Finance

Wij worden in het pak genaaid

Wij worden in het pak genaaid

De voorbereidingen voor de rijksbegroting voor het jaar 2014 zijn reeds in volle gang. In het verleden heb ik mij vrij intensief bezig gehouden met de wijze waarop deze begrotingen tot stand kwamen.

Mijn aandacht ging daarbij met name uit naar de machinaties rond het tot stand brengen van deze cijfers. Het ziet er allemaal heel degelijk uit als de Miljoenennota gedrukt is maar papier is geduldig en de manipulatie is oneindig. Laten we er een paar trucs uit pakken.

Kosten voor burger

Ten eerste is dat het woord bezuinigingen: een containerbegrip dat vele ladingen dekt, maar er meestal op neer komt dat de burgers minder te besteden hebben. De discussie over bezuinigen of lasten verzwaren is een haast kolderiek gebeuren. In feite komt bijna alles neer op lastenverzwaring: iets uit het pakket gooien betekent dat je het zelf moet betalen, minder jeugdzorg houdt in dat je je eigen sores moet oplossen. Daarnaast bestaan bezuinigen ook veelal uit lastenverhogingen zoals de BTW verhoging, de verlaging van vele toeslagen en de verhoging van accijnzen en tarieven in de belastingen. Dus het woord bezuinigen klinkt goed, maar kost de burger geld.

Goochelen met cijfers

Ten tweede goochelt men met de cijfers op allerlei manieren. Ik noem er een ter illustratie: het afronden van bedragen. 251 mln. wordt 0,3 mld., drie keer 0.3 mld. wordt 1 mld. Op deze manier ‘verdient’ men een kwart miljard zonder enige maatregel. Maar ook het maken van fancy ramingen hoort er bij. Zo worden posten als bestrijding van fraude zonder onderbouwing al gauw voorzien van een miljard aan opbrengst.

Ruimte inpikken

Een derde fenomeen is het zonder meer inpikken van elke ruimte die er maar in de vele systemen zitten. Een mooi recent voorbeeld: de zorgpremies kunnen volgend jaar omlaag. Immers de zorgverzekeraars verdienen momenteel goud geld. Inherent aan het marktsysteem moet dan die lagere premie ten goede komen aan de premiebetalers. Daar gaat het hele marktgebeuren over. Maar neen, het kabinet pakt die ruimte weer af door daar tegenover een belastingverhoging te zetten. De premiebetaler wordt daarmee weer in het pak genaaid. Eindelijk een beetje ruimte als gevolg van het systeem en het wordt afgepakt. En we hebben wel allemaal eerst teveel premie betaald, maar daar hoor je het kabinet niet over.

Wie betaalt rekening

Een soortgelijk fenomeen, ook recent, dreigt er met onze pensioenen te gaan gebeuren. De overheid wil dat de pensioenfondsen meer geld gaan steken in de Nederlandse Economie. De fondsen zeggen gelukkig nu nog neen tegen die gedachte, maar de overheid komt met een tegenvoorstel. Als jullie die miljarden gaan investeren, dan zorgen wij dat de rekenrente omhoog mag gaan. Dan blijft het ogenschijnlijk allemaal hetzelfde, want dan ‘verdienen’ jullie meer kapitaal. Allemaal theorie natuurlijk, maar het is duidelijk wie de rekening betaalt: de huidige en toekomstige pensioenklanten.

Manipulaties

Een volgend verschijnsel vraagt uw aandacht. In het bedrijfsleven wordt natuurlijk ook begroot en krijgt men budgetten toegewezen, maar dat blijft allemaal intern en wordt niet naar buiten gebracht als een soort eindresultaat. Neen in de particuliere sector gaat het echt om het eindresultaat: namelijk de jaarrekening met zijn exploitatieresultaten en de daarbij behorende balans. Op basis daarvan kan men een oordeel vellen over de behaalde resultaten en of de targets zijn gehaald.

