BLOG

De opmars van het Rijnlands denken

Rijnlands denken wordt steeds populairder in de chronische zorg. Het is een geloof dat zegt ‘iedereen is gelijk en de vakman weet het best hoe je iets moet maken’. Het gaat om duurzaamheid en waardetoevoeging. Daar wordt de wereld beter van.

'Rijnlands' zet zich af tegen ‘Angelsaksisch leiderschap’. Filosofe Ayn Rand was daarvan de inspirator. Zij propageerde dat de wereld beter wordt als iedereen voor zijn eigen gewin vecht. Ondernemers die zich maximaal inzetten om alles uit zichzelf te halen om zodoende de meeste winst te genereren.

Mensen die dat niet lukt, heten mislukkelingen. Sociale consideratie maakt je binnen dit geloof tot loser. Vanuit de VS en via de businessschools is dit geloof in de maakbare wereld alom vertegenwoordigd. Met doelen en indicatoren en ‘de baas heeft de wijsheid in pacht en bepaalt wat gebeurt’. Dit  ‘voor jezelf knokken om zo de wereld beter te maken’ is in de VS nog niet helemaal gelukt. Het land kent de meeste psychiatrische patiënten en gevangenen per hoofd van de bevolking. Eén op de zeven Amerikanen leeft van de voedselbank.

Basiswaarden

Lean zien wij als de praktische uitwerking van overwegend Rijnlands denken. Lean deelt de basiswaarden van Rijnlands denken: respect voor mens en vakmanschap en gaan voor duurzame oplossingen. Lean gelooft, iets meer dan Rijnlands, dat je enige reden van bestaan is: waardetoevoeging aan klanten. Lean kent een ongeëvenaarde klantoriëntatie. Die dient als referentie voor de vakman, namelijk om klanten optimaal te bedienen. Daarin kun je ook waarde kunt creëren waar klanten nog nooit van gedroomd hebben.

Instrumenten

Lean is behalve gebaseerd op Rijnlandse waarden, ook een bewezen succesvolle manier van organiseren. Daarnaast heeft Lean een batterij aan instrumenten, waarmee je je organisatie in een aantal jaren transformeert naar een lean houding en gedrag. Dat leidt tot meetbaar grotere klanttevredenheid geleid, hogere motivatie van medewerker tegen aantoonbaar lagere kosten en met aantoonbaar stijgende kwaliteit. Zoveel indicatoren voor succes heeft Rijnlands denken niet. Sterker nog: Rijnlands is allergisch voor indicatoren. In dat opzicht zit Lean dus tussen Rijnlands en Angelsaksisch in. Volgens de Rijnlands-test  is onze manier van Lean toepassen ongeveer 70 procent Rijnlands.

Indicatoren

Dat komt doordat Lean een paar zaken anders doet, zoals indicatoren toepassen. Wél zijn die indicatoren geënt op de essentie van het bestaan als organisatie: waardetoevoeging voor de klant. Dus geen losse flodders en geen doelen op zich, zeker geen financiële als doel boven waardetoevoeging en duurzaamheid. Vijf tot zeven hoofdindicatoren. Vakmensen leiden daarvan hun eigen afdelingsindicatoren af. Altijd terug te voeren op de waardetoevoeging aan de cliënt.

Die indicatoren dienen om permanent te kunnen verbeteren. Dat is weer meer Angelsaksisch dan Rijnlands. Wat Lean toevoegt aan Rijnlands, is dat Lean ook gelooft in teams die zo zelfstandig mogelijk sturen, maar wel binnen de kaders van het “hogere aggregatie-nivo”, die de organisatie als doelen heeft gesteld. Jawel, die doelen komen in onderling overleg tot stand. Dus zowel op voorstel van de vakman als  in antwoord op het verzoek daartoe van de centralere leiding. Én in integrale en interdisciplinaire samenwerking. Iemand binnen het team moet dat bewaken: de leider. Want iedereen alles laten bewaken is verspilling.

