BLOG

Complementaire zorg op de wetenschappelijke agenda

Complementaire zorg op de wetenschappelijke agenda

Voor de tweede keer brengt ZonMw een signalement uit voor complementaire zorg. Het eerste signalement dateert van 2011. Behalve bijval oogstten we toen ook kritiek, het scherpst verwoord in een artikel in Medisch Contact onder de titel 'De scheve Schaats van ZonMw'. We hebben dus iets uit te leggen. Vandaar dit vervolg-signalement.

Maatschappelijk gegeven

Het misverstand dat soms ontstaat is dat het uitbrengen van een signalement gelijk zou staan aan het pleit bezorgen voor complementaire zorg. Dat kan gezien de missie van ZonMw natuurlijk niet het geval zijn. ZonMw zet zich in voor de wetenschappelijke onderbouwing van het handelen in de zorg, ongeacht het stempel regulier of alternatief. Tegelijkertijd is ZonMw een maatschappelijke georiënteerde organisatie. We kunnen onze ogen niet sluiten voor het feit dat veel patiënten gebruik maken van complementaire zorg.

Effectiviteit

De discussie over complementaire zorg gaat over effectiviteit en schadelijkheid. De vragen die hierbij aan de orde zijn, zijn alleen maar te beantwoorden met gedegen wetenschappelijk onderzoek. Wetenschappelijk onderzoek maakt het mogelijk onderbouwde uitspraken te doen over gebrek aan effectiviteit. Als dat geval is, zou de interventie niet meer toegepast moeten worden. Maar hetzelfde wetenschappelijk onderzoek kan ook werkzaamheid aantonen. In dat geval zou het zelfs onethisch zijn om desbetreffende vorm van complementaire zorg niet aan te bieden aan patiënten.

Academisch netwerk

Er is ook nog een andere reden om op dit moment een nieuw signalement over dit onderwerp uit te brengen. Ons is gebleken dat op bijna alle UMC 's gezaghebbende deskundigen bereid zijn een academisch netwerk te vormen om onder andere onderzoek naar complementaire zorg goed in te bedden in een wetenschappelijke infrastructuur. Dat is een doorbraak ten opzichte van de periode waarin het eerste signalement uitgebracht werd. In de komende periode wordt het netwerk verder vormgegeven. Voor ZonMw voldoende reden om dit onderwerp opnieuw op de agenda te plaatsen.

Minder emotie

Ik verwacht dat het nieuwe signalement bijdraagt dat de discussie over complementaire zorg minder emotioneel en meer wetenschappelijk gevoerd zal worden.

Henk Smid
Directeur van ZonMW

8 Reacties

om een reactie achter te laten

Van Loon

9 april 2014

ZonMw begrijpt het maar niet. Er zitten daar een paar gekken die continu proberen alternatieve, onbewezen, behandelingen willen implementeren.

Denk dat het tijd wordt voor de minister van VWS om daar eens de boel op te schonen en ZonMw terug te brengen naar de kerntaak, het verdelen van geld voor onderzoek. Dit soort rapportjes dragen niet bij aan de verbetering van de zorg. Ben wel benieuwd hoeveel dit 'signalement' heeft gekost.

Als een alternatieve (complementaire....) behandeling effectief zou zijn, dan zou die toch allang geimplementeerd zijn en vergoed worden uit het basispakket. Artsen in Nederland willen over het algemeen het beste voor de patient en ook verzekeraars willen goedkope behandelingen en geen zieke patienten die geld kosten.

