BLOG

Adequate zorg in de klem tussen praktijk en protocol

Adequate zorg in de klem tussen praktijk en protocol

Het gebruik van vrijheid beperkende maatregelen in de zorg is niet altijd te vermijden. Als Raad van Toezicht-lid ben ik onlangs met een bestuurder op een psychogeriatrische afdeling gaan kijken hoe zoiets in de praktijk werkt. In de kamer van een “poepsmeerder” kregen we uitleg van een verzorgende.

Ze vertelde dat een aantal ochtenden achter elkaar de kamer en het bed waren onder gesmeerd. Volgens protocol had ze eerst met de verpleeghuisarts overlegd wat de oorzaak zou kunnen zijn. Uiteindelijk was besloten  dat de bewoner ‘s nachts een pyjamapak aan zou moeten krijgen, een pyjama waarvan bovenstuk en onderstuk aan elkaar zitten. Nadat volgens protocol eerst de familie om toestemming was gevraagd, is dat ook gebeurd. Ondertussen waren wel weer een aantal dagen verstreken.

Onpraktische regels

Ik vond het goed te horen dat je als dementerende niet vogelvrij bent zo gauw je achter slot woont. De bestuurder had een andere reactie. Hij vond dat dit liet zien hoe extreem ver de regelgeving soms gaat. Dit protocol was in overeenstemming met de wet BOPZ (bijzondere opnemingen psychiatrische ziekenhuizen), die ook voor verpleeghuizen geldt. Die wet is soms onpraktisch, vond hij. Dagen achtereen een kamer schoonmaken nadat alles onder gesmeerd is, is geen pretje. Als er echt goed is nagedacht over wat de oorzaak zou kunnen zijn, zou je ook kunnen bepleiten dat je een maatregel mag nemen, zonder al dat overleg vooraf. Uiteraard wel met uitleg achteraf. Professionals die deze regels mede opstellen zijn het hier  echter zelden  mee eens. Zij  vinden dat gemakzucht op de loer ligt als je  te gemakkelijk van protocollen mag afwijken.

Ingrijpend

De vrijheidbeperkende maatregelen in de ouderenzorg die onder de wet BOPZ vallen, zijn lang niet allemaal even  ingrijpend.  Psychofarmaca die gebruikt worden om mensen rustig te maken, kunnen ingrijpend zijn. Dat heet chemische  fixatie, en die naam zegt eigenlijk alles. Banden om iemand vast te binden en bladen om iemand klem te zetten zijn natuurlijk ook ingrijpend.  Maar ook voor een mat met sensor die waarschuwt als iemand gaat dwalen, moet toestemming worden gevraagd.  Dat beperkt de privacy. Het op de rem zetten van een rolstoel mag ook niet zomaar. En een pyjamapak is dus ook een maatregel die pas ingevoerd mag worden nadat het protocol gevolgd is.

Discussie

De verzorgende die ons te woord stond, sprak  met liefde over de betreffende bewoner. Hij hield zo van hagelslag, maar er waren domoren die hem kaas voorzetten, en dan at hij niet. Het was goed iets van de context  te zien, en hoe er  gestreefd wordt naar een zorgvuldige afweging tussen vrijheid/privacy en veiligheid/uitvoerbaarheid.  Maar het is ook terecht dat de protocollen telkens opnieuw ter discussie staan, zeker voor de minder ingrijpende maatregelen. Hoe is het immers voor een bewoner zelf om zo vies wakker te worden? Verdient de vrijheid om poep te smeren echt zoveel bescherming?

Marlies Ott, toezichthouder en programmadirecteur Erasmus CMDz 

5 Reacties

om een reactie achter te laten

Leny van Dalen

17 augustus 2014

Beste Marlies,

Het gaat niet om de vrijheid om met poep te mogen smeren.
En nee, die "vrijheid" verdient dus ook geen bescherming. Want die vrijheid is geen vrijheid. Het met poep smeren door iemand die aan dementie lijdt gebeurt uit totaal onvermogen en dat met poep smeren is een inhumane en schaamtevolle situatie. Maar ook een hansop om dat smeren te voorkomen is inhumaan.
Het kan iemand zijn die vroeger een bankdirecteur was of iemand die vuilnisman was of huisvrouw. Dat doet er niet toe.
Het is inhumaan en schaamtevol en dat zou dus zo veel mogelijk voorkomen moeten worden. En nee, de meeste pillen helpen daar niet tegen.Wat wel kan helpen is heel veel bescherming van de familie, van de artsen en van alle hulpverleners. Als je gaat dementeren verlies je je waardigheid is de veelgehoorde kreet. Dus dat willen we niet meemaken. Ik heb inmiddels zoveel familieleden en hulpverleners ontmoet die hun uiterste best doen om mensen met dementie te beschermen voor de schaamtevolle situaties en die trachten hun waardigheid hoog te houden. Omdat mensen met dementie dat niet meer zelf kunnen en al helemaal niet zelf meer kunnen klagen over de bejegening...
Maar het gebeurt nog veel te weinig. En strakker toezicht helpt daar niet bij, dat ben ik met je eens. Wat wel helpt?
Kijk naar een filmpje op You Tube over een vrouw, Gladys Wilson, die in de allerlaatste fase van haar dementie is en waarvan iedereen denkt dat het geen enkele zin meer heeft om met haar te praten.Naomi Veil, haar psychologe, probeert het toch.
Hartelijke groet van Leny van Dalen

Leny van Dalen

17 augustus 2014

Hier is de link naar het filmpje Marlies.