Welnu bij de overheid is dat niet het geval. Alle aandacht gaat uit naar de begroting, naar het budget, naar de ramingen van de inkomsten en uitgaven, zoals die bedacht en gemanipuleerd zijn in de voorbereiding  van de begroting, inclusief allerlei politieke en opportunistische elementen, die veel wishful thinking bevatten en weinig met de realiteit te maken hebben.

Afrekenen op resultaat

In tegenstelling tot het bedrijfsleven is de aandacht van de overheid voor het eindresultaat, dus waar het gaat om de feitelijke realisatie van al die plannen en maatregelen, buitengewoon miniem. Woensdag gehaktdag, de derde woensdag in mei, mag zich verheugen in bijzonder weinig belangstelling. En de daarbij geleverde cijfer brei is nog minder toegankelijk dan dat het geval is bij de begroting. En ook daar wordt druk gemanipuleerd met cijfers en analyses. Neen, afrekenen op resultaten is geen populaire activiteit in Den Haag.

Circus rond rijksbegroting

Deze columns mogen maar een beperkt aantal woorden omvatten van de eindredactie van Skipr, dus dat betekent dat ik lang niet alle trucs voor u op een rijtje kan zetten. Wel is het duidelijk dat de geloofwaardigheid van het hele financiële beleid er niet beter op wordt. Die geloofwaardigheid wordt ook al geteisterd door de veelheid van plannen en akkoorden die de afgelopen maanden de revue hebben gepasseerd. Dat maakt de burger onzeker, hij verliest zijn vertrouwen en versterkt het gevoel dat hij op een of andere manier gepakt wordt. Geen wonder dat die zelfde burger zijn spaargeld koestert en het bewaart in een oude sok. Daar kunnen ze (nog) niet aankomen. Daarom heeft de oproep van Samsom om meer geld uit te geven zo’n kwalijke geur: hij is immers zelf onderdeel van het grote circus rond de rijksbegroting. Hij is immers zelf mede verantwoordelijk voor het grote gevoel van onbehagen en onzekerheid bij de burgers.

Rob Scheerder
Health Columnist

8 Reacties

om een reactie achter te laten

ANH Jansen

8 juli 2013

Prima blog.

Laat Marcel Canoy nu ook maar eens uitleggen waarom het macro beslag van de Overheid op het BNP niet mag dalen onder de 60.3%. Marcel Canoy is zijn leerstoel kwijt en is nu onafhankelijk. Kan nu schrijven zoals Rob Scheerder nu aan het doen is. Prima.

Duitsland doet het voor 45%, Denemarken zit op 53%. Waarom doet Duitsland het beter dan Nederland?

Zou dat kunnen liggen aan de Overheid zelf die de burger te weinig ruimte laat? Is het pak van de Overheid zelf veel comfortabeler dan nodig is? Zit daarom het pak van de burger zo krap? En wat zijn de gevolgen? Waarom is de prijs van een BMW in Duitsland 50% lager dan die in Nederland? Veel lagere belastingen. Doet de NL Overheid nu wat bijzonders met die belastingopbrengsten waardoor NL het beter doet dan Duitsland? Neen. We zijn geen Singapore. Al zou dat wel moeten gezien het macro beslag; De Overheid in Singapore is wel zeer dirigerend en heeft een lange termijn visie waardoor singepore een rolmodel voor menig samenleving is.

We worden in het pak genaaid en laten dat gebeuren.

leve de Koning.

zwanikken

9 juli 2013

Al wat er boven bij gaat gaat er onder af OOK in de zorg

DGo

9 juli 2013

Met zijn colum zet Rob Scheerders goed op een rijtje waar het bij VWS, maar natuurlijk ook de rest van de ministeries, aan schort, ben ik bang voor.

Maar wie pakt nu zo'n signaal op en zorgt ervoor dat het een keer gaat wijzigen. In ieder geval niemand binnen de overheid want de ambtenaren, parlement en regering 'leven' van de gevoerde werkwijze. Dan stopt het, toch?

