BLOG

Transparantie: gooi het kind niet met het badwater weg

Transparantie: gooi het kind niet met het badwater weg

Het ligt voor de hand. De mensen in Nederland, allen (potentiele) patiënten van medisch specialistische afdelingen in ziekenhuizen, willen kunnen vertrouwen op goede en veilige zorg. Dat wij daar niet blindelings vanuit kunnen gaan, blijkt uit recente incidenten rond het functioneren en disfunctioneren van medisch specialisten.

Hoewel de medisch specialistische zorg de laatste dertig jaar zonder twijfel veiliger geworden is, doen zich calamiteiten voor, ook op afdelingen die zojuist een kwaliteitsstempel ontvangen hebben. Een kwaliteitsvisitatie is zo’n graadmeter. Periodiek worden maatschappen door vakgenoten getoetst op een set aan normen over bijvoorbeeld medisch beleid, dossiervorming, overlegstructuren en de afhandeling van klachten. Daarnaast is er veel aandacht voor het vakgroep-functioneren, bijvoorbeeld aan de hand van een zogenaamde ‘team climate inventory’ (TCI).

Openbaar

Als we meer transparantie en verantwoording in de zorg willen, zouden we de uitkomst van die kwaliteitsvisitaties dan niet openbaar kunnen maken, bijvoorbeeld in ruil voor een paar niets-bijdragende regeltjes en check-lijsten? Als we er vanuit kunnen gaan dat de meeste, zo niet bijna alle, vakgroepen hun zaken goed geregeld hebben, dan winnen de dokters aan maatschappelijk vertrouwen. Sterker nog, goed functionerende maatschappen kunnen zichzelf profileren. In elk geval komt de informatie bij de mensen die daar belang bij hebben: de burgers en de zorgverzekeraars die de zorg immers afnemen. Bijkomend voordeel is dat ook de middenmoot gestimuleerd zal worden zijn nek boven het maaiveld uit te steken en de zorg te verbeteren. In elk geval zullen anomalieën niet langdurig onder de pet gehouden kunnen worden.

Maar als dat ons aller belang is – namelijk het in een vroeg stadium voorkomen van situaties waarin falende organisatiestructuren langdurig blijven bestaan en onvoldoende functionerende dokters ongeremd hun gang kunnen gaan – is die transparantie dan verstandig? De visitatie-methoden zijn juist nu aan grote veranderingen onderhevig. In rap tempo worden de rapporten van de 29 wetenschappelijke verenigingen objectiever en uniformer. Het gaat gepaard met een groeiende bereidheid van specialisten hun zorgen met de commissies te delen, zodat de kwaliteit van zorg kan worden verbeterd en ook eventueel disfunctioneren gemeld.

Mooi-weer-rapportages

Maar als de inhoud van de visitatierapporten voor een ieder te lezen zal zijn, lopen we het risico dat dit proces in de kiem gesmoord wordt. Angst voor repercussies kan leiden tot mooi-weer-rapportages en brengt ons terug tot situaties waarin disfunctioneren weer wordt toegedekt totdat de situatie zo ernstig is dat niemand er meer omheen kan. Natuurlijk, je zou publieksversies van de rapporten kunnen maken. Maar nog afgezien van wie dat gaat betalen, kom je waarschijnlijk uit op een uitgekleed rapport, een opsomming van randvoorwaarden, waar nu juist niets instaat over bewezen belangrijke risicofactoren voor disfunctioneren, namelijk de onderlinge verhoudingen.

Zijn er tussenoplossingen? Je zou de visitaties kunnen laten uitvoeren door vakgenoten samen met een extern bureau. Je kan de visitatie-methodes onder de loep nemen, waar nodig aanscherpen en in maatschappelijk debat uitdragen dat het vangnet breed gespannen is. De veiligheidscultuur onder dokters is waarschijnlijk belangrijker voor kwaliteit en veiligheid dan alle check-lijstjes tezamen. Maar of patiënten daarmee genoegen zullen nemen…wat vindt u?

Rien Meijerink
Voorzitter Raad van de Volksgezondheid en Zorg (RVZ)

---

Dit is het vierde blog van Rien Meijerink in een reeks van acht over dilemma’s in de toekomst van corporate governance in de zorg, voor aan deskundigen, belanghebbenden en geïnteresseerden. Uw input wordt meegenomen in de voorbereiding van een advies aan minister Schippers eind december 2013. Praat mee en kijk voor meer informatie op:  www.rvz.net

Eerder verschenen al:

5 Reacties

om een reactie achter te laten

Bal

7 november 2013

Beste Rien,

je wordt met de week genuanceerder; en dat zie je ook in (het uitblijven van) reacties. ik denk dat je gelijk hebt (en er is veel onderzoek dat dat bevestigd): je moet niet alles 'transparant' willen maken (ik neem aan dat je hier bedoelt: openbaar). Op het moment dat iedereen zijn jaargesprekken openbaar zou maken verliest dat zijn functie. Waar je transparantie mag verwachten is over de procedures en over de handhaving: leiden visitaties ook daadwerkelijk tot maatregelen?

vriendelijke groet, Roland

van benthem

7 november 2013

Ook medisch specialisten hebben een veilige omgeving nodig om zich open te kunnen opstellen ten opzichte van hun vakbroeders. Indien dit (deels) transparant wordt, verliest het proces aan openheid. De kwaliteitsverbetering die het doel is van de visitaties zal teruglopen. HIermee span je het paard achter de wagen. Transparantie moet worden gegeven op basis van uitkomsten van zorg. Daar zijn op dit moment genoeg mogelijkheden voor. De processen zijn voor de professionals zelf. Indien hier ook totale openheid moet worden gegeven, leidt dit onterecht tot gebrek aan vertrouwen. Vertrouwen is de basis van het arts-patient contact en moet zoveel mogelijk worden beschermd.

