BLOG

Uitspraak Centrale Raad stelt teleur

Het oordeel van de Centrale Raad van Beroep over huishoudelijke zorg miskent elementaire mensenrechten.

Gemeenten zijn op grond van de Wmo verantwoordelijk voor het ondersteunen van de zelfredzaamheid en participatie van mensen met een beperking, en of chronische problemen. Uitgangspunt van de wet is dat gemeenten slechts ondersteuning bieden voor zover nodig.

Om die behoefte bij de burger te peilen en te vertalen in noodzakelijke hulp hebben gemeenten een ruime bevoegdheid gekregen van de wetgever. Te ruim, volgens de Centrale Raad van Beroep (CRvB), de hoogste bestuursrechter, in een spraakmakende uitspraak over drie verschillende zaken.

Concreet betekent deze uitspraak dat gemeenten geen beleidsvrijheid hebben om huishoudelijk zorg buiten de Wmo te houden. Huishoudelijke zorg is een algemene Wmo-voorziening die voor vergoeding in aanmerking komt. Daarmee lijkt de huishoudelijke zorg voor chronisch zieken en zelfstandig wonende ouderen te zijn gered, of toch niet?

Wisselend beleid

Uit oogpunt van rechtszekerheid is er zeker sprake van winst. Verschillende gemeenten voerden een wisselend beleid, wat leidde tot onduidelijkheid en rechtsongelijkheid. Waar in gemeente A huishoudelijke zorg wel werd vergoed, behoorde dat in gemeente B tot de eigen verantwoordelijkheid van burgers. Ook lagere rechters kwamen tot tegenstrijdige uitspraken, waardoor de Centrale Raad gedwongen werd uitsluitsel te geven. En die oordeelde onlangs in het voordeel van klagers, mede ook omdat de gemeente Utrecht onzorgvuldig te werk was gegaan bij de beoordeling van de aanvraag tot ondersteuning.

Geen inhoudelijk oordeel

De uitspraak van de Centrale Raad werd warm onthaald in verschillende media, en niet ten onrechte. Desondanks is het eindoordeel teleurstellend en wel omdat de hoogste bestuursrechter geen inhoudelijk oordeel velt over de inzet van de klacht: het tekortschieten van de gemeente Utrecht in het waarborgen van een passende maatwerkvoorziening.

Volgens de Wmo dienen gemeenten naast een algemene voorziening van diensten tevens ‘maatwerkvoorzieningen’ te treffen voor situaties waarin de algemene voorziening tekort schiet. Deze maatwerkvoorziening dient te worden afgestemd op de behoefte en persoonskenmerken van het individu. Met deze bijzondere voorziening wordt de aanvrager in staat gesteld zoveel mogelijk zelfstandig te functioneren in de maatschappij, zoals bedoeld door de wetgever.

Maar in de uitvoering is van een echte maatwerkvoorziening geen sprake, wel van een ‘collectieve maatwerkvoorziening’ die standaard neerkomt op maximaal 78 uur schoonmaken op jaarbasis, ofwel 1,5 uur per week. Zonodig kunnen burgers een beroep doen op een aanvullende module schoonmaken tot een maximum van 156 uur op jaarbasis.

Mantra

Volgens klager handelt de gemeente Utrecht met het aanbieden van een gestandaardiseerde collectieve maatwerkvoorziening in strijd met de Wmo. Een gestandaardiseerde oplossing doet onvoldoende recht aan de verschillende persoonskenmerken en beperkingen van de aanvrager. En juist dat principiële punt laat de rechter na ‘vol’ te toetsen. In plaats van een inhoudelijke toetsing, verschuilt de rechter zich achter het mantra dat het gemeentebestuur een grote beleidsvrijheid heeft bij de uitvoering van de wet, die slechts met terughoudendheid kan worden getoetst. En dan nog hoofdzakelijk op procedurele gronden, kortom een wassen neus.

Het had de Centrale Raad gesierd indien die wel kritisch had gekeken naar deze uitvoeringspraktijk, waarbij collectieve maatwerkvoorzieningen volstrekt onvoldoende blijken en tot schrijnende situaties leiden. Inhoudelijke toetsing aan internationale mensenrechten, zoals vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en het Europees Sociaal Handvest, had hierbij voor de hand gelegen.

Te denken valt aan het recht op privéleven, sociale bescherming en (zelfstandig) wonen, onlangs nog bevestigd in het door Nederland geratificeerde Gehandicaptenverdrag. In eerdere instantie had klagers advocaat al gewezen op die mogelijkheid, maar de rechtbank had nagenoeg één zin nodig om het grondrechtenverweer af te wijzen.

Weloverwogen oordeel

Van de Centrale Raad als hoogste bestuursrechter mag men een meer weloverwogen oordeel verwachten, zeker waar het een inbreuk op fundamentele grondrechten betreft. Niets van dat alles, de Raad zwijgt waar die had moeten oordelen en dat is uitermate teleurstellend. Over het waarom kan men slechts gissen, maar de algemene teneur onder Nederlandse rechters is dat het internationale recht een ‘ver-van-mijn-bed’ aangelegenheid is, te abstract, of erger nog, geen verdere betekenis heeft voor Nederland omdat de wetgever de kwestie immers al geregeld heeft in nationaal recht.

Kerntaak

Die misplaatste terughoudendheid van de hoogste rechter heeft geresulteerd in een nieuwe norm waarin een standaardmodule van 78 uur schoonmaakhulp, mits deugdelijk onderbouwd, volstaat. Daarvan kunnen gemeenten wel afwijken door aanvullende schoonmaakmodules te vergoeden, maar de hoogte van die aanvulling wordt grotendeels bepaald door de beschikbare financiële kaders. Met andere woorden; als het geld op is, blijft de behoeftige burger alsnog verstoken van noodzakelijk zorg en zelfredzaam. Daarmee miskent de Centrale Raad zijn kerntaak: het waarborgen van de rechtseenheid binnen het bestuursrecht in het licht van mensenrechten; een gemiste kans.

 

André den Exter
Jean Monnet Chair EU Health Law, Erasmus University Rotterdam

Andre den Exter_311

 

 

1 Reacties

om een reactie achter te laten

Frank van den Tempel

1 juni 2016

De heer den Exter stelt dat als het geld op is de burger verstoken blijft van noodzakelijke zorg. Twee opmerkingen hierbij . Ten eerste. Door de algemeenheid van de stelling wordt gesuggereerd dat de burger echt noodzakelijke zorg wordt onthouden. Dat is niet het geval. Echte zorg - de directe gezondheid betreffende - wordt uit andere potjes gefinancierd namelijk de ZVW en WLZ. Ten tweede. De stelling gaat er te impliciet vanuit dat de gemeente haar verantwoordelijkheid niet neemt. Als dat (incidenteel) het geval is kan op basis van de WMO de rechter om een uitspraak worden gevraagd.

Huishoudelijke zorg is nog iets anders dan het containerbegrip zorg waar de heer de n Exter mee eindigt

Top