BLOG

Martin van Rijn, de beste ooit op Volksgezondheid

Martin van Rijn, de beste ooit op Volksgezondheid

Els Borst was de bekendste minister op Volksgezondheid, misschien omdat ze dokter was en bovendien een aardig mens. Ze heeft vooral successen behaald in ethische vraagstukken. Belangrijk, maar de echt grote politieke uitdagingen in de zorg gaan over het stelsel van kostenbeheersing.

Bij de aanpak van dat stelsel leek Hans Hoogervorst de meest daadkrachtige bewindspersoon. Maar zijn verzekeraarsbudgettering en DBC’s hebben uiteindelijk de duurste ziekenhuiszorg ter wereld opgeleverd – althans, na de VS. Logisch, er is geen werkelijke concurrentie tussen de vier grote zorgverzekeraars. En de DBC’s, of hoe ze nu ook heten, zijn volkomen ondoorzichtig, dus onbeheersbaar.

Verzelfstandiging

Martin van Rijn is de echte kampioen, de beste bewindspersoon ooit op Volksgezondheid. Hij leerde het vak op Volkshuisvesting, waar hij meehielp de woningbouwcorporaties te verzelfstandigen. De fantastische resultaten van dat werk kun je dagelijks om je heen zien. Kijk eens niet naar de papieren wereld, niet naar de wereld van de media en hun schandaalbelustheid, maar naar de werkelijkheid op straat. De corporaties zijn de grootste bouwers in Nederland. De naoorlogse corporatiewoningen die zijn gebouwd tot midden jaren ‘90 – onder strikt overheidsregime - zijn zonder uitzondering van een hemeltergende lelijkheid. Sinds de verzelfstandiging wordt weer mooi gebouwd. We mopperen soms op Vinexwijken. Maar wat een schoonheid, variatie en leefbaarheid beleef je daar, als je het vergelijkt met de saaie rijtjeshuizen, gruwelijke ‘woonerven’ en lelijke flats van daarvoor. Elke vooruitgang gaat gepaard met groeistuipen – zie de ontluisterende verhalen tijdens de parlementaire enquête -  maar de verzelfstandiging van de corporaties is in essentie een schoolvoorbeeld van een geslaagde stelselwijziging.

Decentralisatie

Van Rijn doet dat trucje nu in de zorg opnieuw, al tapt hij uit een iets ander vaatje: geen verzelfstandiging, maar decentralisatie. De uitvoeringsmacht uit de handen van het rijk in elk geval. Hij verhuisde na 2000 als topambtenaar naar Volksgezondheid en heeft toen de Wmo helpen voorbereiden. De kleine Wmo: een stukje thuiszorg en nog wat ‘klein bier’. Maar de gemeenten konden hun eerste babystapjes zetten in zorgland. Met succes, ondanks alle geklaag. In de thuiszorg daalden de kosten, de daklozenopvang was nooit zo goed.

Waarom werkt verzelfstandiging of decentralisatie zo positief? Daar zijn twee redenen voor. Ten eerste ontstaat beleidsconcurrentie. De meest creatieve en daadkrachtige organisatie boekt het beste resultaat. Zodra andere organisaties zoals gemeenten of corporaties dat zien volgen ze. (Terzijde: het doodmaken van beleidsconcurrentie is ook de reden waarom de hypercentralisatie naar Brussel nog onvoorstelbaar veel meer ellende zal opleveren in Europa. Landen als China, India, de VS laten bewust veel meer ruimte aan hun deelstaten. De decennialange Japanse stagnatie laat zich verklaren uit te vergaande centralisatie van macht.)

Afstand

De tweede reden voor het succes is dat de Tweede Kamer op afstand wordt gezet. Als Nieuwsuur nu in de Achterhoek iemand vindt die ‘slachtoffer’ is van een maatregel van Den Haag, dan kun je als Kamerlid eenvoudigweg weinig anders dan reparatie eisen. Met al die reparaties wordt het stelsel steeds ingewikkelder en minder beheersbaar. Decentralisatie brengt een heel andere dynamiek. Ja, in Zeewijk gaat het niet goed. Maar in Katvang weten ze uitstekende zorg te leveren en houden ze nog geld over ook! De staatssecretaris hoeft het slechts uit te leggen. De Kamer moet zich erbij neerleggen. En Zeewijk neemt als de wiedeweerga het beleid van Katvang over. Ondemocratisch? Nee hoor, de politiek kan de decentralisatie altijd terugdraaien.

Precies dat gaat weer gebeuren nu de gemeenten meer zorgtaken krijgen. Ja, voorjaar 2015 zul je de tv niet aan kunnen zetten, de krant niet open kunnen slaan, of de ‘rampen’ in de zorg zullen je om de oren vliegen. De lobbyisten zullen hun kelen schor schreeuwen. De Tweede Kamer zal zich in de vreemdste bochten wringen. Maar daarna zal het stiller worden: de meest vooruitstrevende gemeenten hebben dan laten zien voor minder geld betere zorg te kunnen leveren. De rest zal volgen.

Oogsttijd

Van Rijn startte meer dan tien jaar geleden met de voorbereiding van de grote zorgdecentralisaties. Nu kan hij oogsten. Als Jeroen Dijsselbloem naar Brussel vertrekt, verhuist Martin van Rijn misschien naar Financiën. Het is te hopen dat hij vanuit die controletoren een oogje in het zeil blijft houden.

