HRM

Mantelzorgers: hoe houden we ze op de been?

Mantelzorgers: hoe houden we ze op de been?

Steeds meer mantelzorgers voelen zich niet prettig: zo’n half miljoen van hen geeft aan zich zwaar of overbelast te voelen. Als we daar niets aan doen vormt dit een bedreiging voor de participatiemaatschappij. Hoe houden we mantelzorgers op de been?

Er wordt wat af ‘gemantelzorgd’ in Nederland. Enkele cijfers: 3,5 miljoen volwasssen Nederlanders (1 op de 4) verlenen mantelzorg. 2,6 miljoen daarvan (20 procent van de volwassen bevolking) geven meer dan acht uur per week en/of langer dan drie maanden hulp. 1,1 miljoen mensen geven zowel intensief als langdurig hulp. Van de mantelzorgers tussen de 18 en 65 jaar heeft 71 procent naast de zorgtaken ook betaald werk.

Het aantal ouderen zal de komende jaren groeien en het kabinetsbeleid is gericht op nog meer ondersteuning door de eigen omgeving. En hoe doen we dat voor migrantenmantelzorgers? Ook zij zijn zwaar belast. Migrantenmantelzorgers besteden, naast hun betaalde baan, gemiddeld 44 uur per week gedurende 8 jaar aan zorgverlening cq mantelzorg. Spelen hier dezelfde problemen en wat helpt?

Oudere migranten

De komende vijftien jaar zien we een sterke groei van het aantal ouderen van niet-westerse herkomst in Nederland: van 72.000 65 plussers in 2010 naar 196.000 in 2025. Binnen deze groep zien we een grote verscheidenheid: Naast de bekende grote groepen Surinamers, Antillianen, Turken en Marokkanen zullen er ook steeds meer Chinese, Molukse, Afghaanse, Iranese, Somalische en Irakeze ouderen komen. Door verschillende factoren is de kwetsbaarheid van deze groep groot. Ten eerste beheersen oudere migranten de Nederlandse taal vaak minder goed of helemaal niet. Daarnaast hebben veel van deze ouderen meer moeite om zelf de regie te nemen en op een goede manier toegang te krijgen tot ondersteuning en zorg.

Oudere migranten hechten daarnaast doorgaans meer dan autochtone senioren aan de zorgplicht van hun kinderen. Daardoor schakelen zij professionele ondersteuning en zorg minder snel in of vaak pas in laatste instantie. Een voorbeeld: nagenoeg alle dementerende migranten (99 procent) wonen nog thuis en worden verzorgd door hun familie. Een enorme opgaaf voor hun mantelzorgers. Voor een belangrijk deel zijn dat vrouwen, van wie we graag willen dat ze (blijven) participeren op de arbeidsmarkt.

Opvattingen over mantelzorg

De meeste Turkse en Marokkaanse senioren hebben sterke voorkeur voor hulp van hun (schoon)kinderen. Bij deze groep ligt er grote nadruk op de traditionele zorgplicht van kinderen voor hun ouders. Dat geldt ook voor Molukkers. Bij Surinamers en Antillianen is deze nadruk veel minder groot, maar ook zij vinden vaker dan autochtone ouderen dat kinderen hun zieke of oude ouders horen te verzorgen. Veel oudere migranten beschouwen ‘succesvol ouder worden’ als het overdragen van taken en verantwoordelijkheden van de oudere aan de jongere generatie, hiermee wordt respect en eer getoond. Dat kan botsen met de visie in Nederland op succesvol ouder worden namelijk: zoveel mogelijk autonomie en regie over het leven houden.

Uit een onlangs verschenen proefschrift ‘Mantelzorg en Etniciteit’ blijkt dat in de praktijk van de mantelzorg de overeenkomsten tussen migranten en autochtonen groter zijn dan de verschillen. Zo wordt in beide groepen vaak onderhandeld over de taakverdeling. In beide groepen is de kracht en de aard van familiebanden het meest bepalend voor de wijze waarop met (mantel)zorg wordt omgegaan.

