BLOG

Raden van toezicht borgen publieke belangen

Raden van toezicht borgen publieke belangen

De Tweede Kamer is bezorgd over de aanhoudende stroom van incidenten en calamiteiten in de zorg. Zij dringt aan op aanscherping van de eisen die aan het bestuur en het interne toezicht gesteld worden door de minister van VWS.

Vanuit het oogpunt van de Tweede Kamer is dit begrijpelijk, de overheid is immers eindverantwoordelijk voor het publieke belang van de kwaliteit van de zorg. Anderzijds zijn, met het invoeren van het stelsel van gereguleerde marktwerking in de gezondheidszorg, taken en verantwoordelijkheden verschoven van de overheid naar veldpartijen. De overheid heeft de hulp nodig van die veldpartijen voor het borgen van publieke belangen, zij levert niet zelf de zorg. De overheid trekt zich terug, maar neigt tegelijkertijd, gedwongen door de publieke opinie en de Tweede Kamer, naar grotere bemoeienis met zorginstellingen.

In control 

De onderliggende vraag van de Tweede Kamer is of het bestuur en het interne toezicht van zorginstellingen wel ‘in control’ zijn als het gaat om de kwaliteit en veiligheid. Bij incidenten en calamiteiten is de reflex om eerst naar het bestuur van een instelling te kijken. De tweede reflex is dan de vraag: en waar was de raad van toezicht? Maar is meer verwachten van raden van toezicht in dit opzicht wel reëel? En is de bestuursstructuur van zorginstellingen het juiste aangrijpingspunt voor het borgen van een publiek belang? De RVZ vindt dat zorginstellingen op de eerste plaats privaatrechtelijke organisaties zijn en geen verlengstuk van de overheid. Strengere eisen aan de bestuursstructuur pakken de dieperliggende oorzaken van matig of slecht functionerende interne governance niet aan. Anders gezegd: meer grip van de overheid op het bestuur en interne toezicht geeft geen garantie dat het dan wel goed gaat of komt met de kwaliteit van zorg.

Toekomstvisie

Er is veel discussie over de taken en verantwoordelijkheden van de raad van toezicht. Hoe dient de raad van toezicht zich verder te ontwikkelen? Een gangbare gedachte is dat de raad van toezicht ten opzichte van de raad van bestuur bij uitstek het publieke belang in de gaten moet houden – zie hiervoor ook de blog van vorige week en de reacties daarop – en dat er bij gevolg meer rekening moet worden gehouden met de stakeholders van de zorginstelling. Maar welke stakeholders zijn dat dan? Hoe om te gaan met bijvoorbeeld de eisen van private financiers? In hoeverre kan het uitgangspunt dat de raad van toezicht ‘zonder last of ruggenspraak’ moet kunnen functioneren dan overeind blijven? En de raad van toezicht is zowel toezichthouder als sparring partner van de raad van bestuur, zijn die twee taken wel verenigbaar? Kortom: voldoet het huidige bestuursmodel zoals we dat kennen nog of zijn er veranderingen nodig? Wat vindt u?

Rien Meijerink
Voorzitter Raad van de Volksgezondheid en Zorg (RVZ)

---

De komende weken legt Meijerink in blogvorm acht dilemma’s over de toekomst van corporate governance in de zorg, voor aan deskundigen, belanghebbenden en geïnteresseerden. Uw input wordt meegenomen in de voorbereiding van een advies aan minister Schippers eind december 2013. Praat mee en kijk voor meer informatie op:  www.rvz.net

