BLOG

Evaluatie zorgstelsel gevaarlijk eenzijdig

Evaluatie zorgstelsel gevaarlijk eenzijdig

De vorige week verschenen Evaluatie Zorgverzekeringswet schetst een gevaarlijk scheef beeld. Kort door de bocht wordt geconcludeerd dat de marktmacht tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars in disbalans lijkt ten faveure van zorgaanbieders.

De druk op de de medisch professionals, hulpverleners en zorgaanbieders is de laatste jaren maximaal opgevoerd. Op basis van de vorige week verschenen evaluatie zouden de politiek, de regulatoire instanties en de verzekeraars kunnen besluiten deze druk verder op te gaan voeren.

Voornaamste doelstelling van het onderzoek in opdracht van VWS uitgevoerd door KPMG Plexus, is om een tussenevaluatie te geven van de invoering van de Zorgverzekeringswet. De vraag is of de zorg beter (kwaliteit) en doelmatiger (kosten) is geworden.  

Nuttige analyse

Allereerst moet gezegd worden dat het een nuttige analyse is, uitgebreid en met veel goede aanknopingspunten voor verdere verbetering van het stelsel. Het rapport geeft bijvoorbeeld argumenten dat de zorgverleners nog substantiële stappen kunnen zetten om betere zorg te verlenen, duidelijkere uitkomsten te definiëren en te meten en die ook transparant moeten maken.

Machtsbalans

In het belangrijke gedeelte van het rapport dat gaat over de machtsbalans tussen de verschillende actoren in het zorgstelsel, slaat de evaluatie de plank mis. De schrijvers stellen: “Alhoewel het dus lastig is om de exacte omvang van de excess growth in te schatten, met name voor de ziekenhuissector waar technologie een grotere rol speelt, is het op basis van de informatie die beschikbaar is aannemelijk dat er ook in de ziekenhuissector sprake is van excess growth.”.

Niet excessief

Daar gaat het mis. Dit statement is namelijk de voornaamste basis waarop de volgende conclusie berust: “De marktmacht tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars lijkt in disbalans ten faveure van zorgaanbieders, kijkend naar de meerjarige excess growth in de verschillende deelmarkten.”

Ten eerste is internationaal gezien de groei van de zorgkosten voor de ziekenhuissector niet excessief. Dat zegt het rapport ook zelf. Dat zou te maken kunnen hebben met de introductie van nieuwe technologieën die duurder zijn, zoals zo vaak bij sustaining innovations.

Ten tweede is de definitie die wordt gebruikt onvolledig. Naast demografie moet ook geschoond worden voor consumentenvoorkeuren door de stijging van het aantal second opinions in die jaren en voor door patiënten afgedwongen kwaliteits- en volumestijgingen. Het roze lintje van de borstkankervereniging zou bijvoorbeeld voor zowel hogere kwaliteit als voor een stijging van het aantal borstreconstructies door een plastisch chirurg kunnen zorgen. Ook andere externe partijen kunnen volumestijgingen afdwingen; wetenschappelijke verenigingen en verzekeraars vinden ook wat van dit soort zaken.

En last but not least: de meest recente cijfers zitten natuurlijk nog niet in deze analyse. Gezien de omzetontwikkeling van de ziekenhuizen zou het goed mogelijk zijn dat de puur aanbodgeïnduceerde groei op dit moment negatief is.

Geslachtofferd

Kortom, op basis van de in het rapport beschreven analyses, kan niet gesteld worden dat de zorginkoopmarkt in disbalans is, waarbij de macht te veel zou liggen bij de zorgverleners. Sterker nog, de ervaring leert dat zelfs het bieden van goede zorg voor een lagere prijs de macht van een dergelijke zorgverlener niet heeft kunnen vergroten. Het zou vervelend zijn als op basis van verkeerde ideeën, de zorgaanbieders en daarmee de zorg zelf geslachtofferd wordt.

Drie vervolgstappen

We zouden er goed aan doen aan dit rapport drie vervolgstappen te verbinden.

Ten eerste een roadmap. Het is niet alleen lastig om te bepalen bij wie de macht ligt op de zorginkoopmarkt, het is ook niet nodig. Feit is namelijk dat zorgverleners en zorgverzekeraars onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Ze zouden vanuit verschillende rollen gezamenlijk een roadmap kunnen afstemmen om in de komende jaren de juiste verbeteringen door te gaan voeren. Meer dan bij de hoofdlijnenakkoorden zouden hierin naast afspraken over kosten ook het meten van uitkomsten en het samen optrekken van verzekeraar en aanbieder om operationele verbeteringen door te voeren, centraal moeten komen te staan.

Ten tweede een evenwichtige analyse. Voor toekomstbestendige zorg is het van belang de kosten van de zorg beter te kunnen sturen. VWS en Financiën zouden er goed aan doen om de drijvers van de zorgkosten gezamenlijk driejaarlijks te laten analyseren. Dat moet dan wel op een evenwichtigere en grondigere manier dan nu gedaan is. Cruciaal zal het zijn om de effecten op de algemene ziekenhuizen, de topklinische huizen en de academische centra uit elkaar te trekken, omdat de kostengroei mogelijk niet gelijk  verdeeld zal zijn.

Ten derde disruptive innovations. Innovaties die het traject van meer features en hogere prijzen doorbreken, moeten omarmd worden. Dus niet alleen sustaining innovations, maar ook letterlijk baanbrekende ideeën, zogenoemde disruptive innovations, omdat die een uitweg bieden uit de almaar stijgende zorgkosten.

Philipp Jan Flach

--------------------------------------------------------------------

Philipp Jan Flach is spreker op de e-Health Convention op 4 november in Amsterdam. Meer informatie: skipr.nl/events.