Hoe houden we ze op de been?

Met de invoering van de Wmo is de gemeente verantwoordelijk voor de ondersteuning van mantelzorgers. Doel is het voorkomen van overbelasting van mantelzorgers, het bieden van adequate ondersteuning en het bevorderen van emancipatie en participatie van mantelzorgers. Veel gemeenten hebben daartoe een Steunpunt Mantelzorg ingesteld. Bekend is dat het vaak extra moeite kost om ook mantelzorgers van migrantenafkomst te bereiken met het ondersteuningsaanbod. Dat is wel nodig, gezien de hun situatie. Wat kan daarin helpen? Veel migranten kunnen bereikt worden via internet, websites die zij veel bezoeken en social media. Veel ervaring is opgedaan met de mogelijkheden van zelf- en burgerorganisaties en initiatieven binnen migrantengemeenschappen.

Zij kunnen een belangrijke rol spelen in het bereiken en voorlichten van migrantenouderen en hun mantelzorgers over mogelijke ondersteuning. Zij bereiken mensen vaak veel beter of weten wat daarvoor nodig is. Samenwerking met hen is dan ook aan te bevelen. Er zijn al vele en veelbelovende initiatieven, zeker in de grote steden, maar ook daarbuiten. Zo is er in Twente een methodiek ontwikkeld om overbelasting van migranten-mantelzorgers tijdig te signaleren en te voorkomen door goede samenwerking tussen alle betrokken partijen. In Limburg wordt door het steunpunt mantelzorg heel succesvol samengewerkt met de Molukse gemeenschap, waarbij formele en informele zorg elkaar op een goeie wijze versterken. Het leren van dit soort initiatieven is van belang om ook deze groep mantelzorgers op de been te houden én hun arbeidsparticipatie niet te belemmeren.

Pharos, Expertisecentrum gezondheidsverschillen, ondersteunt partijen hierin. Op 27 maart a.s. organiseren Pharos en de RVZ samen een conferentie onder de titel: “Participatie  en eigen regie: het gaat niet vanzelf”. De grote belangstelling voor deze dag toont aan dat de hier aangestipte thematiek voor velen herkenbaar is.

Monica van Berkum
Directeur Pharos, expertisecenrtum gezondheidsverschillen

6 Reacties

om een reactie achter te laten

Frank Conijn

22 maart 2014

Mantelzorgers: hoe houden we ze op de been? Primair door te zorgen dat het extramuraliseringsbeleid ongedaan gemaakt wordt. Per 1-1-2014 is het Zzp 3-recht op een plaats in een verzorgingshuis afgeschaft, terwijl die ouderen ook volgens de rijksoverheid intensieve zorg nodig hebben:

-- vanwege omvangrijke somatische problematiek behoefte aan begeleiding en vooral ook intensieve verzorging;
-- ten aanzien van sociale redzaamheid hulp nodig betreffende deelname aan het maatschappelijk leven, besluitnemings-/oplossingsvaardigheden, uitvoeren van eenvoudige taken en dagelijkse routine;
-- vanwege het verlies aan geestelijke spankracht ten aanzien van verschillende psychosociale/cognitieve functies vaak hulp, toezicht of sturing nodig;
-- bij het eten en drinken vaak toezicht en stimulatie nodig;
-- bij de mobiliteit buitenshuis vaak hulp of overname van vervoer nodig.

Verder hebben afzonderlijke onderzoeken door het Sociaal en Cultureel Planbureau en de Vrije Universiteit aangetoond dat de grenzen van de mantelzorg al bereikt zijn, zowel van de kant de ouderen zelf als van de naasten.

En dan wil het kabinet, gesteund door VVD, PvdA, D66, CU en SGP ook nog de nieuwe Wet Langdurige Zorg door de Tweede Kamer drukken, welke wet verordonneert dat helft van de ouderen met een Zzp 4 per 1-1-2016 ook thuis moeten blijven wonen! Die wet moet dus afgestemd worden!

