BLOG

Vooral vernieuwers hebben last van bureaucratie

Vooral vernieuwers hebben last van bureaucratie

Gemeenten overstelpen instellingen met bureaucratische checklists, invuloefeningen en monitors. Deze doorgeschoten bureaucratie bedreigt het slagen van de transities. Bovendien staat het haaks op de wens van cliënten en aanbieders om steeds meer eigen(zinnige), moeilijk stuurbare, nauwelijks standaardiseerbare keuzen te maken.

In zijn Skipr-blog van 16 januari beklaagt Hans Schirmbeck, directeur van de VGN, zich over de enorme administratieve lastendruk die de decentralisaties meebrengen voor zorginstellingen. Ter afsluiting vraagt hij zich af wat ik, als vertegenwoordiger van mensen met een beperking en chronisch zieken, hiervan vind. Ik neem deze uitnodiging tot reflectie met beide handen aan, want doorgeschoten bureaucratie bedreigt volgens mij het slagen van de transities.

Bureaucratisering

Bij het nadenken over mijn ergernis over die hele papierwinkel, kwam ik op Wikipedia deze definitie tegen: "Onder bureaucratisme verstaat men de ontaarding van de bureaucratie. Dit is het geval wanneer bureaucratisering tot in het extreme wordt doorgevoerd, waarbij een scherp doorgevoerde taakverdeling, strakke hiërarchische lijnen en sterk geobjectiveerde competentie-criteria centraal staan. Dit kan dan gemakkelijk leiden tot formalisme, paperasserie en een bijna dwangmatig gelijke behandeling van ongelijke gevallen (Wikipedia 2015)."

Bureaucratisch zand

Deze extreme doorvoering van bureaucratie is wat Hans Schirmbeck beschrijft in zijn blog. Gemeenten overstelpen instellingen met  bureaucratische checklists, invuloefeningen en monitors. Vaak voorbijgaand aan wat de instellingen zelf al hebben ontwikkeld en vaak per gemeente verschillend. Allemaal pogingen om zicht en grip te houden op iets wat vaak moeilijk grijpbaar is. Ingegeven wellicht ook door het gebrek aan een nieuwe governance-structuur voor de gedecentraliseerde werkelijkheid.

Het kwalijke is dat juist de meest hervormingsgezinde zorgaanbieders en ambtenaren hier last van hebben. Zij komen piepend en krakend in het bureaucratische zand tot stilstand bij hun zoektocht naar innovatie-ruimte en naar efficiënter doch klantgerichter werken.

Complexe zorgpuzzels

Hetzelfde geldt voor al die duizenden mensen die bewust kiezen voor eigen-regie en maatwerk. Ook zij raken bedolven onder stapels bureaucratische ellende bij het leggen van hun complexe zorgpuzzels. De recente achterstand, onbereikbaarheid en chaos bij de Sociale Verzekeringsbank is daar een nieuwe voorbeeld van. Tienduizenden Pgb-houders zijn verdwaald geraakt in een bureaucratisch doolhof en verkeren in onzekerheid over de continuïteit van zorg en ondersteuning.

Of om nog een ander voorbeeld te noemen. Deze week hoorde ik hoe zorgkantoren zorgbeschrijvingen beoordelen van Pgb-houders. Batterijen studenten bepalen met een softwareprogramma voor woordherkenning welke zorgbeschrijvingen wel of niet worden goedgekeurd. Het programma spoort  verboden woorden op (vrije tijd, zwemmen etc) die tot afkeuring leiden. Deze praktijk vind ik echt wel het absolute dieptepunt van bureaucratisme: een machine die bepaalt wie er binnen de standaarden valt, en wie erbuiten!

Faciliteer de uitzondering

En dan nu de vraag: kan het anders? Ik meen van wel. Onlangs kwamen vooraanstaande toekomstdenkers weer met hun jaarlijkse trendvisie op Nederland. In hun Trendrede 2015 benoemen ze 'De orkestratie van het Ongemiddelde' als nieuwe megatrend. Ze beschrijven daarin hoe de huidige samenleving steeds moeilijker te managen is vanuit standaarden en beleid dat is gebaseerd op het gemiddelde. Dus is er een zoektocht gaande naar nieuwe vormen van sturen: meer op vertrouwen dan op controle.