Van verantwoording achteraf bij de overheid heb ik nog nooit gehoord. Wanneer men dat wel zou doen is er al weer een nieuwe parlement en regering die geen verantwoording nemen voor het eerder gevoerde beleid. En zo zitten we in een vicieuze cirkel (hopelijk geen negatieve spiraal, want er is sprake van veel patchwork) die door niemand doorbroken wordt.

Wanneer een ambtenaar van mening is dat er onzin wordt uitgekraamd, in de colum van Rob Scheerders en b.v. In mijn reactie, neem de handschoen op om uit te leggen op welke wijze we kunnen waarnemen wat men met de resultaten aan het einde van een jaar/periode doet.
Aan de hand van een algemene beschrijving en meerdere voorbeelden moet het toch uitgelegd kunnen worden.

tjark reininga

9 juli 2013

en toch ...

de mechanismes die Rob Scheerder schetst komen me allemaal bekend voor en werken inderdaad goeddeels zoals hij beschrijft. eerder heb ik dat wel samengevat met de stelling dat de overheid de zorg vooral betaalbaar probeert te houden voor degenen, die deze (nog) niet nodig hebben, de belastingbetaler.

maar ik stoor me aan de mystificatie die hij, impliciet, in stand houdt: de Overheid. want die krijgt in dit betoog een status als zelfstandige actor, met zelfstandige belangen. De Overheid, dat zijn de anderen, met andere woorden. en doordat we onvoldoende onderkennen dat ook wijzelf deel zijn van die overheid, miskennen we het proces dat aan haar besluiten ten grondslag ligt. een proces, waarin op dit moment de belastingbetlers aan het langste eind trekken. en dat zijn we tenslotte allemaal.

dijkstra

9 juli 2013

Om de woorden van Scheerders aan te halen: 'We (de kiesgerechtigden) hebben onszelf en de volgende generatie in het pak genaaid'. Anders gezegd 'we' hebben met z'n allen op te grote voet geleefd, en nu moeten 'we' de rekening gaan betalen. Maar daar hebben 'we' geen zin in, en daarom is 'de politiek' verworden tot alleen nog maar een belangenbehartigersbijeenkomst. Dat laatste was het altijd al wel, maar de decennia na de oorlog was er nog de gedachte dat je samen een perspectief creëert waar iedereen wat inlevert om er samen uit te komen.

Het zou erg helpen als onze vertegenwoordigers in Den Haag samen met volgende boodschap naar buiten komen: 'Lieve allemaal, er ligt een onbetaalde rekening, die gaan we voor een stuk delen met de volgende generatie omdat die 'instappen' in een wereld vol kansen zijn/worden geboren, maar een ander deel gaan we nu samen betalen. En de verdeling is als volgt......'

Voor de mensen/groepen die tot en met heden flink veel voordelen genieten ('gevestigde belangen') zal dat misschien voelen als in het pak genaaid. Maar met (als voorbeeld) een jeugdwerkloosheid van 25% in Europa zou het mooi zijn als deze groep met het meeste levenswijsheid en - ervaring ('50+ ??') het goede voorbeeld zouden geven en aanbieden wat zij willen bijdragen aan de onbetaalde rekening.

Scheers

9 juli 2013

Ik ben het met meneer Dijkstra eens!
Maar afrekenen op resultaat zou ook mooi zijn. Hoe krijgen we dat voor elkaar! In ieder geval niet door mensen die een probleem hebben veroorzaakt weg te sturen met een zak (wacht)geld.

Anoniem

9 juli 2013

Hoe komt u er bij dat de overhead nog niet aan het spaargeld in de oude sok kan komen. Als je gespaard heb in die oude sok en je geeft plotseling je geld uit wordt je alsnog gepakt omdat je er geen belasting over hebt betaald. Je kan je geld dus niet uitgeven.

pol

15 juli 2013

wie heeft er te grote voet geleeft.
De burger, de gewone man, neen de graaiers aan de top die wel en ze gaan maar door.

Top