Uitwisseling

Communicatie gaat op deze manier van ‘boven naar beneden’ en vooral óók omgekeerd. Een uitwisseling waarbij iedereen permanent wordt uitgedaagd om samen gericht te blijven op de hoofddoelen, ten gunste van de cliënt. Zo ontstaan de plannen. Door het jaar heen blijft de communicatie tussen centraal en decentraal ook zo verlopen. Een ieder kan elk moment een reden zien om wijziging voor te stellen op de voorgenomen acties en plannen. Die worden door het bijpassend echelon geanalyseerd en gewogen, zodat de samenhang met de bedoeling overeind blijft.

Dit gebeurt bij Lean naast de plannen op het werk via dag- en verbeterborden. Daar herkent iedere medewerker waarom hij wat die dag en week ook weer doet in relatie tot het totaal. En brengt zijn eigen voorstellen in. Dag in dag uit. In kleine stappen verbeterend. Maximaal flexibel op wijzigende omstandigheden. En die zijn er nogal in deze tijden.

Wij geloven in Lean. Waarin gelooft u?

Mauk van Heemstra_311

Mauk van Heemstra
Eigenaar ZorgSteedsBeter

Meelezer: Kees Kolff

20 Reacties

om een reactie achter te laten

L S

19 maart 2015

Amerikanen zijn toevallig wel de beste in de wereld als het aankomt op veerkracht en resultaat realiseren. Lean manufacturing vindt zijn oorsprong in de Toyota fabrieken. Werknemers optimaal in staat stellen om het productieproces zo efficiënt mogelijk te laten verlopen met maar 1 doel; het beste resultaat tegen de laagste kosten. Een Toyota fabriek is wel iets anders dan een zorginstelling, is misschien niet zo te standaardiseren als auto's in elkaar zetten. Het credo als je iets goed gedaan wilt krijgen met het lean model blijft toch gewoon "niet lullen maar poetsen". Mauk krijgt echter niet betaald door te poetsen.

Mauk van Heemstra ZorgSteedsBeter

20 maart 2015

Beste Simon,
Kijk op http://www.lidz.nl/wat-doet-lean-in-de-zorg naar de zorgorganisaties in Nederland die andere ervaringen hebben.
En zie http://www.zorgsteedsbeter.nl/index.php/faq/ waarom zij andere ervaringen hebben.
Ben benieuwd wat je daarna van Rijnlands versus Angelsaksisch in relatie tot Lean vindt.

L S

20 maart 2015

De kern is dat Mauk met zijn sociaal wenselijke praatjes sier probeert te maken in een tijd waarin de zakelijke belangen in de zorg een steeds groter gewicht krijgen ten opzichte van het sociaal wenselijke. Makkelijk scoren dus.

Het tijdperk van links lullen rechts zakkenvullen is een aflopende zaak, het budget is aangescherpt. Mauk probeert hier nog wel wanhopig aan vast te houden. Met dit soort parasitair gedrag wordt de zorg echt niet beter. Hij zelf wel waarschijnlijk.

Aad Cense

20 maart 2015

Het was het New Public Government, -het bedrijfsdenken en economisering -, en commercialisering dat het fundament van dienstbaarheid onder de zorg corrumpeerde. Het is wrang dat juist de vertegenwoordigers van dat denken zich profileren als de bestrijders van de uitwassen.
Gebrek aan voeling met het veld dat het waanidee in stand laat dat verantwoording over handelen en resultaat wordt afgewezen: het verzet gaat over de manier waarop, waarbij de pogingen zorg te definiëren in producttermen reeds heeft geleid tot ontoelaatbare versimpeling van de werkelijkheid die zich vervolgens naar die versimpeling gaat gedragen; ten koste van de kwaliteit (de psychiatrie levert daarvan de duidelijkste illustraties)
En wie leeft hier nou eigenlijk in een eigen bolwerk wanneer je niet beseft dat de zorg al decennia onvergelijkbaar meer kritisch kijkt naar zijn eigen resultaten dan de wereld van de rendementsdenkers? Ik zie het misverstand aankomen: ze kijken natuurlijk juist wel naar rendementen, maar hier wordt gedoeld op evaluatie van de effectiviteit van eigen handelen op zich. Zo lees ik hier "reuzenstappen gezet in vergelijkbaar maken van kwaliteit", waar het in werkelijkheid gast over cijferlijstjes waar keer op keer het gebrek aan validiteit wordt aangetoond; ook de rekenkamer liet zich daarover uit!