Maar deze nieuwe manieren om uitzonderingen en maatwerk te faciliteren, moeten  het voorlopig nog opnemen tegen het oude beheersdenken dat uitgaat van gemiddelden en objectiveerbare grootheden. En dus worden regelarme instellingen, kleinschalige zorginitiatieven, coöperaties, en het Pgb aan de ene kant verwelkomd als zorgvernieuwers en aan de andere kant  beschouwd als enorm risico voor het systeem (een nachtmerrie voor risicomanagers).

Maak het unieke mogelijk

Deze weerstand om het oude sturingsconcept los te laten, heeft ook te maken met angst voor precedentwerking. Als je uitzonderingen mogelijk maakt, dan is het hek van de dam, vreest men. Maar dat hoeft helemaal niet het geval te zijn, als je goed kan beargumenteren waarom dat in een specifiek geval juist is. Erik Gerritsen liet dit bijna drie jaar geleden al zien in een pleidooi voor meer maatwerk in de Jeugdzorg. Juist dit faciliteren van de uitzonderingen heeft de toekomst!

Want de ontwikkelingen zijn onomkeerbaar. Cliënten en aanbieders zullen in de zeer nabije toekomst steeds meer eigen(zinnige), moeilijk stuurbare, nauwelijks standaardiseerbare keuzen willen maken. Zij kunnen niet als ‘groep’, maar louter als ongelijken - ongemiddelden -  worden behandeld. Wie de hervormingen werkelijk een warm hart toedraagt, zal moeten leren dealen met dit principe van het ongemiddelde: het aanvaarden van de uitzondering, het unieke mogelijk maken.

Wat betekent dat voor de administratie en beheersystemen? Dat we veel meer moeten sturen op het wat - de beoogde outcome -  en veel minder op het hoe en op vooraf door het systeem bedachte proces- en resultaatdefinities. Want het hoe  willen steeds meer cliënten en zorgverleners zelf bepalen. En precies daar liggen ook flinke kansen om te besparen.  Geef ze dan ook die ruimte!

Illya Soffer, directeur Ieder(in)

5 Reacties

om een reactie achter te laten

Cora Postema

23 januari 2015

Het is zo waar wat Illya Soffer hier aankaart. Hoe kunnen we deze bureaucratische mammoettanker stoppen?

Aad Cense

23 januari 2015

In principe vond ik, ondanks een hoop mitsen en maren, het idee van de transitie niet verkeerd. Immers een kans om de zorg weer terug te leggen waar hij thuishoort; tussen werkers en patiënten. Mijn vrees was vooral dat het geen enkele kans van slagen had omdat met de transitie niet de idiotie van inkoop en bijbehorende bureaucratiserende behoefte aan meestal ver van de realiteit staande informatie en centrale sturing bij het oud vuil werd gezet.
Die vrees komt meer dan uit. Zonder afscheid van het fundamenteel niet functionerende idee van de zorg als gereguleerde markt wordt het niks. En van Rijn zou tegen zijn minister en haar ideologie in opstand moeten komen om nog iets te redden van het geheel.

Joke Zwanikken Leenders

26 januari 2015

Nu twee burocratische HOOFDEN waar HET DE ZORG mee moet DOEN.nog meer zorgtijd afnemen van zij die het DOEN !
De verpleegkundige en verzorgende.

Paul Ansems

26 januari 2015

Het gaat om het ontsnappen uit de fuik van het structuur- en regelparadigma. Fuiken zijn ontworpen om er niet aan te kunnen ontsnappen. Toch is dat mogelijk. Wanneer vanuit een waardenparadigma wordt geopereerd kan de bureaucratie doorbroken worden. Professionals en clienten worden dan als unieke individuen gezien en voorzien van eigen regelruimte. Daarvoor moeten de nodige barrières doorbroken worden. In mijn blog op www.paulansems.nl wordt geïnventariseerd wat daarvoor nodig is. En het is hoog tijd is dat we dat gaan doen. Gemeenten hebben nu de kans daar hun eigen bijdrage aan te leveren.

