiseerde hij een hoorzitting in de Tweede Kamer. Daar bleek op één punt sprake van een opvallende eensgezindheid tussen brancheorganisaties uit de hoek van supermarkten en detailhandel, wetshandhavers en gezondheidsfondsen: ondanks regelgeving en controles op naleving daarvan kan vrijwel iedereen die dat wil sigaretten kopen. Uit onderzoek van de VWA (2009) blijkt dat een kind jonger dan 16 jaar een slaagkans van 93 – 100 procent heeft als hij aan tabakswaren wil komen. Tijdens de hoorzitting passeerde een keur aan mogelijkheden de revue. De meest simpele is uiteraard een zusje of vriendje dat ouder is dan 16 jaar vragen voor jou sigaretten te kopen. De meer brutale 15-jarige stapt met een stalen gezicht de winkel in en zegt het meisje van 16 dat achter de kassa zit dat hij ook 16 jaar is. Menig cassière ontbreekt dan de moed om hem onverrichter zake weg te sturen. Ronduit schandalig is het gedrag van sommige horeca-eigenaren. Wie een pakje sigaretten uit een automaat wil trekken, moet aan de bar een speciale munt halen. Het is de bedoeling dat de verkoper dan nagaat of de klant wel 16 jaar of ouder is. Maar dat is voor sommigen te veel gedoe. Zij zetten gewoon een bakje met muntjes bij de automaat – help u zelf.

Eenvoudiger

Op zich is dit soort overtredingen makkelijk op te sporen en te bestrijden. Maar niet als een handvol handhavers 60 duizend verkooppunten moet controleren. De oplossing ligt voor de hand: breng het aantal verkooppunten drastisch terug. Regel bij wet dat rookwaren enkel nog in tabaksspeciaalzaken verkocht mogen worden. Dit maakt de handhaving van de leeftijdsgrens stukken eenvoudiger. Het aantal verkooppunten daalt van 60 naar een kleine tweeduizend. Bovendien staan in speciaalzaken meestal volwassenen achter de toonbank, die beter in staat zijn de leeftijd van een koper te controleren. Bovendien staan de vergunningplichtige speciaalzaken geregistreerd. Dit geeft meteen een belangrijke sanctiemogelijkheid. Bij herhaaldelijke overtreding kan de vergunning worden ingetrokken, net als bij het overtreden van de drank- en horecawet. Het tweede voordeel is dat de tabaksindustrie een belangrijke mogelijkheid voor visuele reclame voor haar dodelijke en verslavende product ontnomen wordt. De sigarettenmuren in supermarkten werken immers als een gratis reclamezuil.

‘Serviceproduct’

KWF Kankerbestrijding onderzocht, samen met haar partners in de Alliantie Nederland Rookvrij, het draagvlak onder de ‘branchevreemde’  tabaksverkopers (supermarkten e.d.)  voor deze maatregel. Daaruit blijkt dat zij niet veel verdienen aan de verkoop van tabak, maar dat sigarettenverkoop vooral interessant is om klanten binnen te krijgen en te houden. Zij spreken enigszins eufemistisch over een ‘serviceproduct’ (een service om ziek te worden en te overlijden?). Uit zichzelf zullen zij tabak niet uit hun schappen halen. Maar als de overheid een wet maakt waarin staat dat alleen speciaalzaken tabak mogen verkopen, zullen zij zich daarbij neerleggen en de wet accepteren. Deze wet geldt dan immers ook voor de concurrent.De Tabakswet kent de mogelijkheid om bepaalde categorieën bedrijven en organisaties aan te wijzen waar tabak niet meer mag worden verkocht.

Als we willen realiseren dat jongeren niet beginnen met roken, dan verhogen we niet alleen de leeftijdsgrens voor tabak, maar beperken we ook de verkoop tot speciaalzaken. De bal ligt bij het Kabinet.

Michel Rudolphie
Algemeen directeur van KWF Kankerbestrijding

4 Reacties

om een reactie achter te laten

Frank Conijn - www.gezondezorg.org

19 juni 2013

Op zich goede redenering van dhr. Rudolphie, maar ik vraag me af of het gewoon kopiëren van de Amerikaanse praktijk inzake alcoholverkoop niet al voldoende zou helpen. Daar is de verkoop van alcohol vergunningsplichtig en moet men een ID laten zien als men niet overduidelijk ouder is dan 21. En dan bedoel ik écht overduidelijk.