Haan

9 april 2014

De gezondheid van de mens omvat een complex en dynamisch samenstel van meerdere dimensies.
Hippocrates beschouwde lichaam en geest als onlosmakelijk met elkaar verbonden en geloofde dat
het belangrijker is om de persoon te kennen die een ziekte heeft dan de ziekte te kennen die de
persoon heeft2. Toch is de moderne westerse geneeskunde zich steeds meer gaan richten op het
feitelijke lichaam, dus op de fysieke dimensies. Gezondheid is in deze benadering vooral de
afwezigheid van ziekte - iets dat volgens gangbare (bio)medische maatstaven kan worden getoetst.
In binnen- en buitenland groeit de kritiek op deze benadering. Vooral bij langduriger, hardnekkiger
problemen - waar niet direct eenduidige of technische oplossingen voorhanden zijn – wordt die te
eenzijdig bevonden. Bovendien komt uit nieuw wetenschappelijk onderzoek de waarde en betekenis
naar voren van andere dimensies en onderlinge verbanden voor gezondheid en genezing. Denk aan
een leefomgeving voorzien van natuur, kunst en cultuur, een empathische bejegening, en een
optimaal geestelijk welbevinden.

De toenemende aandacht voor complementaire zorg past volgens ZonMw in deze meer integrale
benadering van gezondheid en zorg. Elementen van zo’n integrale benadering zijn: herbevestiging
van de heilzame kracht van een goede relatie tussen behandelaar en patiënt, gerichtheid op de
persoon als totaliteit, kennisneming van wetenschappelijk bewijs in relatie tot de
ervaringswerkelijkheid van patiënt en professional, en gebruikmaking van alle therapeutische
benaderingen, gezondheidsprofessionals en disciplines om optimale gezondheid en genezing te
bereiken

Belang van kennis over complementaire zorg:
- het groeiend gebruik van complementaire zorg door zorgvragers
- het groeiende complementaire zorgaanbod door professionals en instellingen
- een steeds breder gedeeld pleidooi voor een meer duurzame gezondheidszorg
- een groeiend aanbod van onderzoek naar complementaire zorg

Kwalitatief hoogstaand rapport dus!

Van Erp

9 april 2014

Als ZonMw de woordvoering over het rapport overlaat aan oud-chirurg Hans Jeekel die in Trouw liet optekenen dat homeopathie van hem nog een best een kans mag hebben, omdat er geen bewijs zou zijn dat de bizarre verdunningen die de homeopathie gebruikt niet kunnen werken, mag je ernstig twijfelen of ze bij ZonMw wel verstand hebben hoe wetenschap werkt.

De bewijslast ligt natuurlijk bij de beoefenaars van de alternatieve behandelingen die wetenschappelijke waardering opeisen. In de praktijk lopen zij echter weg voor voorstellen die de theoretische onderbouwing van hun 'kundes' kunnen testen.

Homeopaten durven het niet aan om hun geneesmiddelproeven netjes dubbelblind te herhalen. En de ook bij het rapport betrokken Martine Busch loopt niet echt over van enthousiasme om met een simpel testje te laten zien dat de 'energievelden' waarop haar therapeutic touch gebaseerd is meer zijn dan hersenschimmen.

Als ZonMw echt iets wil doen aan voor de wetenschappelijke onderbouwing van deze onbewezen behandelingen, dan stimuleerde ze de deelname aan dit soort proeven, voordat je er patiënten valse beloften mee doet.

Jan van Rongen

9 april 2014

Dit rapport bevat toch geen enkele wetenschappelijke onderbouwing? Waarom niet een hoofdstuk over de medische literatuur met betrekking tot deze soort behandelingen? Er is net een rapport van de Australische overheid over hetzelfde onderwerp verschenen, dat zou als voorbeeld kunnen dienen.

Er staan ook weer bekende pseudo-wetenschappelijke redeneringen in het rapport, een zal ik noemen. De grafiek waarin 50% van de geneeskundige methoden "niet bewezen"wordt genoemd. Die is bekend, maar onjuist. Het komt uit een artikel met een overzicht van _door RCT bewezen_ methoden. Daar is een inhaalslag bezig, en dit geeft slechts de voortgang aan. Het gaat dan vooral om al langer bestaande methodes die helemaal niet ter discussie staan - of die niet te testen zijn met een RCT.


