BLOG

Sectorvervaging in zorg leidt tot heilzame chaos

Sectorvervaging in zorg leidt tot heilzame chaos

Een opmerkelijke zin uit de Memorie van Toelichting bij de begroting van het ministerie van VWS: “In de nieuwe akkoorden die afgesloten gaan worden is afgesproken dat…." Afspraken in akkoorden die nog gesloten moeten worden? En toch klopt het.

Het ministerie van VWS lijkt haar sturende rol tegenwoordig vooral in te vullen door het afsluiten van allerlei akkoorden met allerlei combinaties van partijen. En zo kan het gebeuren dat in het verleden afgesloten hoofdlijnenakkoorden (onder meer over de medisch specialistische zorg, de huisartsenzorg en de ggz) inmiddels zijn verlengd en er – vooruitlopend op de nadere invulling van die akkoorden – alvast afspraken worden gemaakt. Dat kan dus.

Sectorale akkoorden

Toch kun je je afvragen of deze wijze van besturing wel past bij de ontwikkelingen die zich in de zorg zelf afspelen. Deze akkoorden zijn in hoge mate sectoraal van karakter. En juist de grenzen tussen de sectoren beginnen steeds meer te vervagen. Zo geeft de minister in de Memorie van Toelichting zelf aan dat de grens tussen curatieve en langdurige zorg vervaagt. Maar ook de grens tussen de eerste en tweede lijn vervaagt (‘anderhalvelijnvoorziening’, in elkaar schuiven van HAP en SEH); de langdurige zorg zal op een geheel andere leest geschoeid worden, veel meer uitgaande van zelfredzaamheid en betrokkenheid; de transitie van de jeugdzorg zal ertoe kunnen leiden dat er een ‘brede jeugdzorg’ ontstaat waarin geen scherpe scheiding meer bestaat tussen deelsectoren.

Chaotische periode

Het beeld ontstaat van een gezondheidszorg die in de komende jaren naar structuur en financiering ingrijpende veranderingen zal ondergaan. Het is niet onredelijk te veronderstellen dat al die veranderingen, die allemaal met elkaar samenhangen, zullen leiden tot een chaotische periode. Dat is niet erg. Integendeel. Om tot fundamentele veranderingen te komen kan een periode van chaos heilzaam zijn, omdat in zo’n periode veel zaken ‘vloeibaar’ zijn. De vraag is hoe in die periode bestuurd moet gaan worden. Sturen via bilaterale of multilaterale afspraken op sectorniveau lijkt niet zinvol, als nu al is te voorzien dat die sectoren hun betekenis gaan verliezen. Een mogelijkheid is om ‘het spel der maatschappelijke krachten’ zijn werk te laten doen in de verwachting dat er uiteindelijk uit de chaos weer een nieuwe orde zal ontstaan. Dat is mogelijk, maar de vraag is of we dan uitkomen op wat we maatschappelijk aanvaardbaar vinden. Een derde mogelijkheid is dat de overheid zelf een integrale visie formuleert op de gezondheidszorg van de toekomst; dat zij de moed heeft om ‘out of the box’ van de bestaande structuren en belangen van de gezondheidszorg te denken. Die visie kan dienen als ‘de stip op de horizon’ waar alle partijen zich op kunnen richten die in hun dagelijkse praktijk met chaos te maken zullen krijgen.

Resultaatverantwoordelijkheid

In de memorie van Toelichting worden voor de minister van VWs vier rollen gedefinieerd: stimuleren, regisseren, financieren en (doen) uitvoeren. Ik denk dat het formuleren van een integrale visie op de gezondheidszorg daaraan zou moeten worden toegevoegd. Dat strookt misschien niet met het uitgangspunt ‘systeemverantwoordelijkheid’. Maar wat is er mis met ‘resultaatverantwoordelijkheid’?

André van der Kwartel
Van der Kwartel is sinds 1981 als senior onderzoeker werkzaam bij Kiwa Carity en haar voorgangers. Hij is in het bijzonder geïnteresseerd in sturingsvraagstukken op landelijk niveau: overheidsbeleid, wet- en regelgeving en beleid ten aanzien van deelsectoren van de gezondheidszorg.

4 Reacties

om een reactie achter te laten

Peter Koopman

24 september 2013

Juiste analyse. De professionele en informele zorg voor de gezondheid is steeds meer gedifferentieerd en gespecialiseerd. Na deze fase (met haar voordelen) nu weer integreren. In de professionele zorg bestaan drie erkende "generalistische" basisberoepen: verpleegkundige, gezondheidszorgpsycholoog en arts.
Zij bieden complementair de benodigde deskundigheid. Jammer dat de verpleegkundigen (venvn) niet getekend hebben voor de grootscheepse zorghervorming. Zij waren niet uitgenodigd !

Lopes Cardozo

24 september 2013

Zeker als je dan ook nog eens gaat sturen op uitkomsten in plaats van op processen zou je zomaar eens een enorme kostenbesparing kunnen realiseren. Leuke klus! Waar gaan we beginnen? en wanneer?

van Heemstra ZorgSteedsBeter

24 september 2013

Helemaal voor! Een tussenvariant is dat je als overheid de deelnemers in de markt zelf met verbetervoorstellen laat komen, en voordat die tot chaotische of onacceptabele resultaten gaan leiden, die al of niet onder condities pilots laten uitvoeren. Daarmee mobiliseer je alle denkbare inittiatieven door het veld en vermijd je chaos.

Cora Postema

24 september 2013

Voor het beoordelen van verbetervoorstellen zoals mw. Van Heemstra voorstelt heb je visie nodig. In mijn ogen is die visie er wel, in ieder geval voor langdurige zorg. Door het getouwtrek van belangenhebbende partijen lijkt die visie er af en toe niet te zijn, maar volgens mij koersen we heel duidelijk richting een samenleving waarin we zoveel mogelijk de zorg thuis zelf regelen en organiseren, af en toe ondersteund door professionele hulp. Zorginstellingen waar mensen 'verblijven' worden schaarser. Door overheid wordt alleen het hoogstnoodzakelijke gefinancierd. Hoe dat allemaal zal worden ingevuld is op dit moment open. Ik zie dat als een wereld vol mogelijkheden... De vraag zal zijn: Hoe gaat het geld rollen? Daar vechten nu de belangenhebbende partijen voor hun deel. Maar het zou moeten gaan om wat de burger wil. De burger wordt nu bang gemaakt met doemscenario's om stemmen te winnen. Dat leidt alleen maar tot polarisatie. Een visie op solidariteit is nodig om de samenleving toe te rusten op die gewenste 'participatiesamenleving'. Dat gaat over werk, beloning en inkomen. In mijn ogen moeten we daarom 'zorg voor elkaar en de samenleving' niet langer als iets voor professionals en overheid zien, maar als iets van ons allen. Waar wij dus ook allen (financieel) voor worden beloond.

Top