BLOG

Hervorming langdurige zorg volgens Danish design

Hervorming langdurige zorg volgens Danish design

Met een groep zorgbestuurders bezocht ik onlangs Denemarken om te zien hoe men daar de ´nieuwe´ werkelijkheid van de langdurende zorg vorm geeft. In Denemarken zijn grote delen van de zorg bij gemeenten belegd en heeft men de afgelopen jaren een forse herstructurering doorgevoerd. Lessons to be learned, dus.

Gebiedsgerichte inrichting

Wat opvalt is dat het Deense stelsel consistent is vormgegeven. Brede landelijke kaders regionale en lokale invulling daarvan met ruimte voor verschillen binnen die kaders. In wezen een gebiedsgerichte inrichting. Het past als Russische matrjoskhka poppetjes in elkaar. De Denen hebben één financieringssysteem, namelijk belastingen. Deze worden landelijk en gemeentelijk geheven, en deze bestuurslagen financieren samen de middelste bestuurslaag: de regio’s. Dat zijn er vijf in totaal. Rijk en gemeenten bekostigen zo gezamenlijk de curatieve zorg. Verzekeringen zijn er alleen voor kleine extra´s.

Slimme prikkels

Het beleid weerspiegelt van hoog tot laag de principes van zeggenschap, zelfredzaamheid en zorg die zo ‘thuis’ mogelijk is. Kostenbeheersing geschiedt via een systeem van budgettering met beleidsruimte binnen de gegeven financiële grenzen. Marktwerking is van marginaal belang. En er zijn slimme prikkels: zo betaalt de gemeente elke ziekenhuisopname aan de regio. Ze heeft dus een belang om de zorg in de eigen gemeente goed te regelen en ziekenhuisopnames zo beperkt mogelijk te houden.

Nederland

We constateerden met lede ogen dat ons Nederlandse stelsel een ratjetoe is geworden van uiteenlopende besturingsprincipes, bestuurslagen, instituties, geldstromen, actoren, belangen en zorgvisies. Logisch, dat kostenbeheersing een probleem is. We maken het hoe langer hoe ingewikkelder, ook weer met de hervormingsplannen voor de langdurige zorg. Als het aan het stelsel ligt, komt het nooit goed met de zorg.

Maar ik zie ook niet zo gauw gebeuren dat we ons stelsel echt consistent gaan inrichten. We zijn politiek te verdeeld en te weinig stabiel, en de bestaande instituties hebben te veel invloed. We kunnen het ons blijkbaar nog permitteren! Maar gelukkig is het stelsel niet allesbepalend.

Lokaal niveau

De kansen die we hebben liggen in bestuurlijke kracht op lokaal niveau. Gemeenten, verzekeraars, aanbieders en burgers kunnen samen het verschil maken. Dat hebben we in Denemarken ook gezien. Want ook in Denemarken gaat het ondanks een fraai stelsel niet altijd goed. Het stelsel schept voorwaarden of belemmeringen, maar mensen zorgen voor resultaten.

Lessons learned

Een voorbeeld uit de kleine gemeente Skaevinge (5.000 inwoners) liet een aantal principes voor een goed ontwerp van de zorg zien; een ontwerp dat mensen maken in hun lokale gemeenschap en dat aansluit op de doelen die voor hen belangrijk zijn. Ik som de geleerde lessen even op. Zeg nooit ‘nee’ tegen een idee. Zet burgers met professionals aan tafel en laat beide partijen de zorg ontwikkelen. Geef hen eigenaarschap. Neem de doelen van burgers als uitgangspunt. Steek niet alleen in op compensatie, maar op zelfredzaamheid. Stop met de dienende houding van hulpverleners, maar koers op een gelijkwaardige relatie tussen cliënt en hulpverleners. Geef veiligheid in de vorm van behoud van werkgelegenheid of budget. Denk buiten de regels om. Zet een ontwikkelgroep op buiten de bestaande voorzieningen, maar zorg wel dat er een verbinding komt. Laat het proces leiden door een trekker die geen belanghebbende is. En monitor via actieonderzoek het proces en het resultaat: hoe werken de partijen met elkaar samen en wat betekent dat voor kosten en kwaliteit voor de burger?

De praktijk

Het lijken principes waar je alleen maar vóór kunt zijn. Toch zijn ze in de praktijk lastig toe te passen. Dat kan in een klein Deens plaatsje, maar ook in Nederland. We moeten binnen ons stelsel, gaan plakken en knippen en af en toe het proces afkijken in Denemarken. Het patroon van het plaatselijke plak- en knipwerk is niet op voorhand gegeven. Maar als de juiste mensen met de juiste intenties aan de slag gaan, komen we een heel eind. Wie er heil in zit om hier op verder te gaan en mee wil zoeken naar het juiste patroon, kan  mailen: h.nies@vilans.nl. Mijn reisgenoten zijn al gevallen voor het het Danish design voor onze ouderenzorg!

Henk Nies
Voorzitter raad van bestuur Vilans, kenniscentrum voor langdurende zorg.