Verdere luchtfietserijen laat ik maar even voor wat ze zijn.

Mauk van Heemstra ZorgSteedsBeter

20 maart 2015

Beste Simon en Aad, kennelijk raak ik bij jullie een snaar die een reactie oproept die juist onderschrijft wat ik aan de orde probeer te stellen.
Jullie leggen associaties bij mijn denken en handelen die haaks staan op de werkelijkheid, maar schromen niet mij daarmee in een hoek te zetten waar ik niet zit.
Laat dat nou net zijn waar wij alle drie tegen zijn, meen ik te kunnen constateren.
Dus misschien samen optrekken als wij het eens zijn ipv elkaar te bestrijden?

L S

20 maart 2015

Potsierlijk wanhopige reactie. Neem eerst jezelf eens serieus door die tendentieuze beeldvorming te evalueren. En ga hier svp niet nog eens huichelachtig op reageren door te vragen om samen op te trekken. Dat moet je jezelf niet aan willen doen.

Mauk van Heemstra ZorgSteedsBeter

20 maart 2015

Beste Simon en Aad, kennelijk raak ik bij jullie een snaar die een reactie oproept die juist onderschrijft wat ik aan de orde probeer te stellen.
Jullie leggen associaties bij mijn denken en handelen die haaks staan op de werkelijkheid, maar schromen niet mij daarmee in een hoek te zetten waar ik niet zit.
Laat dat nou net zijn waar wij alle drie tegen zijn, meen ik te kunnen constateren.
Dus misschien samen optrekken als wij het eens zijn ipv elkaar te bestrijden?

Mauk van Heemstra ZorgSteedsBeter

21 maart 2015

Simon,
Ik denk dat wij de zorg verder helpen als wij in ons gesprek elkaar ontmoeten op inhoud ipv op oordeel.
Proberen?

Mauk van Heemstra ZorgSteedsBeter

21 maart 2015

Zou ook heel Rijnlands zijn....

Kees Rietman

21 maart 2015

De vakman of Expert weet het beste wat je moet doen, dit overlaten aan niet experts zoals managers en politici is vragen om problemen en funest voor een hoge prestatie en echte innovatie en daarmee lage kosten.
Lean is bijzonder goed om binnen bestaande processen te verbeteren maar echte versnelling ontstaat ook bij de keus van het juiste proces of zo je wilt opdrachtnemer!
Daarvoor is de Best Value Approach een zeer effectievere werkwijze.
Komt uit Amerika en lijkt heel erg Rijnlands, om alle "Angelsaksen" in een hoek te zetten is ook wel erg generaliserend.
Echte leiders ontstaan door hun volgers met als echte taak het afstemmen van benodigde expertise in de betreffende context. Het sturen van een vakman is niet nodig, zelfs niet wenselijk, hij weet wat hij moet doen en als dat een keer niet zo is kan hij als beste een besluit nemen hoe verder te gaan en niemand anders. Het gebrek aan echte leiders daar zit de pijn....

Marc Rouppe van der Voort

21 maart 2015

Leuke insteek om Rijnlands denken en Angelsaksisch denken te vergelijken in relatie tot de toepassing van lean in de zorg. Ik kan me deels in de redenering vinden, maar niet helemaal. Je stelt dat lean meer Rijnlands is dan Angelsaksisch, maar je legt niet uit hoe het dan kan dat lean een Angelsaksische interpretatie (de Amerikaanse en Engelse onderzoekers Womack en Jones) is van de werkwijze van een Japanse autobouwer (Toyota). Toyota zelf verwijst ook regelmatig naar Amerikaanse bronnen waar zij van geleerd hebben (de industrialisatie door Henry Ford en het kwaliteitsdenken van Deming noemen ze bijvoorbeeld regelmatig). Misschien is lean wel juist noch Angelsaksich, noch Rijnlands, noch Oosters, maar een combinatie van elementen uit die windrichtingen?