Verder mis ik nog een maatregel die volgens mij zeer zal helpen om jongeren van het roken af te houden: een rookverbod in en op de terreinen van middelbare scholen, afgeschermde rookgelegenheden voor personeel uitgezonderd. En groot deel van de sociale druk om mee te doen met roken ontstaat daar.

En ik hoop dat het KWF er bij het kabinet op zal (blijven?) aandringen dat het rookverbod in de horeca behoorlijk gehandhaafd wordt, want dat wordt in Amsterdam tegenwoordig weer massaal aan de laars gelapt. Waarbij ik aanneem dat dat in andere steden ook het geval is.

L. Nijhuis

19 juni 2013

Een andere en fors toenemende vorm van meeroken krijgt onterecht te weinig aandacht, ook van het KWF helaas. Het gaat om de giftige rook afkomstig van de bijna 1,5 miljoen mini-biomassacentrales die vooral in woonwijken staan, nl. houtkachels. Houtrook is een grote bron van fijn stof, vooral de PM 2.5 fractie, en is zelfs kankerverwekkender dan tabaksrook. PM 2.5 is een onzichtbare en reukloze sluipmoordenaar die zo klein is dat het iedere woning kan binnendringen. Dus als een buurman hout stookt en jij hebt alle deuren en ramen dicht dan krijg je ongewild toch dat gif in je huis. En ook ons lichaam kan PM 2.5 niet tegenhouden dus komt het ongehinderd diep in onze longen terecht en vervolgens in ons bloed! Als u weet dat de WHO zelfs géén veilige ondergrens heeft kunnen vaststellen voor PM 2.5 dan beseft u dat èlke blootstelling gevaarlijk is voor uw gezondheid. De overheid weet dit allemaal allang maar weigert wet- en regelgeving hierop aan te passen! Gemeentes willen ook niet handhaven en verwijzen burgers met houtrookoverlast doodleuk naar de rechter! Kortom men laat je gewoon stikken terwijl je alleen een beroep doet op een basisrecht voor schone lucht. Dit zijn dus belachelijke praktijken in ons zo "beschaafde" Nederland. Beschamend! Vandaar dat er noodgedwongen een landelijk netwerk houtrook is opgericht om te proberen dit tij te keren. U moet op die websites maar eens lezen hoeveel onderzoeken al hebben uitgewezen hoe gevaarlijk houtrook is! Wel beschermen tegen tabaksrook maar niet tegen houtrook, dat is niet uit leggen!

Frank Conijn

23 juni 2013

@ L. Nijhuis:
Fijnstof en wat niet-institutionele verbranding van biomassa allemaal nog meer uitstoot is inderdaad zeer gevaarlijk, wellicht nog gevaarlijker dan tabaksrook.

Maar ik vraag me af of het qua omvang zo groot is als u stelt. Als ik naar mijn familie, buren, vrienden en kennissen kijk, en dat is bij elkaar een heel grote groep, zie ik maar één huishouden dat zo'n kachel heeft.

van Bladeren

26 juni 2013

Geachte heer/mevrouw Nijhuis,
U roept KWF Kankerbestrijding op om zich, naast tabaksontmoediging, ook hard te maken voor het terugdringen van houtkachelrook. Wij houden de berichtgeving mbt risicofactoren van kanker nauwgezet in de gaten. Op het moment dat we signaleren dat er grootschalig onderzoek naar is gedaan, met artikelen die gepubliceerd zijn in belangrijke wetenschappelijke tijdschriften, waaruit onomstotelijk is vastgesteld hoe groot het risico op kanker door houtkachels is, dan zullen we hier zeker iets mee doen. Tot op heden zien we dat er af en toe een artikel over verschijnt, waarbij de conclusie is dat de mate van kankerverwekkendheid ongeveer gelijk is aan die van luchtvervuiling (door het verkeer). Dat is voor ons een reden om er vooralsnog niet actief actie op te ondernemen. Over de relatie tussen roken en kanker is die duidelijkheid er wel, veelvuldig zelfs, en is het risico op kanker erg groot.
Ik begrijp dat dit mogelijk niet het antwoord is waar u op zit te wachten. Mocht u er wel echt van overtuigd zijn dat de relatie tussen kanker en houtkachels onomstotelijk is aangetoond, dan verzoek ik u vriendelijk om het bewijs hiervoor naar ons toe te sturen zodat we ons daarin kunnen verdiepen om te besluiten of/wat we ermee zullen doen.

Top