Syl Krul

28 januari 2015

De gemeente Den Haag: “U ontvangt zorg... En wat levert u als tegenprestatie??” 
Sedert tien jaar ben ik PGB-houder. De laatste jaren heb ik op alle niveaus de ontwikkelingen rond bezuinigingen, transities en hervormingen in de 'zorg' intensief gevolgd: de belangen van de politiek, de bestuurscommissies en toezichtraden, de belangenbehartigers-organisaties cq -initiatieven en adviesraden [ Den Haag heeft sowieso geen Wmo-raad; mijn 'belangen' worden zonder mij voor mij behartigd door een meneer bij ZorgBelang-ZH schijnt het: mijn pogingen tot inspraak en/of 'samen'[sic!]spraak zijn uitdrukkelijk niet gewenst gebleken.], de belangen van de ZIN- "handjes" en/of hun directeuren en de bijbehorende 'koepels' en 'platforms' en de externe transitie-, trainings- en adviesbureaus voor ambtenaren, te veel belangen om alles te benoemen.
Mijn belang [flexibele zorg; maatwerk met behoud van eigen regie] schiet er bij in. En op ratificatie van het VN-verdrag mbt de mensenrechten van gehandicapten wacht ik nog.
Evengoed 'behoef' ik mij nooit te vervelen dankzij mijn goede vrienden UWV, DSZW Den Haag, Wmo Den Haag, Zorgkantoor Haaglanden [in Tilburg!], CIZ, CAK, Gemeentelijke Belastingdienst 's-Gravenhage [snapt niets van Jonggehandicaptenkorting, na jaren strijd ben ik door Min. van Financiën in het gelijk gesteld], Regionale Belasting Groep [snapt al jaren niets van een extra bankrekening ivm beheer van PGB], AZIVO-armoefonds Den Haag [snapt niets van PGB V&V en/of het vergoeden eigen bijdrage CAK ivm PGB Wmo-HV], en sinds kort verplicht, om het nog efficiënter, gemakkelijker, goedkoper en fraude bestendiger te maken: SVB [nu al een debacle, ook leuk voor de zorgverleners].
En dan krijg ik binnenkort ook nog het 'sociale wijkteam' [het financiële en maatschappelijke debacle van de zeer nabije toekomst] aan de telefoon? over de vloer? voor het 'keukentafelgesprek', nadat ik natuurlijk eerst al mijn privacy-gevoelige gegevens alweer moet aanleveren middels de onbeveiligde internetverbinding [NEN norm 7510?!?huh?] van de gemeente Den Haag.
Gelukkig [?] snap ik het nog wel en kan ik brieven schrijven.
Mijn huis is een administratiekantoor, met dank aan de diverse al dan niet functionerende instanties.
En zo heb ik [tot op heden] een soort van regie over mijn lijf en leven en lever ik ook nog [geheel onbezoldigd en vrijwillig!] als tegenprestatie mijn positieve bijdrage aan de werkgelegenheid van velen.
Maar de overheid ziet dat toch anders: mijn lijf [de 'zorgvrager'] is de grondstof waarvan een zorginstelling [de 'producent'] een product maakt dat de gemeente Den Haag [de 'consument'] afneemt. Nietwaar?
En gezien de hoeveelheid juridisch geweld die nu, gefinancierd uit de div. potten voor “cure” en “care”, tegen 'zorgvragers' in stelling wordt gebracht zal dat voorlopig zo blijven.
Wel fijn dat het zestiende! meldpunt 'het is crisis in de zorg' sinds eergisteren actief is..... Voor het geval ik me verveel en behoefte krijg aan eh....'een zinvolle dagbesteding'. 

Top