HRM

'Verdraaien' revitaliseert organisatie

'Verdraaien' revitaliseert organisatie

Mijn vorige column over de motivatiedriehoek van professionals maakte wat los. Deze driehoek van autonomie, meesterschap en zingeving is uitgehold door de systeemwereld. Beheersing, verantwoording en geld zijn te overheersend geworden.

In deze vervolgcolumn graaf ik door op basis van “Verdraaide organisaties” van Wouter Hart. Hoe revitaliseren we de natuurlijke principes van organiseren in de leefwereld tussen cliënt en professional?

Systeemwereld koloniseert leefwereld

Organisaties raken verdraaid als de onnatuurlijke managementlogica uit de systeemwereld de natuurlijke bedoelingen uit de leefwereld overneemt, aldus Wouter Hart. De roep om een minder beheersmatige manier van organiseren is niet nieuw en groeit sterk. Maar wat is de kern van het groeiend ongemak? Hart ontwikkelde daartoe een model met drie cirkels: in het hart "de bedoeling" (het existentiële waarom van de organisatie), daaromheen de leefwereld (het feitelijke gedrag tussen mensen in het hier en nu) en als buitenste cirkel de systeemwereld (geabstraheerde weergave van de leefwereld, met regels, formats en toezicht).

Een beetje systematiseren is wel nodig en ondersteunt het samenwerken in de leefwereld. De pijl gaat dan van de binnenste naar de buitenste cirkel. Maar sluipenderwijs draait die pijl om en wordt de professional verleid meer en meer te kijken naar abstracties zoals beleid, richtlijnen, KSF’en, KPI’s, P&C-cyclus met SMART doelen, en ga zo maar door. Daardoor wordt hij weggeleid van zijn interesse in de klant. Dan neemt het vinken van lijsten het over van het vonken in de relatie tussen professional en cliënt.

Middel wordt doel, de systeemwereld moet steeds mooier en completer worden, maar gaat daardoor een eigen leven leiden en onze organisaties ’verdraaien’. De regels van de systeemwereld ont-eigenen de professionals van hun meesterschap en autonomie en ondergraven motivatie en zingeving. Hart zegt het aan het slot van zijn eerste hoofdstuk als volgt: "Zodra we in organisaties komen sluipt er een soort managementlogica in ons hoofd die voorbij gaat aan het gezonde boerenverstand en aan allerlei natuurwetten die niet te negeren zijn zonder schade te veroorzaken". Zo herkenbaar!

Natuurlijker organiseren

In mijn vorige column riep ik op om inzichten van auteurs als Hart en Pink samen te ontdekken en herlerend samen toe te passen. Sommigen reageerden enthousiast of zijn er al lang mee bezig. Anderen vroegen zich af wat ik er zelf mee doe in mijn verschillende rollen. Gelijk heeft u! Zelf uit je eigen systeemwereld stappen valt niet mee. En je gaat het pas zien en er wat mee doen als je het door hebt. Alleen lukt dat niet, samen wel.

Kernvraag is welke waarde de organisatie werkelijk toevoegt aan het leven van de klant. Hoe gaan we dat zo open mogelijk organiseren en realiseren, met alle ruimte voor de relatie tussen professional en klant in het hier en nu. Dan gaat het om variatie, waarden, vitale beweging, gemeenschap, kansen, vragen stellen, uitnodigen, initiatief, toe-eigenen en keuzes maken. Stop er mee alles eerst zeker te willen weten, maar stap er in, ervaar het uitproberen, reflecteer daarop en zet volgende stap. "Stop thinking into action" in de systeemwereld, "but act into thinking" in de leefwereld. Organisaties die echt goed presteren hebben vaak zelfsturende teams die werken volgens voorgaande principes.

Wouter Hart geeft in zijn prachtige slothoofdstuk tal van terugdraaiende inzichten en tips. Met een mooie leidende vraag: wat kan er worden gegumd en wat moet worden geladen? Stel je zelf en anderen steeds deze vraag en versterk zo betrokkenheid en eigenaarschap. Keer de pijl om, terug naar het principiële waarom.

Robbert Huijsman
Senior manager Kwaliteit & Innovatie bij de divisie Zorg & Gezondheid van Achmea en bijzonder hoogleraar Management & Organisatie van de Ouderenzorg bij het instituut Beleid & Management Gezondheidszorg, Erasmus Universiteit Rotterdam.

3 Reacties

om een reactie achter te laten

Mauk van Heemstra ZorgSteedsBeter

15 mei 2014

Nou Maarten, dit opstekertje van een hoogleraar en Achmea-kwaliteits-manager kun je in je zak steken. Én terecht!

Wat Robbert en niet bij zegt en ik zelf jaren geleden zelf voor het eerst bij Achmea mocht ervaren, is dat Lean prachtige hulpmiddelen geeft om precies de stappen te doorlopen die Maarten en Robbert uitleggen: vertrekkend en permanent toetsend aan de essentie, door te vragen en te ontwikkelen op de werkvloer, door de vakmensen zelf.

Versta mij niet verkeerd: velen associeren Lean ten onrechte met procesbeschrijvingen en andere instrumentele systeem-aspecten, die juist de essentie in de weg zitten. Maar dan heb je alleen de uiterlijkheden te pakken van Lean en mis je de cultuur die de drager onder Lean is. Vraag het maar eens aan degenen die gepassioneerd uitleggen hoe een dagstart en dagbord kan werken voor een team. Lean bevat het hele instrumentarium om vorm te geven precies dat wat Maarten en Robbert propageren. Weg van het indicatoren-terrorisme!

Moos van Maris

15 mei 2014

Mooie uitnodiging om de natuurlijke principes weer te herwaarderen. Gezondheidszorg is ziekteleer geworden. Gezondheid is de natuurlijke staat van zijn. Terug naar gezondheid in de leefgemeenschap = salutogenese? Kunnen we daar al onze gedachten over laten gaan of nog te ver van mijn bed.

Veronica van Nederveen

15 mei 2014

Voor alle duidelijkheid:
1. In de gezondheidszorg gaat het om de patiënt. Want zonder patiënt is er geen zorg nodig.
2. Er zullen altijd zieke mensen zijn, ook als we veel aandacht besteden aan gezondheid. Wel iets minder dan nu.
3. Voor goede zorg zitten niet de regels in de weg, maar de cultuur.
4. In de zorg zijn de mensen zelf aan de beurt daar verandering in aan te brengen. Hulpverleners en patiënten.
5. Om dat tot een succes te maken is leiderschap essentieel, goed bestuur een noodzaak.
6. De echte medewerkers moeten goed tot hun recht kunnen komen, dan zijn structuren en processen onontbeerlijk. Daar zijn de bestuurders voor verantwoordelijk.
7. Patiënten eisen goede zorg, terecht. Indicatoren blijven daarom een noodzaak.
8. Laat het bestuur er voor zorgen dat de medewerkers niet langer geblokkeerd raken van indicatoren, vergelijkingen, verantwoording afleggen, en andere vragen over de (geboden) kwaliteit.
9. Graag dus aandacht voor goed bestuur.

Top