9 Reacties

om een reactie achter te laten

Anoniem

24 september 2013

"Als de juiste mensen met de juiste intenties aan de slag gaan"... Juist ja als. In Nederland werken wij met Stuurgroepen waar ik er meerdere van heb meegemaakt. Vrijwel elke bijeenkomst eindigde in een deceptie. Deze mensen behartigen ieder een smal belang en zien er geen been in om de patiënt het onderspit te laten delven. Leden van patiëntenverenigingen zijn in het geheel niet opgewassen tegen de professionals en worden dan ook strak genegeerd in aanwezigheid van de overheid zoals VWS en IGZ.

Mensen zoals Henk Nies zouden meer te zeggen moeten hebben, maar dat zijn niet de mensen die ervoor kunnen zorgen dat de minister het moeilijk krijgt en daarom hebben ze niets te zeggen (en daarmee bedoel ik beslissen).

van der Graaf

24 september 2013

Die benadering van oplossingsgerichte gesprekken tussen onafhankelijke experts, landelijke kennisorganisaties en vertegenwoordigers van belangen organisaties blijkt ook in Nederland goed te werken. Het Kennisplatform EMV waarin RIVM, TNO, KEMA, de GGD'en, het agentschap Telecom en ZonMw samenwerken en daarbij afstemmen met de Gezondheidsraad en de Maatschappelijke Klankbordgroep laat dat zie tav Elektrogevoeligheid.
De onafhankelijke organisatie met voldoende zelfkritisch vermogen is daarbij inderdaad cruciaal.

Cora Postema

24 september 2013

Van zo'n verhaal word ik blij!
Henk kijk ook eens wat je binnen Vilans zelf aan een dergelijke ontwikkeling kunt doen. Vooral wat je schrijft onder het kopje 'lessons learned' begint bij een organisatie als Vilans. Ik heb een poging gedaan te pleiten voor wat je hier betoogt in de door Vilans opgezette discussiegroep Challenge Samenspel informele en formele zorg. Het begon zo aardig, maar de zorgprofessionals in de groep vervielen in 'oud gedrag'. Denken voor de ander, tools verzinnen voor de markt etc. Heel jammer, erg zelfs om te zien. Het gaat om een attitudeverandering... daar kunnen we allemaal vandaag al mee beginnen, met onszelf, onze buurt, de organisatie waar we werken etc.

Anoniem

25 september 2013

Laten we eerst zorg (curatief) en verzorging (geen eind) weer als voor de zinloze stelselherziening ontkoppelen. Dan is het meteen een stuk transparanter.

Bakker

25 september 2013

Een inspirerend verhaal. Wat mij echter niet duidelijk wordt is of het Deensel stelsel ook tot betere kwaliteit van zorg leidt tegen lagere kosten en een hoger innovatief vermogen dan in Nederland.

Anoniem

25 september 2013

Ik ben het eens met de opmerking van Bakker.

Er wordt beweerd dat het logisch is dat binnen ons systeem kostenbeheersing een probleem is (want ratjetoe), maar op de vraag of (en waarom) dat in het Deense stelsel niet het geval is, zie ik geen antwoord.

Leuk dat het geen ratjetoe is in Denemarken, maar betekent dat dat ze daarmee geen kostenbeheersingsprobleem kennen? En als ze die inderdaad niet hebben, zouden ze die dan wel hebben in een ratjetoe? Of speelt er mogelijk meer?

Henk Nies

25 september 2013

Dank voor de reacties. In deze reactie een reactie op Bakker en Anoniem. In drie dagen Denemarken krijg je niet zo makkelijk een indruk van de kwaliteit. De huishoudelijke zorg was aanzienlijk beperkter dan in Nederland. De Deense variant van verpleeghuiszorg zag er prima uit. In de ketenzorg loopt Nederland waarschijnlijk voor, de ziekenhuiszorg is hoogwaardig en zeker zeer innovatief. Ook wordt in Denemarken veel aan e-health ontwikkeling gedaan, zeker in gebieden die wat dunbevolkt zijn.
Denemarken heeft blijkens cijfers van de OESO veel minder collectieve lasten voor de ouderenzorg en is iets meer vergrijsd dan Nederland. Dus kostenbeheersing lijkt te lukken. We hebben ook gevolgen zien van Draconische bezuinigingen die gemeenten opleggen. Dat doet ook in Denemarken pijn. Denemarken is dus geen Luilekkerland en Nederland is inhoudelijk niet een ratjetoe. Maar het zou wel simpeler kunnen, het wordt er dan niet slechter op en het kan dan ook wel wat goedkoper, zonder dat dat ten koste gaat van patiënten of cliënten.

Adrie van Osch

26 september 2013

Als medereiziger van Henk, kan ik zijn pleidooi alleen maar ondersteunen. De oproep aan de politiek zal, vrees ik, sterven in schoonheid, ofwel meer systemen en regels. De oproep aan onszelf gaan we natuurlijk ter harte nemen. Dus: luisteren naar de burger, niet overnemen, ondersteunen waar nodig. En vooral: simpel houden. Voor mij zijn de Denen een inspiratie geworden!

Henk Nies

29 september 2013

Nog een reactie op Cora Postema. Dank voor de constructieve reactie en het feit dat je weer mee doet. Het is inderdaad iets dat niet vanzelf gaat en waar we kritisch ook op onszelf moeten zijn. Fijn dat je je daar weer aan wilt verbinden!

Top