BLOG

Voltooid leven: hebben artsen een plicht te helpen?

‘Klaar met leven, maar de dood is nog ver.’ Met dit soort krantenkoppen zwengelt de NVVE momenteel het debat aan over euthanasie voor ouderen zonder medisch erkende ziekte. De NVVE baseert de discussie onder andere op het feit dat er jaarlijks vierhonderd suïcides zijn van mensen van boven de zestig. Daarmee legt de NVVE een relatie tussen het thema ‘voltooid leven’ en het aantal suïcides. Het is echter onduidelijk of die relatie er wel is.

Er zijn immers ook zo’n 1.200 suïcides van mensen onder de zestig. Zouden die hun leven niet als ‘voltooid’ kunnen beschouwen? En is het werkelijk zo dat al deze vierhonderd mensen een voltooid leven hadden? Dat lijkt onwaarschijnlijk. Ook bij ouderen komen immers behandelbare depressies, tijdelijke rouwperiodes en impulssuïcides voor, zoals het ook bij mensen van onder de zestig voor kan komen dat zij een ‘voltooid’ leven hebben.

Recht eruit te stappen?

Eigenlijk weten we dus niet precies hoe groot het probleem is en of het iets is dat alleen bij ouderen voorkomt. Wel is het waarschijnlijk dat er inderdaad mensen zijn die alles rationeel afgewogen hebben, geen medisch classificeerbare aandoening hebben en toch tot de conclusie komen dat hun leven ‘voltooid’ is. Hebben deze mensen het recht op een humane manier uit het leven te stappen?

Existentieel probleem

Het antwoord is minder eenvoudig dan het lijkt. Want als we zo’n recht aan mensen zouden toekennen, welke plicht van anderen staat daar dan tegenover? Is dat een plicht om niet te interfereren, of is het een plicht om actief hulp te bieden? De meeste mensen zullen in eerste instantie proberen iemand die suïcide wil plegen daarvan af te houden. Dat is ook niet meer dan menselijk. Er bestaat dan ook geen ‘recht op zelfdoding’. Heeft de samenleving dan de plicht dergelijke mensen de beschikking te geven over dodelijke medicijnen? Veel artsen zijn hier huiverig voor, omdat het niet om een medisch, maar om een existentieel probleem gaat. Moet er dan naast de huidige euthanasiewet een ‘tweede weg’ komen, een “oplossing” voor ouderen die existentieel lijden? Dat maakt de situatie wel heel gecompliceerd, mede omdat ook dan het lijden en de doodswens op een of andere manier getoetst moeten worden. Kortom, daar is werkelijk een maatschappelijke discussie voor nodig.

Plicht te helpen?

Als input in die discussie is het ook goed nog eens stil te staan bij de vraag of er wel een plicht bestaat om mensen met een voltooid leven actief te helpen het leven te beëindigen. Is het probleem van het voltooide leven misschien niet eerder iets dat mensen zelf moeten oplossen, bijvoorbeeld door te stoppen met eten en drinken, wat door veel betrokkenen als een waardige dood wordt gezien? Hebben mensen die tot op het laatst de regie in eigen hand willen houden niet (mede) de verantwoordelijkheid om tijdig zelf daartoe stappen te ondernemen, bijvoorbeeld door medicijnen te sparen of uit het buitenland te halen? Artsen hebben volgens de artseneed de plicht het lijden van patiënten te verlichten, maar het lijkt te ver gaan om hen verantwoordelijk te maken voor het oplossen van alle lijden.


Gert van Dijk
Ethicus KNMG

1 Reacties

om een reactie achter te laten

Tolner

15 februari 2010

Het lijkt mij hoe dan ook noodzakelijk te onderzoeken waar de doodswens vandaan komt. Voor sommigen zal het leven wellicht voltooid voelen. Bij veel mensen kom ik angst tegen voor afhankelijkheid, angst voor het stervensproces en meer dan eens angst voor het verpleeghuis. Liever dood dan daar terecht komen. Daar ligt naar mijn mening dan ook een belangrijke taak. Zorgen dat het verpleeghuis synoniem gaat worden voor goede, persoonlijke, betrokken zorg.

Ten aanzien van existentiële problematiek verbaast het mij iedere dag weer dat er zo weinig aandacht is voor existentiële/geestelijke zorg. Existentiële zorg wordt wel in het totaalplaatje van zorgaanbod genoemd, maar wordt in de praktijk voor mensen in de thuissituatie nauwelijks georganiseerd, laat staan vergoed. In zorginstellingen is geestelijke zorg verplicht georganiseerd, maar vaak tot minimale proporties wegbezuinigd, waardoor onmogelijk alle cliënten/patiënten met existentiële vragen of problematiek persoonlijk benaderd kunnen worden. Ook hier ligt dus nog een hele weg te gaan om eerst goede, volledige zorg te gaan organiseren, voordat we de dood gaan organiseren. Ten aanzien van de palliatieve zorg is geconstateerd dat Nederland de omgekeerde weg heeft bewandeld, eerst euthanasie geregeld en pas daarna de palliatieve ofwel lijdensverlichtende zorg. Laten we daarvan leren en nu eerst goede, volledige, lijdensverlichtende zorg gaan organiseren.

Top