Dienie Koolen-Goossens

21 maart 2015

Dat dhr Hasekamp een terugblik geeft van de voorbije werkzame jaren bij ZN en zijn waardering uitspreekt voor de beroepsbeoefenaren in de zorg kan ik waarderen. Helaas wordt het compliment meteen ontkracht door het schetsen van een beroepsgroep waarbij discussies over keuze in de zorg, inzicht in ons werk en het betrekken van de patiënt als medebeslisser in de zorg er niet toe doen. Ook zou het hem sieren dat hij bij zijn terugblik de rol van de zorgverzekeraars iets meer uitgediept had. In de alinea over de toekomst zoals hij die ziet schetst hij de patiënt als zorgconsument die kiest welke begeleiding hij nodig heeft bij het maken van keuzes over zijn gezondheid. Dat woord 'keuzes' lijkt wat misplaatst nu door het aanbieden van budgetpolissen de zorgverzekeraar steeds meer uit lijkt te maken wat goed voor ons is. En ik vrees dat de rol van gesloten bastion met eigen regels steeds meer overgenomen wordt door de zorgverzekeraars. Een kritische blik daarop lees ik nergens. Het bank- en verzekeringswezen lijken heden ten dage steeds meer boven de wet te staan. De goedkeuring van de minister van VWS voor directe toegang in de eerste lijn en de bouw van 4 protonenklinieken zeggen zorgverzekeraars niets. Ook op adviezen vanuit de NZa wordt door zorgverzekeraars niet eens meer gewacht. De rol van de zorgverlener en van verzekeraar zal gaan veranderen. Laten we hopen ten goed van de patiënt.

Dienie Koolen-Goossens

21 maart 2015

Mijn reactie was helaas bedoeld voor onder het blog van P. Hasekamp, zie aldaar. Excuses. Desalniettemin geloof ik ook in Lean. Prettige discussie verder.

Mauk van Heemstra ZorgSteedsBeter

22 maart 2015

Kees en Marc, ik deel jullie observatie dat ik Angelsaksisch zwart-wit neerzet tegenover Rijnlands. Dat bedoel ik ook qua specifieke leiderschapsstijl die geassocieerd wordt met de uitdrukking Angelsaksich, zoals die door de Rijnlanders wordt beschreven.
Dat laat inderdaad onverlet dat er ook in Amerika andere leiderschapsstijlen zijn, dan degene die ik met Ayn Rand associeer.
Én zoals Marc ook onderstreept: Lean is ook zwaar geïnspireerd is door Amerikaanse ervaringen.
Dank Kees ook met je aanvulling van de Best Value Approach.
Ik sluit mij aan bij de constatering dat het zoeken is naar echte leiders. Alleen zoek ik dat minder in andere personen, maar in het gebrek aan voorbeeld leiderschap met volgers. Dit omdat het Angelsaksische leiderschap (in mijn eerste beperkte definitie) voor velen als voorbeeld gesteld is, op de MBA's, business schools en in films en boeken, zonder alternatief. Terwijl ik meen dat veel meer dat zouden willen doen en kunnen. Dat vraagt ook dat 'hun' leiders dat aanmoedigen. Dus dat vereist toch weer steun 'bovenin'.

L S

22 maart 2015

Mauk,
Ga een vak leren en probeer daarmee je geld te verdienen. Dat zal je brengen tot een nieuwe inhoudelijke dimensie. We noemen dat ook wel productiviteit.
Groetjes, Simon

Kees Rietman

22 maart 2015

Mauk en Marc,
Ik wordt enthousiast van jullie opmerkingen!

@Mauk ik ben het met je eens dat de "Angelsaksische" benadering te eenzijdig wordt belicht op MBA's e.d. en de kracht van de Rijnlandse benadering meestal ontbreekt.