Voor de bronnen en links naar de onderzoeken, zie http://www.gezondezorg.org/ouderenzorg en het daaraan verbonden artikel http://www.gezondezorg.org/blog-zzp3-recht-afgeschaft.

Anoniem

23 maart 2014

Ons idee is tegendraads. Niet via vaste en aparte gebonden kanalen maar een website waarin iedereen zich via kolommen kan aanbieden. Iedereen inclusief. Daarmee bedoelen wij; goede doelen/stichtingen/vrijwilligersorganisaties/zzp/klein bedrijf/grote bedrijven/gemeente=overheid en verzekeringen naar ieders financiele mogelijkheden en eigen keuze kan men daar gebruik van maken. Als een gouden gids of marktplaats! Echter krachten bundeling maakt ontschotting en van je eigen eiland af komen. En dat is moeilijk. Ultieme doel is dat een mantelzorger/individu via eigen keuze en eigen aanbieding tot elkaar komen om elkaar te kunnen helpen en ondersteunen. Vanuit overheid/verzekeringen/stichtingen en andere eilandbewoners zal deze beweging wegens eigen belangen en bestaansrecht niet lukken. Bottum up en zakenleven/fondsen/goede doelen mogelijk wel. Mantelzorgers krijgen daardoor meer mogelijkheden door deling van krachten met anderen. Ondersteund u dit? Reageer en wij zullen ontstaan!

Cora Postema

24 maart 2014

Verzin geen oplossing voor 'mantelzorgers', want iedere mantelzorgers is net als jij en ik.... verschillend en gewoon een mens!
Dus... vraag het iedere mantelzorger zelf. Wedden dat ie al heel erg geholpen is als er gewoon eens iemand oprecht en zonder vooroordeel of 'reddersogen/-oren' luistert?

Anoniem

24 maart 2014

Luistert? Ik weet wel dat u het goed bedoelt, maar het werk wordt daarmee niet gedaan. De stress van aldoor 'vliegende kiep' zijn gaat daarmee niet weg en het proberen om toch een balans te houden tussen aldoor maar zorgen, zorgen en toch een beetje eigen leven behouden blijft hiermee niet overeind. Niet alleen maar iemand die luistert of in het beste geval iets leuks doet met diegene die verzorgd wordt. Dat laatste wil ikzelf zo graag, maar kom er niet aan toe. Dus als er dan vrijwilligers ingezet worden dan graag voor het echte werk: hulp bij de schoonmaak, de was of misschien zelfs een pannetje soep. Dat kan mij wel iets helpen. Het beste is echter als die hele wet LIZ van tafel gaat!

Engelhard

24 maart 2014

Goed stuk, Monica! Terecht dat jullie veel aandacht besteden aan mantelzorg van allochtone ouderen. In veel migrantengemeenschappen is de zorg voor ouderen zo vanzelfsprekend, dat het niet zo wordt 'verbijzonderd'. Maar de stress en werkdruk om voor je demente moeder te zorgen is er niet minder om.
Soms zijn er ook familieleden in het land van herkomst die per skype precies vertellen hoe je het moet doen!

Lelie- van der Zande

24 maart 2014

In Nieuw Zeeland zijn er problemen met demente ouderen die op jonge leeftijd uit Nederland zijn geemigreerd.
Zij hebben zich snel ingeburgerd door binnen het gezin ook Engels te spreken. Hun kinderen hebben daardoor nooit goed Nederlands leren spreken. Nu de ouderen dement worden, vergeten ze het Engels en kunnen alleen nog communiceren in het Nederlands. Ik kan me voorstellen dat dit ook kan gaan spelen bij demente Nederlanders van allochtone afkomst. Opname in een verpleeghuis kan dan ook problemen met communiceren met zich meebrengen.

Top