Frank Conijn - www.gezondezorg.org

7 november 2013

Inderdaad een genuanceerd blog, hr. Meijerink, maar u vraagt om een oplossing, en die zie ik nog niet duidelijk beschreven in de voorgaande reacties.

Ik maak een onderscheid tussen kwaliteitsvisitatie en veiligheidsvisitatie, zelfs al is veiligheid ook een kwaliteitsaspect. Bij de eerste visitatie is naar mijn mening transparantie in principe altijd vereist, omdat je de kwaliteit niet 1,2,3 kunt verbeteren. En dan hebben patiënten het recht om te weten welke zorgaanbieder beter is.

Bij een veiligheidsvisitatie zou ik qua onvoldoende veiligheid twee uitkomstgradaties voorstellen: onvoldoende maar met een of enkele eenvoudige maatregelen te verbeteren, en onvoldoende en niet makkelijk te verbeteren.

In het eerste geval zou het te verdedigen zijn -- mits uiteraard de benodigde maatregelen op zeer korte termijn genomen worden -- dat de visitatie-uitkomst niet (meteen) openbaar gemaakt wordt. Immers, de maatregelen worden op zeer korte termijn genomen.

In het tweede geval is transparantie onontkoombaar, want in dat geval dienen de behandelingen voor langere tijd gestaakt te worden. En dan zal het publiek en de pers gaan vragen waarom.

Overigens weet ik niet of de visitaties van de specialisten-beroepsgroepen ook de kwaliteit betreffen. Als dat wel het geval is, net zoals dat in de fysiotherapie het geval is, dan vraag ik me ten zeerste af hoe die visitaties er uit zien.

Ik vraag me in casu af of ze accurate, eerlijke eindoordelen opleveren. Want een accuraat assessment van de zorgkwaliteit dient ziekteverloopassessment en patiënttevredenheidsmeting te omvatten, die naast de sterftecijfers dé uitkomstmaten zijn waar het om gaat. En ziekteverloopassessment en patiënttevredenheidsmeting doe je niet even in een visitatie.

Bovendien dienen de assessments zelf weer aan kwaliteitscriteria te voldoen. Onder andere dienen ze te corrigeren voor die factoren waar de zorgaanbieder weinig of geen invloed op heeft, zoals leeftijd, roken, overgewicht, etc. Zie http://www.gezondezorg.org/performance-assessment.

Van Nederveen, Inspire2Live

7 november 2013

Om te beginnen zou er in de zorg, ook in de dagelijkse klinische praktijk, een cultuur moeten zijn waarin het normaal is elkaar aan te spreken op het nemen van verantwoordelijkheid en het afleggen van verantwoording. Daar kan je mee leren omgaan, ook dokters. Als er vervolgens onderlinge gesprekken plaatsvinden waarin dat gestructureerd gebeurt, gaat de kwaliteit van zorg zeker omhoog. Een bureau van buiten de zorg zou dat moeten doen. Vreemde ogen dwingen. De RvB vermeldt dit in het jaarverslag. Een setje onderwerpen met toelichting lijkt me al voldoende.
Als patiënt wil ik niet precies weten waar zij over praten. Wel wil ik ervan uit kunnen gaan dat dergelijke gesprekken op een goede wijzen plaats vinden, inclusief de gevolgen.
Dit deel van het jaarverslag moet dan uit en te na met de patiëntenraad doorgenomen worden. Daar moet wel man en paard genoemd kunnen worden.
De zorgverzekeraar moet ook om toelichting kunnen vragen.

Patiënten zijn minder griezelig dan vaak wordt gesuggereerd. Dit geldt vooral voor goed geïnformeerde patiënten.

Rien Meijerink

14 november 2013

Dank voor de reacties en complimenten. We proberen als RVZ recht te doen aan de complexiteit van het probleem. Die nuance lees ik terug in jullie opmerkingen. Enerzijds is de teneur dat transparantie moet worden betracht, vooral in de procedures en de handhaving. Dit behoudt de veilige omgeving die nodig is voor medisch specialisten om zich kwetsbaar op te kunnen stellen, en het geeft de patiënt vertrouwen dat een kwaliteitsinstrument als een visitatie op degelijke wijze en met adequaat gevolg wordt afgenomen. Anderzijds hebben patiënten het recht om te weten welke zorgaanbieder beter is. Dat vereist een instrument waarmee die kwaliteit onomstotelijk kan worden vastgesteld. En ‘dat doe je niet even in een visitatie’, zoals een van u terecht opmerkte. Misschien moeten we dan toe naar een nieuwe manier van kwaliteitsmeting, naar een methodiek waarmee vakgroepen zich kunnen profileren. De kwaliteitsvisitaties kunnen zich dan ondertussen in alle rust verder uitontwikkelen. Op basis van welke criteria zouden dokters eigenlijk hun naasten verwijzen? Dat is wellicht het onderwerp van een volgende blog.

Top