BLOG

Schrap regels, bevrijd de zorg!

Voorstanders van marktwerking in de zorg zijn in de verdediging. Zo zeer zelfs dat de term ‘marktwerking’ wordt vermeden en vervangen door eufemismen als ‘decentralisatie van de besluitvorming’ (zie het recente blog van Martin van Rijn), ‘prestatiebekostiging’, of ‘liberalisering’. Allemaal zeer begrijpelijk. En verkeerd, naar mijn mening. Maar als het dan toch moet, dan zou ik graag de term ‘bevrijding’ willen voorstellen. Hier volgt dus een politiek incorrect pleidooi vóór marktwerking. Bevrijd de zorg en begin met de tarieven.

Alles is verboden in de zorg

Marktwerking is geen doel op zich, heet het. Maar waarom eigenlijk niet? Waarom zou de gezondheidszorg zo ongeveer het enige gebied zijn waar de overheid haar burgers het recht ontzegt om zelf te bepalen welke goederen en diensten zij willen consumeren en welke prijs ze daarvoor willen betalen? Omdat gezondheid het hoogste goed is? Maar bij andere zaken die wij echt belangrijk vinden,waarden  als liefde, geloof en geluk, zorgen we juist dat de overheid zoveel mogelijk op afstand blijft. En als het gaat om de markt voor een eerste levensbehoefte  als voeding beperkt de overheid zich ertoe om een aantal publieke randvoorwaarden – zoals de voedselveiligheid –  goed te bewaken. In de zorg daarentegen geldt een verbodssysteem met de wat misleidende benaming Wet Marktordening Gezondheidszorg.

Die WMG heeft één simpel uitgangspunt: alles is verboden, tenzij het expliciet is toegestaan. Betalen voor zorg mag alleen als er een rechtsgeldige prestatiebeschrijving en tarief aanwezig is. Het is of de buurtsuper eerst toestemming moet vragen voor elk product dat hij in de schappen legt, inclusief verpakkingsgrootte en de prijs die hij ervoor mag vragen. En daar houdt het straks niet mee op: in de brief van minister Klink over de prestatiebekostiging wordt een wijziging van de WMG aangekondigd die het mogelijk maakt om per instelling de omzettoename af te romen en zelfs om bij een algehele omzetstijging alle instellingen naar rato van marktaandeel te korten. In de winkelanalogie: als de buurtsuper meer verkoopt dan vorig jaar krijgen de klanten een groot deel van het geld terug. En als AH en Jumbo vervolgens nog meer verkopen, dan moet de buurtsuper de eigen klanten nog meer geld teruggeven.

Aanbodsturing is afgrijselijk

De gevolgen laten zich raden. Waarom is in alle maatschappelijke sectoren het gebruik van e-mail volstrekt ingeburgerd, terwijl de huisarts alleen maar te consulteren is door op werkdagen tussen acht en elf uur ’s ochtends in de wachtkamer plaats te nemen? Waarom duurt het zo lang totdat nieuwe technologieën, procesinnovaties en zelfzorg thuis breed ingang vinden, terwijl de benodigde kennis allang aanwezig is? Waar blijven de keuzevrijheid en de cliëntvolgendheid in de AWBZ? Waarom komt geen Belgische of Duitse patiënt naar Nederland, terwijl de omgekeerde stroom al jaren geleden is ingezet? En waarom verdienen artsen hier eigenlijk zoveel?

Het antwoord is simpel: Nederland heeft in het verleden een systeem gecreëerd waarin innovatie en kostenbesparingen werden bestraft, klantgerichtheid en kwaliteit niet werden beloond en waarin de gevestigde belangen comfortabel achterover konden leunen. Met de introductie van de Zorgverzekeringswet en de reguleerde marktwerking is een begin gemaakt met de afbraak van die aanbodsturing, een proces dat nu vertraagd of zelfs gekeerd lijkt te worden. Dat heeft deels met angst te maken – wat A.W. Kist destijds al de Wet van de halfweegse hoogtevrees noemde – en deels met ideologie.  Maar tegenstanders van marktwerking in de zorg zouden eerlijk moeten zijn: gebrek aan innovatie, doelmatigheid en klantgerichtheid zijn de rechtstreekse gevolgen van aanbodsturing, en daarbij krijgen we straks de wachtlijsten nog op de koop toe.