7 Reacties

om een reactie achter te laten

Martin Jansen

31 oktober 2013

Bedankt Rien.
Dit zijn inderdaad de vragen die we ons moeten stellen.
Wat ik ervan vind?....
Ons huidige zorgsysteem is gewoon "de wereld op zijn kop".
Als je bedrijfsmatig goede zorg wilt verlenen dan heb je een smalle sterke top nodig met een duidelijke visie en daadkracht en een breede gemotiveerde basis op de werkvloer. Een soort piramide dus.
Ons huidige systeem is als een piramide ondersteboven. Dit kan niet goed gaan en alle signalen wijzen hierop.
"De wereld op zijn kop" zien we niet alleen in de zorg, maar lijkt maatschappelijk inmiddels aanvaard.
Begrijp me niet verkeerd. Het feodale stelsel van een dictatuur, waarin één persoon kan bepalen hoe het gaat sta ik niet voor, maar zoals het nu geregeld is krijgen we alleen maar meer gewicht aan de top en dat geeft veel te veel werkdruk op de te smalle basis.
Als we de zorg willen privatiseren dan zullen we het moeten gaan bekijken als ondernemers en niet blijven verwachten dat de overheid ons wel zal redden als het fout drijgt te lopen.
Iedere onderneming die zou werken zoals het zorgsysteem nu werkt was reeds lang geleden falliet gegaan.
Het feit dat dit systeem nog steeds bestaat is waarschijnlijk toe te schrijven aan het feit dat onze overheid inmiddels ook "de wereld op zijn kop" is. Bovenin de logge organisatie gebeuren er dingen die door een veel te smalle basis gesteund moet worden.
Wanneer gaan we zien dat we mensen weer moeten gaan belonen naar vruchtbare inspanning. Dit is waar we ooit het idee "geld" voor hebben uitgevonden, maar inmiddels vloeit het geld naar mensen die maar eens wat proberen zolang hun inkomen gegarandeerd is.
Geen enkele ondernemer zou hier genoegen mee nemen. Het zou het einde van zijn bedrijf betekenen.
Effectiviteit is in de natuur het allerbelangrijkst en dus ook in een bedrijf. Dat we er in de zorg zo tegenaan lopen ligt hem gewoon in het feit dat het hier om een natuurlijke basisbehoefte gaat. De pijn wordt hier het eerst gesignaleerd.
Voorbeeld:
In het verzorgingstehuis waar mijn demente moeder verblijft wordt momenteel het hele gebouw voorzien van nieuwe vloerbedekking. Lynoleum dat haast onverslijtbaar is wordt vervangen door een andere kleur lynoleum. Als ik me een weg heb weten te banen door de werklieden om mijn moeder te bezoeken, tref ik een woonkamer aan zonder toezicht. Hoezo "zorg".
De hoofdwond die mijn moeder bij haar laatste "valincident " heeft opgelopen controleer ik zoveel mogelijk zelf, want de flexwerker die ik uiteindelijk ergens vind had nog geen tijd gehad om het nieuwe ECD (electronisch cliënten dosier) in te lezen.
Inmiddels zitten er getalenteerde en gemotiveerde verzorgers overspannen thuis. Zij hebben indertijd dit vak gekozen omdat ze voor mensen willen zorgen.
Het huidige systeem laat het allen nog toe dat jonge mensen in opleiding, die overweg kunnen met een tablet gaan proberen om voor mijn moeder te zorgen.
Als ik probeer een verantwoordelijke te spreken dan zijn die meestal in vergadering of niet aanwezig.
Dit is "de wereld op zijn kop" en dat vind ik ervan.

Martin

Frank Conijn - www.gezondezorg.org

31 oktober 2013

Ja, er zijn naar mijn mening veranderingen nodig in het bestuursmodel van de meeste zorginstellingen. Van de -- vanuit een andere invalshoek geschreven -- pagina http://www.gezondezorg.org/arbeidsvorm-specialisten:

"De interne bestuurbaarheid van een ziekenhuis zal sterk verbeteren, en de overheadkosten wellicht significant dalen, als er een normaal bestuursmodel komt. Dat betekent: een directie/raad van bestuur, een uitvoerende managementlaag bestaande uit sectie- of sectorhoofden, en een ondernemingsraad. [De patiëntenbelangen zouden primair moeten worden vertegenwoordigd door de zorgverzekeraar(s)]. De tegenwoordige bestuursmodellen zijn bijna zonder uitzondering aanmerkelijk gecompliceerder."

Of daar dan nog een Raad van Bestuur boven moet, daar ben ik nog niet helemaal over uit, al zullen aandeelhouders van privaatrechtelijke zorginstellingen dat ongetwijfeld wel willen.

Mijn model zal echter incidenten niet voorkomen, omdat dat ook afhankelijk is van de individuele bestuurderskwaliteiten van de mensen die de posten bezetten. Waarover ik de politiek de tegenvraag zou willen stellen: welke kwaliteitscriteria zou u daarvoor dan willen opstellen? Is er onderzoek gedaan naar de correlatie tussen bepaalde kwaliteiten en de hoeveelheid incidenten, of gaan die criteria maar op goed geluk opgesteld worden?

Verder ben ik benieuwd naar of het werkelijk zo is dat het aantal incidenten toeneemt. Als dat echt zo is moet er uiteraard wel wat gebeuren, maar is het echt zo, of wordt er slechts meer stof opgewaaid daarover door politici omdat ze inhoudelijk niet veel anders te melden hebben? Hadden we vroeger niet eenzelfde aantal en ernst van de incidenten?

Frank Conijn

31 oktober 2013

In de derde alinea had moeten staan: Raad van Toezicht.

