BLOG

Overheid mag soms ingrijpen wilsvorming burger

Overheid mag soms ingrijpen wilsvorming burger

Plotseling barstte in de NRC eind juli een discussie los over 'nudging', ofwel ‘een vriendelijke duwtje geven in de gewenste richting’.

Na een journalistiek artikel over de toepassing van de principes van nudging door verschillende overheden(UK, USA) volgden over en weer reacties op de opiniepagina, zowel positief als negatief.

Columnist Thijs Kleinpaste maakte zich heel boos op de overheidsmanipulatie van het gedrag van de burgers. Hij windt zich vooral op over het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid(WRR):"Hoe mensen keuzes maken, de psychologie van het beslissen". Kleinpaste stelt dat keuzevrijheid kennelijk alleen belangrijk is tot het moment dat mensen onverstandige dingen doen. En dat de psychologische imperfectie van mensen een sta in de weg blijkt te zijn voor een volmaakte ordening van het openbare leven. Dus moet de overheid ingrijpen in de wilsvorming van de burgers via dressuurtrucjes. De overheid manipuleert de burger richting gewenst gedrag. Dat is ongeveer zijn stelling.

Manipulatie

Nu is het inderdaad zo dat als een overheid gaat manipuleren er ongemakkelijke situaties kunnen ontstaan. Zo las ik deze week over een spiegel die is ontwikkeld aan een universiteit van Tokyo waar een webcam achter zit met software die kan zorgen dat je een glimlach op je gezicht ziet. En dan gaan mensen eerder over tot de aankoop van datgene waarmee ze zichzelf in die spiegel bekijken. Maar dat hoeft nog geen argument te zijn om nudging principieel af te wijzen.

Bevorderen gezond gedrag

Als de beleidsdoelstelling helder en expliciet is, bijvoorbeeld om burgers aan te moedigen meer te bewegen, kan de overheid naar mijn idee best de burger een zetje in de goede richting geven, anders dan door objectieve voorlichting of verbieden of moraliseren. Want die laatste methodes zijn notoir ineffectief als het gaat om het veranderen van menselijk gedrag. Nudging zou wel eens beter kunnen werken. En je kunt een overheid moeilijk verwijten dat zij effectieve middelen gebruikt om haar doel te bereiken. Maar de verdienste van de discussie is wel dat die ook duidelijk maakt dat rond nudging onderzoek van belang is naar de effectiviteit en dat nudging niet zomaar en willekeurig wordt toegepast. Het is dan toch goed om een aantal richtlijnen of spelregels te hebben voor de toepassing van deze veelbelovende methode om mensen te ondersteunen richting, bijvoorbeeld gezonder gedrag. Maar we willen ook liever niet dat die ontaardt in manipulatie.

Jan Walburg
Voorzitter raad van bestuur Trimbos Instituut

2 Reacties

om een reactie achter te laten

Pietersen

12 augustus 2013

Als we zo'n hekel hebben aan 'nudging' in de richting van bepaald gedrag, zullen we dan een verbod op reclame instellen? Of mogen commerciële bedrijven ons wel beïnvloeden?
Keuzevrijheid is een illusie, beïnvloeding is er altijd en overal. We hebben er alleen een heleboel verschillende woorden voor, variërend van opvoeding tot manipulatie. Ik ben het eens met Walburg, de overheid mag mensen best verleiden tot gedrag dat uiteindelijk in hun eigen belang is.

van Heemstra ZorgSteedsBeter

13 augustus 2013

Sinds wanneer zou de overheid geen rol mogen hebben in goede voorlichting, het verleiden van mensen tot verstandiger leven en zelfs tot het afdwingen daarvan, door bijvoorbeeld ooit die autogordels verplicht te stellen, eerst op de voorbank en daarna ook achterin?
Die overheid hebben wij immers zelf democratisch gekozen hiervoor en controleren wij ook democratisch?
Dat daarnaast alle mensen en dus ook marketeers vol zitten met verleidingszin om anderen op voor hen gunstige gedachten te brengen lijkt mij geheel in lijn met Darwin, dus in onze natuur gebakken. Gewoon laten gebeuren én elkaar op uitwassen daarvan aanspreken (opvoeding, opleiding, sociale controle) en waar het de pan uitrijst bijsturen of straffen....

Top