BLOG

AWBZ: Terug naar de oorsprong

Deze maand ben ik zeven jaar lid van de Tweede Kamer. En al die jaren wordt al gesproken over het toekomstbestendig maken van de AWBZ. Een hele boekenplank vol plannen en voorstellen is er in die periode over geschreven; door onderzoeksbureaus, adviesraden van de regering en door diverse brancheorganisaties.Geen ervan gaat ervan uit dat de AWBZ in zijn huidige vorm te handhaven is. Zelfs de zwaar verdeelde SER besloot haar advies in 2008 met de opmerking “De raad sluit niet uit dat het in de verdere toekomst (na 2012) nodig kan zijn de verhouding tussen collectieve en private verantwoordelijkheid nader te bezien.”  Een opmerking die nota bene stamt uit een periode dat niemand ook maar dacht aan een economische recessie.

Draconische maatregelen

Wanneer in april de heroverwegingscommissie die zich buigt over de langdurige zorg met haar advies komt, zullen daar draconische maatregelen in worden voorgesteld. De werkgroep zal gaan shoppen in al die plannen van de afgelopen jaren. In veel plannen komt dezelfde suggestie terug: terugkeren naar de oorsprong van de AWBZ.

Rijk rekenen

Omdat het destijds bij de invoering van de AWBZ alleen ging om zorg voor mensen die binnen de muren van een instelling verbleven, rekenen de plannenmakers zich rijk met de gedachte dat zij hiermee de AWBZ-zorg kunnen beperken tot de huidige instellingszorg. Allerlei franje, zoals begeleiding, zou dan niet meer uit de volksverzekering vergoed hoeven te worden.

Begeleiding buiten de instelling

In zijn oorsprong was de AWBZ bedoeld voor het dekken van kosten die onvoorzienbaar waren en onverzekerbaar: zorg aan mensen die hulp, begeleiding en/of toezicht nodig hadden bij algemene dagelijkse zaken als eten, wassen, kleden. Kortom, mensen die zonder hulp weinig kans hadden op een menswaardig bestaan.

Destijds werd deze zorg georganiseerd binnen instellingen. De ontwikkelingen de afgelopen jaren hebben mogelijk gemaakt dat veel van deze mensen tegenwoordig niet meer in een instelling hoeven wonen. Hun behoefte aan dagelijkse begeleiding, verzorging en/of toezicht is echter onveranderd gebleven.

Gebruikers AWBZ

Tegelijkertijd vond er een andere verandering bij de AWBZ plaats. Van een voorzieningenwet die de allerhoogste nood moest ledigen? transformeerde die naar een brede volksverzekering voor zorg en welzijn. Tegenwoordig maken veel meer mensen gebruik van AWBZ-voorzieningen dan alleen zwaardgehandicapten; ouderen met ouderdomskwalen, kinderen met psychische- en opvoedingsproblemen en een groep mensen voor wie de samenleving van de 21e eeuw kortweg te gecompliceerd is geworden. Van deze gebruikers zijn er inmiddels veel meer dan de oorspronkelijke doelgroep van de AWBZ: zwaar lichamelijk, psychiatrische en verstandelijk gehandicapten.

Zorgcircuit

Op succesvolle wijze is het de afgelopen twintig jaar gelukt om voor steeds meer gehandicapten een plekje buiten een instelling te vinden en hen daar een zinvol leven te bieden. Daarbij stond niet langer hun beperking centraal, maar juist hun talent. Grote instellingenterreinen verdwenen. De arbeidsgerelateerde dagbesteding kwam tot bloei. Het is de vraag of dit succes zich nu niet tegen deze groep gaat keren. Want er wordt snel over het hoofd gezien dat deze mensen alleen kunnen functioneren omdat rondom hen nog altijd een groot zorgcircuit is.

Onaanvaardbare beperking

Als terugkeren naar de oorsprong van de AWBZ betekent dat de AWBZ beperkt blijft tot het vergoeden van instellingszorg, komt dat erop neer dat al deze mensen weer moeten terugkeren naar leven in een instelling.  Terugkeren naar de oorsprong van de AWBZ kan in mijn ogen dus nooit betekenen dat verzekerde zorg zich zou moeten beperken tot instellingszorg; dat is een achterhaald en maatschappelijk onaanvaardbaar principe.

Terugkeren naar de oorsprong van de AWBZ betekent dus terugkeren naar de oorspronkelijke doelgroepen van de AWBZ, met behoud voor hen van de verworvenheden van de afgelopen veertig jaar.

Meerwaarde

Ik hoop maar dat de heroverwegingscommissie zich hiervan rekenschap geeft in haar advies. Haar meerwaarde zal liggen in het uitwerken van de definitie ‘terug naar de oorsprong van de AWBZ’:  iets wat in alle plannen tot nu toe is nagelaten. Bijkomend voordeel daarvan zou zijn dat dan ook de staatssecretaris iets heeft waarop zij zich kan richten; omdat de wereld sinds 1968 nu eenmaal veranderd is.


Anouchka van Miltenburg
Lid Tweede Kamer VVD

1 Reacties

om een reactie achter te laten

Klein

10 januari 2010

De toekomstbestendigheid van de AWBZ en de kostenbeheersing zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Terug naar de oorsprong van de AWBZ suggereert dat er veel overbodige zaken in de AWBZ opgenomen zijn de afgelopen decennia. Ik ben het van harte met Anouschka van Miltenburg eens dat we niet terug moeten naar een AWBZ waarbij alleen de intramurale zorg voor vergoeding in aanmerking komt. Gelukkig is er het afgelopen decennium veel gebeurd op het vlak van genormaliseerd wonen en zijn er meer mogelijkheden dan alleen intramurale zorg. Er is een gedifferentieerd aanbod tot stand gekomen dat recht doet aan de verschillen en voorkeuren van mensen. De AWBZ is slechts in beperkte mate terug te brengen tot oorspronkelijke proporties. En als dit dan toch al gebeurt worden slechts "bordjes" verhangen naar bijvoorbeeld de WMO, de jeugdhulpverlening, justitie, welzijn,etc. Het zijn communicerende vaten. De AWBZ is een publieke verzekering. Solidariteit met de gehandicapten, chronisch psychiatrische patienten en ouderen die langdurig op zorg zijn aangewezen staat hierin centraal. Dit alles hebben we collectief op een zeer fatsoenlijke manier geregeld. Mijn reactie zou zijn dat er in de cure meer mogelijkheden liggen om tot ombuigingen te komen die substantieel zijn en die niet leiden tot afwenteling op aanpalende sectoren.

Top