Frank Conijn

31 oktober 2013

Gezien dat het nogal rustig is op het reactiefront geef ik ook de manier om incidenten zoveel mogelijk wel te voorkomen.

De algemene kwaliteit van zorg zou bewaakt en gestimuleerd moeten worden middels 'Pay 4 performance' (voorheen Uitkomstfinanciering genaamd) en kwaliteitsregisterprogramma's waarin richtlijnkennistoetsen zijn opgenomen. Zie http://www.gezondezorg.org/p4p.

Er zijn echter zaken die niet of moeilijk uit de bijbehorende performance-assessments (PA's) naar voren komen, of waarbij het onverantwoord zou zijn om te wachten op de uitkomst van (nieuwe) PA's.

Een oplossing voor dit probleem is om voor mensen die in de zorg werken een wettelijke meldplicht aan de Inspectie voor de Gezondheidszorg in te stellen, van zaken die redelijkerwijs gemeld zouden moeten worden. Of, als zo'n meldplicht al bestaat, die duidelijker te communiceren naar de mensen toe. Met uiteraard de garantie dat identiteits- dan wel klokkenluidersbescherming gewaarborgd is. Zie http://www.gezondezorg.org/performance-assessment.php#igz.

Bal

31 oktober 2013

Beste Rien,

volgens mij is het RvT model helemaal zo slecht nog niet; binnen grotere bedrijven functioneert het ook al jaren via de constructie van de RvC. Bestuurders hebben feedback--luizen in de pels--nodig en de RvT kan hieraan bijdragen; juist ook omdat de RvT de verbinding tussen binnen en buitenwereld kan maken. Jouw dilemma is denk ik ook juist de grote kracht van het model.
Natuurlijk zijn er wel allerlei verbeteringen mogelijk; een ervan is dat kennis en kunde over kwaliteit bij de meeste RvTs nog onderontwikkeld is, al is dat in rap tempo aan het veranderen. Een tweede probleem is het door incidenten gestuurde beleid; in control zijn betekent niet dat er geen incidenten zijn. Het is een illusie te denken dat binnen zulke complexe organisaties als ziekenhuizen incidenten te vermijden zijn. Dat ontslaat de RvB er uiteraard niet van beleid te voeren dat incidenten zoveel mogelijk weet terug te dringen en om adequaat te reageren op incidenten die zich voordoen. Hier is zeker nog veel te winnen; maar als elk incident zoals nu leidt tot hele pakketten nieuwe beleidsmaatregelen leidt dat tot teveel drukte.
Overigens weet ook niemand wat 'in control' zijn nu precies betekent en hoe het huidige systeem echt functioneert; dat betekent ook dat er veel ruimte is voor allerlei normatieve idee-en die weinig geinformeerd zijn door goed onderzoek. Het zou niet slecht zijn als de RVZ daaraan zou kunnen bijdragen.

vriendelijke groet, Roland

Louppen

31 oktober 2013

Kern van het probleem is m.i. het feit dat er marktwerking is ingevoerd, terwijl er de facto geen sprake is van marktomstandigheden (zoals fictie med.specialisten als 'vrije ondernemers' terwijl risico ontbreekt). Het ontbreken van de tucht die bij een echte vrije markt hoort leidt tot hoge beloningen, perverse prikkels (te hoge declaraties), onnodige behandelingen en ondoorzichtigheid van kosten. Om het ontbreken van marktprikkels te compenseren nemen regelgeving en bureaucratie zulke vormen aan dat ze naar het schijnt door niemand nog echt worden begrepen. Daar helpt geen raad van toezicht of stakeholder aan; dat is slechts 'kurieren am Symptom' en dat helpt niet echt zoals we weten..

Rien Meijerink

6 november 2013

Wederom veel dank voor de reacties. Gecombineerd met de reacties op de RVZ-website tekenen zich een paar hoofdlijnen af als het gaat om de taken en verantwoordelijkheden van raden van toezicht van zorginstellingen. Allereerst de constatering dat zorginstellingen heel complexe organisaties zijn. Of het huidige bestuursmodel te complex is daarover lopen de meningen uiteen. Men is het erover eens dat het lastig is om vanuit de raad van toezicht inzicht te krijgen in de kwaliteit van de medische zorg, dat er een brede gemotiveerde basis nodig is op de werkvloer. Over de werkvloer deze en volgende week meer. Een andere constatering is dat het een illusie is om incidenten te voorkomen en dat er nog veel te winnen is door daar niet met een pakket aan beleidsmaatregelen op te reageren. Een laatste constatering is dat raden van toezicht er toe doen, zij moeten verschillende perspectieven tegen elkaar afwegen en de raad van bestuur een spiegel kunnen voorhouden.

Top