@Marc dankje voor het inzicht dat Lean niet afhankelijk is van welke benadering ook! Lean is denk ik gebaseerd op universele princiepes, die dus altijd opgaan.
Lean zorgt denk ik voor het verkrijgen van Transparantie. Transparantie krijg je simpel door maat en getal, die door idereen direct te snappen is. Transparantie zorgt voor duidelijkheid over de realiteit en zogt voor commitment, proactief gedrag met als mogelijk resultaat meer zelfsturing. Anders dan het maakbaarheids paradigma dat van veel managers en politici hebben en veel problemen geeft.
@Mauk je vraag om steun "boven in" wordt met transparantie vaak ook veel makkelijker.
Over bekende managentboeken van o.a. Collins, Walsh, Buckingham, Lee, Drucker, Machiavelli etc. bestaat een onderzoek waarin de werkende elementen staan beschreven en Deming (geestelijk vader van Lean) sluit het meest aan op de Best Value Approach. Het onderzoek heet: Consistent Management and Leadership Practices and the Kashiwagi Solution Model (KSM) by Reynolds, Harry, M.S., ARIZONA STATE UNIVERSITY, 2011.

Lean princiepes zijn key voor procesverbetering! Je moet wel weten dat je met de juiste processen bezig bent om te verbeteren ...en daar kun je in de zorg soms wel aan twijfelen, daar helpt de Best Value benadering beter, alleen die (her)kent de meerderheid niet omdat de gangbare Business practice niet altijd de Best Practice is.

Mauk van Heemstra ZorgSteedsBeter

23 maart 2015

Kees, waardevolle aanvullingen weer!
Dank.
Het voelt hier wel een beetje oorlog, omdat onze discussie af en toe onderbroken wordt door stoorzenders die op en andere frequentie lijken te zitten en toch binnenkomen.
Maar je komt luid en duidelijk door en daar kunnen wij ook weer een stuk verder mee!
Boeiend!

Kees Rietman

24 maart 2015

Mauk en Marc,
Ik wordt enthousiast van jullie opmerkingen!

@Mauk ik ben het met je eens dat de "Angelsaksische" benadering te eenzijdig wordt belicht op MBA's e.d. en de kracht van de Rijnlandse benadering meestal ontbreekt.

@Marc dankje voor het inzicht dat Lean niet afhankelijk is van welke benadering ook! Lean is denk ik gebaseerd op universele princiepes, die dus altijd opgaan.
Lean zorgt denk ik voor het verkrijgen van Transparantie. Transparantie krijg je simpel door maat en getal, die door idereen direct te snappen is. Transparantie zorgt voor duidelijkheid over de realiteit en zogt voor commitment, proactief gedrag met als mogelijk resultaat meer zelfsturing. Anders dan het maakbaarheids paradigma dat van veel managers en politici hebben en veel problemen geeft.
@Mauk je vraag om steun "boven in" wordt met transparantie vaak ook veel makkelijker.
Over bekende managentboeken van o.a. Collins, Walsh, Buckingham, Lee, Drucker, Machiavelli etc. bestaat een onderzoek waarin de werkende elementen staan beschreven en Deming (geestelijk vader van Lean) sluit het meest aan op de Best Value Approach. Het onderzoek heet: Consistent Management and Leadership Practices and the Kashiwagi Solution Model (KSM) by Reynolds, Harry, M.S., ARIZONA STATE UNIVERSITY, 2011.

Lean princiepes zijn key voor procesverbetering! Je moet wel weten dat je met de juiste processen bezig bent om te verbeteren ...en daar kun je in de zorg soms wel aan twijfelen, daar helpt de Best Value benadering beter, alleen die (her)kent de meerderheid niet omdat de gangbare Business practice niet altijd de Best Practice is.

L S

24 maart 2015

Met name in de zorg rondom diabetes type II kan "lean" erg belangrijk zijn. Deze hele discussie is trouwens niet echt representatief te noemen voor het lean model.

Mauk van Heemstra ZorgSteedsBeter

26 maart 2015

Nou Cees, Lean gaat over de essentie en daar hoort oefenen in communiceren bij.
Wat dat betreft is dit zo'n oefening!
De essentie is wat mij betreft te proberen elkaar te begrijpen en daarvan te leren om daar verbeterde standaarden op te ontwikkelen.
Alleen al in de manier van communiceren!
Groet weer,
Mauk

Top