BLOG

Informatie lekken mag niet, velen doen het

Informatie lekken mag niet, velen doen het

Het lekken van gevoelige informatie is van alle tijden. Het mag niet, maar het gebeurt toch. En het zijn niet alleen gefrustreerde lagere goden die de vuile was buiten hangen of brisante stukken door de brievenbus van een journalist duwen. ‘Het schip van Staat is het enige schip dat van boven lekt’, heet het in politiek Den Haag. Ministers, staatssecretarissen, Kamerleden, hoge ambtenaren: ook zij, of liever: juist zij, bedienen zich van het lek. Al dan niet strategisch, al dan niet op een knullige manier. Opmerkelijk is dat sommige lekken wel, en andere niet worden geaccepteerd.

The Secret Man

Het beroemdste geaccepteerde lek is dat van Deep Throat. Hoewel hij het jarenlang heeft ontkend, was het de toenmalige tweede man van de FBI die met de journalisten Bob Woodward en Carl Bernstein praatte. Mark Felt heeft 33 jaar lang gewacht tot hij opbiechtte dat hij aan de basis stond van de val van Richard Nixon. Felt overleed in 2008 op 95-jarige leeftijd, drie jaar na zijn bekentenis. Woodward heeft het verhaal van het lek van Watergate beschreven in het prachtige boek The Secret Man.

Lekken in de DSB-affaire

Heel Nederland weet dat er in de DSB-affaire is gelekt. Meer dan honderd mensen beschikten volgens minister Bos van Financiën over informatie dat de DSB bank op omvallen stond. Toen het op maandagochtend in de Volkskrant stond, klopte het nieuws uiteindelijk niet, omdat de journalisten er geen rekening mee hadden gehouden dat de rechter nog niet zover was. Maar de gevolgen waren enorm. Even later was het nieuws, dat afkomstig was van ‘bronnen bij het ministerie van Financiën’, wel waar.

'Onderzoek voor de Bühne'

De Rijksrecherche is nu op zoek naar de dader(s), want het gaat hier om een niet-geaccepteerd lek. Het onderzoek is voor de Bühne. Want meestal levert het niets op. Dat weten alle zogeheten ingewijden in Den Haag, zelf ook met pakken boter op het hoofd. Een goede lekker laat namelijk geen sporen na. En: hoe hoger het lek zit, des te kleiner de pakkans.

Soorten lekken

Er zijn verschillende soorten lekken naar journalisten: met opzet, per ongeluk, direct en indirect, anoniem. Journalisten hebben het dan vaak over ‘een ingewijde’ of ‘bronnen bij’. Het gaat bij dit soort bronvermeldingen - volgens de onderlinge regels in de journalistiek moeten het er minimaal twee zijn, onafhankelijk van elkaar - om een ragfijn spel. De journalist moet iets vermelden, maar is gebaat bij maximale verwarring. Zo kunnen de bronnen bij het ministerie van Financiën de minister zelf zijn, hoge ambtenaren òf bijvoorbeeld bankiers.

Redactionele verantwoordelijkheid

Sommige media, zoals De Telegraaf, doen bij primeurs soms helemaal niet aan bronvermelding. Het nieuws wordt op eigen gezag opgeschreven, de autoriteit is kennelijk de verslaggever of de hoofdredacteur die het nieuws onder zijn verantwoordelijkheid publiceert. Een lek in deze categorie was het lek naar De Telegraaf over de reden van het plotselinge vertrek bij DSB van de voormalige voorzitter van de Nederlandse Zorgautoriteit en oud-minister van Defensie, Frank de Grave.

Lastige vragen van De Grave

Het is zo’n lek waarvan iedereen weet wie het lek is, want het kan er maar één zijn. Het artikel, met de kop ‘De Grave schrok zich een ongeluk’, was geschreven door Emile Bode, een voormalige Haagse verslaggever. Bode, die sporen wil uitwissen door van ‘een reconstructie’ te spreken, onthult dat De Grave was ontslagen omdat hij lastige vragen stelde over de miljoenen die gingen naar de hobby’s van de DSB-directeur. Ook werd gesuggereerd dat Robin Linschoten, ook VVD,  door de Nederlandse Bank (DNB) als opvolger van De Grave werd gesteund omdat hij puinruimer en spion bij DSB was.

Vermoedelijke lek De Grave

De Grave had na zijn vertrek uitvoerig met DNB gepraat (dat was bekend) maar kon toen niets zeggen omdat dan een bankrun was ontstaan (deze reden was niet bekend). Zo deed het vermoedelijke lek De Grave drie dingen: zijn eigen straatje schoon vegen, vijand Scheringa beschadigen en vriend Linschoten verdedigen. 

Ontboezeming leidt tot ingrijpen bij DSB

Een dag later kwam de Volkskrant ook met het verhaal. De krant bracht nieuws, omdat ‘ingewijden’ het hadden bevestigd. De krant hielp De Grave een beetje: ‘Zijn ontboezemingen hebben er vrijwel zeker toe bijgedragen dat DNB uiteindelijk besloot in te grijpen bij de DSB Bank en die onder curatele liet stellen.’

Tussen de regels lezen

De Grave wilde volgens de krant geen commentaar geven. ‘Ik kan het bevestigen noch ontkennen’, zo staat er. Dat betekent: ‘Ik geef dus wel commentaar. Het verhaal klopt, ik heb het aan De Telegraaf gelekt, en nu ook naar de Volkskrant met nog wat meer achtergrondinformatie, maar dat mag nu eenmaal niet dus ik heb het niet gelekt. Begrijpt u, waarde lezer?’

DSB-hypotheek De Grave

Wat later kwam de financiële website Z24 met het nieuwtje uit het Kadaster dat De Grave voor zijn aantreden een hypotheek had bij DSB en dat hij die in de weken voor zijn toetreden tot de raad van bestuur had vernieuwd. Dat was even vervelend voor de oud-zorgbestuurder, maar hij kon er door snel te reageren (‘geen lagere rente gekregen’) snel de angel uit halen.

Vooral bestuurders worden pootje gelicht

Ook in de zorg, waar men er nog aan moet wennen dat buitenstaanders over de schouder meekijken, wordt gelekt. Bestuurders, artsen, verpleegkundigen en ondersteuners, ook zij weten de weg naar de media te vinden. Het zijn vooral bestuurders die pootje worden gelicht.

Lekken voorkomen

Bestuurders die denken dat zij daar iets tegen kunnen doen, komen van een koude kermis thuis. Het verbieden van medewerkers om met de pers te praten, het laten ondertekenen van geheimhoudingsverklaringen, dreigen met juridische stappen: het leveren van bewijs is lastig, zo niet onmogelijk. Geïnstitutionaliseerd wantrouwen werkt bovendien averechts. Het is een garantie voor ellende.

Klokkenluidersregeling

Wat wel helpt is de eigen medewerkers intern maximaal de mogelijkheid geven om op een veilige manier hun klachten te ventileren. Met daar bovenop een goede klokkenluidersregeling. Maar zeker weten dat er niet wordt gelekt, dat doe je nooit.


Ewoud Nysingh

2 Reacties

om een reactie achter te laten

Online Response Team Nederland

9 augustus 2010

Voor meer info zie: http://ort.nederland.wordpress.com

Anonym

12 november 2010

Agigughbouddy

<a href=http://healthplusrx.com/adrenal-disorders>adrenal disorders</a>

viorgaxia

Top