Otto Reuchlin
Directeur van PeerAdministratie

7 Reacties

om een reactie achter te laten

Peter Koopman

5 augustus 2014

De auteur weet hoe de aandacht van lezers getrokken moet worden. Echter zet hij ons lezers op het verkeerde been door primaire en secundaire invalshoeken te verwisselen. Immers politici weten dat beleidsvorming inzake "kosteneffectiviteit in de zorg" hun primaire opgave is. Een kokerdenken over een "systeem" tot beperking van kosten is politiek niet aan de orde. We zien inzake oa de Awbz hervorming een verschuiving van taken van 32 zorgkantoren naar 403 gemeenten, hierdoor alleen zullen beheerskosten stijgen. Maar dat zal geen doel van de politiek zijn, men verwacht voor deze uitgaven vooral meer zelfredzaamheid bij burgers te bevorderen. Dit doel "heiligt" deze middelen. Gemeenten worden geacht dichter bij de gebruikers/afnemers van zorg te staan en daardoor beter beleid op maat te kunnen maken. Het gaat bij al deze overheidstaken niet om zorgverlenen (op het terrein van individuele gezondheidszorg) maar om beleid maken.
Die zorgverlening is in handen van oa verzorgenden IG, (wijk-)verpleegkundigen of verpleegkundig specialisten ( in een van de vijf erkende specialismen ).

Beleidsmakers zullen (later) oa "afgerekend" moeten worden op de vaststelling of zorgbehoevenden en zorgverleners tot kosteneffectieve resultaten wisten te komen, dankzij of ondanks het vigerend beleid. Een evaluatie van het beleid tot kostenbeheersing zou wel een zeer mager resultaat zijn.

De kern betreft natuurlijk de vraag of zorgverlenen maatschappelijk vooral als kostenpost of als opbrengst bezien moet worden. Op individueel niveau is dat geen vraagstuk.

tjark reininga

6 augustus 2014

een boeiende analyse van de positie van deze staatssecretaris, omdat impliciet blijft waarom zijn benoeming zo opmerkelijk was. weliswaar werkte Van Rijn op het moment van zijn aanstelling bij het ABP, maar dat was nog maar kort. en voordien was hij als SG op VWS nauw betrokken bij de ontwikkeling van het nieuwe zorgstelsel. en daardoor behept met een belangrijke handicap: het departement is zeer sterk geneigd ongewenste informatie als niet-ontvangen terzijde te schuiven.
ik constateer in het optreden van de huidige bewindslieden dat zij deze handicap niet onderkennen - en dus die informatie ook terzijde schuiven - of er zelf ook mee zijn behept. en dat laatste lijkt me een groot deel van het "succes` van staatssecretaris Van Rijn te verklaren. zoals de recente enquete over de volkshuisvesting zal, verwacht ik, ooit alleen een parlementaire enquete naar de ontwikkelingen in de zorg dit beeld bevestigen.

duidelijk is in ieder geval wel, dat deze coalitie geen einde heeft gemaakt aan de beleidsinzet de zorg vooral betaalbaar te houden voor de belastingbetaler die (nog) geen zorg nodig heeft. de wil daartoe lijkt te ontbreken.

Jan Alberts

6 augustus 2014

"de meest vooruitstrevende gemeenten hebben dan laten zien voor minder geld betere zorg te kunnen leveren. De rest zal volgen".

Laten wij bidden.

Roel Sint

6 augustus 2014

Het feit dat dit artikel nu op de voorpagina boven dit opiniestuk prijkt is van een wrange ironie die geen cabaretier gaat overtreffen.

http://www.skipr.nl/actueel/id19262-eigen-bijdrage-verzorging-loopt-op-tot-1200-euro.html

otto reuchlin

6 augustus 2014

1200 is een serieus bedrag. Maar ik verzet me tegen de dramatische toon van veel protest, zoals ook doorklinkt bij Roel Sint. De eigen kosten in Nl voor verzorging blijven bescheiden, vergeleken met toch niet helemaal onbeschaafde omringende landen als Duitsland, België, VK, "Scandinavië" ... Of is het daar een en al barbarij?

Roland Bal

9 augustus 2014

Velen zullen het er mee eens zijn dat Van Rijn een goed bestuurder en politicus is, maar deze hagiografie staat wel erg bol van ongegronde veronderstellingen en historische fouten. Zo was Borst wel degelijk de wegbereider van de gereguleerde markt in de acute zorg, is die markt met de hoofdlijnenakkoorden weer voor een groot deel teruggedraaid en is het nog maar zeer de vraag of op termijn de decentralisatie van de langdurige en jeugdzorg gaat standhouden. Van Rijn--noch Borst of Hoogerwerff zijn/waren bobendien in staat om veranderingen in hun eentje gestalte te geven maar hebben/hadden het geluk dat ze kunnen/konden steunen op politieke vrienden op steutelposities. Zij hierover bijvoorbeeld de mooie afscheidsrede van Tom van der Grinten uit 2006.

otto reuchlin

21 september 2014

Ik blijf mijn geliefde commentatoren erop wijzen: een goede blog overdrijft minstens 60 procent. Anders kom je niet door het scherm heen. Het vele commentaar bewijst mijn gelijk ook op dit punt.

Top