Gladys Wilson and Naomi Feil - YouTube
www.youtube.com/watch?v=CrZXz10FcVM

Met groeten, Leny van Dalen, psychiater en 1e geneeskundige bij Stichting Geriant

Marlies Ott

2 september 2014

Beste Leny,

Een prachtig filmpje van Gladys Wilson. Dank daarvoor!
Jij denkt, vermoed ik, dat je altijd kunt voorkomen dat mensen in hun dementie met poep gaan smeren als je ze maar zo aandachtig en met warmte benadert als Gladys Wilson in haar filmpje laat zien. En als dat zo is, zou je nooit pyjamapakken nodig hebben. Natuurlijk zou ik dat ook willen als dat kon, maar ik vraag me af of dat kan. Misschien kun je daar meer over vertellen? Hoe is dat bij jou in de instelling? Lukt het om het altijd te voorkomen? En hoe doen jullie dat dan?

En wat als het niet lukt, wat doen jullie dan? Vind je dat je dan het protocol moet volgen en dat niet ter discussie hoeft te stellen? Spelen praktische bezwaren dan geen rol?

Hartelijke groet, Marlies

Leny van Dalen

4 september 2014

Beste Marlies, dank voor jouw reactie !
En nee, ik denk niet dat je zulke mensonterende situaties bij mensen met dementie altijd kunt voorkomen maar meestal wel. Want voordat het zover is zijn er al enige uren gepasseerd waarin iemand met poep is gaan smeren. Er was dus niet tijdig iemand in de buurt. Maar waar het mij vooral om gaat is dat de hele wereld, bij wijze van spreken, kan zien en mag weten dat deze meneer of mevrouw met poep smeert. En dat velen het beeld hebben dat dementie een ontluisterende ziekte is en dat aan die ontluistering niets te doen is. Zo gaat het als je dement wordt. Ik vind, en dat laat dit filmpje zo goed zien, dat we met elkaar een ander beeld moeten laten zien van dementie. En dat we deze mensen, samen met hun geliefden, zoveel mogelijk moeten beschermen tegen schaamtevolle situaties maar als het dan toch gebeurt dit niet tonen aan hen die er niets mee te maken hebben. Begrijp je wat ik bedoel?

Maar om op de praktische kant terug te komen: ook bij ons in de kliniek worden valbroeken en soms hansoppen gebruikt om erger te voorkomen. Maar altijd voor beperkte duur en ja dan moet je dus het protocol gewoon volgen. In een moraal beraad, een intervisie methode, hebben we wel vaak gesprekken over dit soort situaties en bespreken we met alle teamleden en de familie wat goed is om te doen.
Soms moet je de vrijheid van iemand met dementie beperken.Ja. Zeker. Maar ik probeer altijd voor ogen te houden dat ik iemand voor me heb en zorg verleen die mijn vader, oma of vroegere collega zou kunnen zijn.

Hartelijke groet, Leny

Marlies Ott

9 september 2014

Beste Lenie,

We hebben verschillende invalshoeken en dat is juist interessant.

Jij zet je als psychiater al jaren in om ontluistering bij dementie tegen te gaan. Je bent bang dat we door over voorbeelden te schrijven van ontluisterende situaties, die “normaal “ gaan vinden en dat we die dan sneller gaan accepteren. Beter is het daarom volgens jou dit onderwerp niet in het openbaar te bespreken.

Ik kom van “buiten”en kwam samen met een bestuurder in gesprek met een verzorgende. Zijn praktische bezwaren bij het volgen van het protocol vind ik helemaal niet zo vreemd. Hij moet afwegingen maken waarbij de kwaliteit van arbeid ook telt en ik vind een pyjamapak zelf geen zware inbreuk op iemands menswaardigheid. In ieder geval te prefereren boven zo vies wakker worden.

Ik denk dat alle mensen in de zorg vinden dat demente patiënten humaan behandeld moeten worden. De vraag is hoe bereik je dat het beste, ook rekening houdend met de mensen die het moeten doen. Ik ben het niet met je eens dat je "dus" het protocol moet volgen. Een protocol is een afspraak tussen mensen met goede bedoelingen die nooit in steen gehouwen mag zijn en altijd ter discussie mag staan. Ook in het openbaar. En dat geldt ook voor een wet. Want anders creëren we onze eigen gevangenis.

Hartelijke groet,

Marlies

Top