Kik

9 april 2014

Over zowel (onderdelen van) de reguliere zorg als de complementaire/alternatieve zijn vele goed gefundeerde wetenschappelijke onderzoeken en publicaties bekend. Maar ook is de effectivietit van een nog groter aantal behandelingen niet onderzocht, of er is geen bewijs voor. Recent is uit de reguliere medische hoek zelf het bericht gekomen dat van 50 tot 60% van de behandelingen het effect "onbekend, niet-effectief en soms zelfs schadelijk" is. Daarom wordt nu op grote schaal onderzoek ingezet (kennisinstituut orde van medisch specialisten - dus onverdachte hoek), in eerste instantie op behandelingen die wel uitgevoerd worden, maar waarvan de effectiviteit onbekend is. Bijvoorbeeld achillespeesruptuur - opereren of niet, rughernia - idem, carpaal tunnelsyndroom - idem, amandelen knippen etc. De federatie universitaire ziekenhuizen (NFU) zegt letterlijk: "de helft van wat nu in ziekenhuizen gebeurt stoelt op gezond verstand, intuïtie, empathie en risicomijding" en zelfs: "ambitie, eerzucht en bedrijfseconomie spelen een rol".
Het lijkt me heel belangrijk dat fabels en feiten van elkaar gescheiden worden door het uitvoeren van gedegen onderzoek. Naar effectiviteit van complementair én reguliere zorg. Opdat vooroordelen van tafel verdwijnen en we tot (nog) betere zorg komen!

de Jong

9 april 2014

In de USA is al bijna 3 miljard Dollar uitgegeven aan onderzoek naar de effectiviteit van alternatieve behandelwijzen. Zie http://www.csicop.org/news/show/report_calls_for_end_to_federal_funding_for_study_of_alternative_medicine . Dat heeft geen bewijs van klinisch relevante behandelresultaten opgeleverd.
Denkt meneer Smid van ZonMw nu werkelijk dat het zinvol is om hier nog geld en tijd aan te besteden?

ANH Jansen

10 april 2014

Clingendaal Health Forum 2014, Youtube,

A Klink en W vd Meeren: we moeten stoppen met deze onzin, maar we moeten wel intelligent voortmodderen.

Pieter Hasekamp op datzelfde Forum: we moeten doen wat ze in Denemarken en Zweden aan het doen zijn.

Laat ZonMw de webcasts van Health Forum 2014 eens bekijken voordat zij met dit soort onzin aankomen.

Maar ja, Nederland is als Belgie, maar dan met Aardgas: geld genoeg voor deze onzin en geld terug geven aan de burgers doen we niet aan.

Henk Smid

10 april 2014

Het signalement van ZonMw over complementaire zorg heeft veel aandacht gekregen. Er zijn vragen gesteld over de rol en positie van ZonMw op dit gebied. Het doel van het ZonMw-signalement is (zoals het woord al impliceert) om discussie en debat aan te jagen. ZonMw is geen pleitbezorger voor complementaire zorg, wel voor gedegen wetenschappelijk onderzoek hiernaar. Hieronder in het kort waar het in de kern omgaat.

* ZonMw ziet het gebruik van complementaire zorg als een maatschappelijk gegeven, dat vraagt ook om wetenschappelijke aandacht

* ZonMw zet zich in voor onderzoek naar behandelingen waarvan de waarde niet wetenschappelijk onderbouwd is. Dit doen we door regulier wetenschappelijke methoden.

* Hiervoor zijn thans nog geen financiële middelen. De huidige budgetten bij ZonMw zijn al te laag. Met dit signalement pleit ZonMw voor aanvullende middelen voor wetenschappelijk onderzoek naar complementaire zorg.

* ZonMw wil zeer zeker niet alles laten onderzoeken. Veel onderzoek is al in het buitenland gedaan. Dit willen we in kaart brengen, maar zeer zeker niet overdoen. We moeten ons dus richten op hiaten en die vervolgens prioriteren. Dat kan alleen slagen als alle stakeholders erbij worden betrokken. Denk daarbij aan onderzoekers, kennisinstellingen, professionals, zorginstellingen, patiëntenorganisaties, zorgverzekeraars, bedrijven en beleidsmakers.

Wij staan uiteraard open om met alle partijen de komende periode van gedachten te wisselen.

Top