 

4 Reacties

om een reactie achter te laten

David Ikkersheim

29 september 2014

Geachte heer Flach,

Hartelijk dank voor uw reactie op onze rapportage.

We hebben inderdaad geanalyseerd hoe de marktmachtsbalans is tussen ziekenhuizen en zorgverzekeraars in de periode 2000-2013. Hieruit blijkt dat de ziekenhuiskosten harder groeien dan op basis van demografie en loon- en prijsstijgingen te verklaren is. Terecht stelt u - net zoals wij in de rapportage - dat het (zeker in de ziekenhuissector) lastig onderscheid te maken valt tussen de rol van technologie, sociaal-maatschappelijke trends en eventuele aanbod geïnduceerde vraag. Dat beschrijven wij ook in de rapportage. Wat een belangrijke aanwijzing is dat in de periode 2000-2013 er een hogere kostengroei is geweest dan verwacht is de scherpe daling in kostengroei vanaf 2012, zonder dat er wachtlijsten zijn ontstaan. Daarnaast is er de laatste jaren significante productiviteitswinst geweest in de ziekenhuissector, die we ook niet 1-op-1 terugzien in de cijfers. De cijfers vanuit 2014 waren nog niet beschikbaar.

Uw suggesties voor vervolganalyse kan ik onderschrijven. Het zou ook interessant zijn om te onderzoeken of onze bevindingen ook opgaan voor groepen van ziekenhuizen (bijv. UMC's/STZ/SAZ of stedelijk vs. landelijk), mogelijk komt hier een zeer gedifferentieerd beeld uit.

Met vriendelijk groet, David Ikkersheim

Voor de rapportage Evaluatie Zorgverzekeringswet, zie: http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-publicaties/rapporten/2014/09/01/evaluatie-zorgverzekeringswet/evaluatie-zorgverzekeringswet.pdf

Edo Paardekooper Overman

29 september 2014

'gevaarlijk' in de titel is ook een beetje overtrokken toch ....?! Maar, overigens op geen enkele plaats hier weer de woorden 'patiënt' of 'cliënt' gezien als "belanghebbende"!? ....

Glenn Mitrasing

29 september 2014

Heerlijk, zo.n rapport lezen. Ik hoef niet verder dan de managementsamenvatting. “ Echter, gelet op de meerjarige excess growth, het hoge loonniveau van specialisten en huisartsen, het gebrek aan transparantie en de bestaande praktijkvariatie, concluderen we dat op de zorginkoopmarkt er een – vanuit maatschappelijk perspectief bezien – onwenselijke grote macht bij zorgaanbieders is, specifiek de tweedelijns-GGZ, huisartsen en de ziekenhuizen.”
Tís maar dat huisartsen het weten, we verdienen veel te veel. Ik zou wel eens een artikel willen schrijven over de excess growth en transparantie en salarissen van consultancybedrijven zoals KPMG. Bah!
Inderdaad knap. Vraag je eens af hoe VWS deze opdrachten verdeeld? Gaat dat per aanbesteding? Onderhands? Hoe gaan die dingen? Laagste prijs? Is dat allemaal openbaar? Transparant? Is dat zo’n U-bocht constructie van VWS? Minder ambtenaren, maar toch zorgen dat die een inkomen krijgen door als externe expert in te huren? Zo heeft de Rijksoverheid 1 miljard besteed aan inhuur externe experts. Doelmatige besteding? Betaling op uitkomsten? Rapport van KPMG Plexus is geschreven door David Ikkersheim et al. Kijk eens naar de literatuurlijst. Veel referenties naar stukken van VWS en NZa zelf, wie zou die stukken hebben geschreven? En natuurlijk rechtstreeks naar stukken van KPMG Plexus zelf en zelfs naar het proefschrift van David Ikkersheim zelf.
KPMG Plexus heeft het zichzelf niet al te moeilijk gemaakt; kwestie van copy paste en nietje er doorheen. Nergens lees je over de Akkoorden op Hoofdlijnen en andere afspraken tussen Verzekeraars, VWS, NZa en de NVZ en Orde over groeipercentages, MBI en andere afspraken. Die bedroegen toch ? % netto groei. En daar kwam de inflatie nog bovenop. Hoezo dus spreken over aanmerkelijke marktmacht bij zorgaanbieders? Hoezo een disbalance ten faveure van de zorgaanbieders? KPMG Plexus is volgens de AFM niet bepaalde de beste advies en accountantskantoor van Nederland en dat heeft David I nogmaals aangetoond.
Maar laat VWS maar eens zien hoe men dit soort opdrachten toewijst en waarom dit niet in eigen huis kan geschieden; 5.000 man ambtenaren moeten dit soort rapportjes zelf kunnen maken? Wat doen die mannen en vrouwen eigenlijk de hele dag?
En inderdaad volgens eerdere reageerder: de patiënt wordt helemaal niets gevraagd.

Peter Koopman

30 september 2014

Bij het lezen hiervan ontkom ik niet aan de indruk dat de onderzoekers het bedrijfsmatige zorgaanbod bezien als een machinebureaucratie. In dat beeld verdwijnt het model van de professionele bureaucratie met als basis: "Kennis is macht". Tegenmacht in dat model berust op de informatie, mondigheid en keuzevrijheid van patiënten. Ofwel het primair proces ( zorgverlenen ) staat in dat model in de belangstelling bij kwaliteits- en doelmatigheidsonderzoek. We moeten ons blijkbaar voortaan vooral druk maken over macht en tegenmacht, marktmachtbalans, productiviteitswinst, bekostigingsmodellen en processen in termen die begrijpelijk zijn voor "andersdenkenden". Hoe moeten verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten dit uitleggen aan "hun" patiënten? Of leggen de onderzoekers dat uit? Of opdrachtgever VWS?

Top