De voordelen van gereguleerde marktwerking

Is er een alternatief? Vanuit de politiek is het voordeel van aanbodssturing tweeledig: je weet wat je kwijt bent (relatief weinig) en je weet wat je krijgt (relatief weinig, maar voor iedereen hetzelfde). Marktwerking leidt overal ter wereld tot betere kwaliteit, meer klantgerichtheid, meer doelmatigheid, meer keuze en meer innovatie – ook in de zorg. Maar we moeten eerlijk zijn: de markt is niet goed in het beperken van de eigen omvang. Om de toegankelijkheid en betaalbaarheid van de gezondheidszorg te bewaken is de overheid gehouden om een aantal randvoorwaarden aan de marktwerking  te stellen. De zorg is daarin overigens niet uniek: de ‘vrije markt’ waaraan zo vaak wordt gerefereerd bestaat vrijwel nergens.

Het aardige is dat het met die gereguleerde marktwerking in de zorg helemaal niet zo slecht gaat. De recente evaluatie van de Zorgverzekeringswet, in december door Minister Klink naar de Tweede Kamer gestuurd, bevestigt dat. Op de zorgverzekeringsmarkt is sprake van lager dan verwachte premies, dalende uitvoeringskosten en een grote klanttevredenheid, terwijl de positie van groepen als chronisch zieken duidelijk is verbeterd. In de gezondheidszorg zelf is sprake van een groeiende nadruk op kwaliteit, terwijl de wachtlijsten grotendeels zijn verdwenen en met name de geliberaliseerde sectoren (generieke geneesmiddelen, hulpmiddelen, B-segment ziekenhuizen) een sterke neerwaartse prijsdruk laten zien. In de Euro Health Consumer Index scoort Nederland als beste van Europa.

Geef ruimte

Dat lijkt in tegenspraak met mijn eerdere observaties over het Nederlandse stelsel van aanbodsturing. Toch is dat niet zo: er is de afgelopen jaren wel degelijk wat veranderd. In tegenstelling tot andere landen slaagt Nederland er tot nu toe goed in om de voordelen van marktwerking te combineren met gelijke toegang en betaalbaarheid voor iedereen. Dat moeten we zo houden. Maar dan moet de aanbodsturing wel verder op de schop, om te beginnen bij de WMG.

Momenteel wordt een wijziging van de WMG voorbereid om de invoering van prestatiebekostiging voor de ziekenhuiszorg (en overigens ook de ggz) mogelijk te maken. Zoals gezegd zitten daar extra beheersingsinstrumenten in voor de NZa om zowel per  instelling als op macroniveau de kosten in de hand te houden. Dat lijkt in tegenspraak met de beoogde marktwerking, maar zou niettemin een blessing in disguise kunnen zijn. Want als de beheersing achteraf geborgd is, dan vervalt de belangrijkste rechtvaardiging om vooraf nog regels te stellen aan prestatie en prijs. Ik pleit dan ook niet voor afschaffing van de WMG, maar zou de komende WMG-wijziging willen benutten om het bestaande verbodsprincipe om te draaien. Elke vrijwillige afspraak tussen zorgverzekeraar en zorgaanbieder moet straks zijn  toegestaan, tenzij er zwaarwegende redenen zijn om vooraf te veronderstellen dat deze in strijd is met het publieke belang. Verplicht wel registratie van afspraken, productie, declaraties en kwaliteit in vergelijkbare termen (DBC’s en prestatieindicatoren). En bij het ontbreken van een afspraak zouden partijen moeten kunnen terugvallen op bestaande prestatiebeschrijvingen en eventuele maximumprijzen.

Ruimte voor innovatie

Wat betekent dit? Het belangrijkste is wellicht dat elke nieuwe zorginnovatie of product, mits veilig, op de markt mag komen zonder dat een bureaucratische toestemmingsprocedure nodig is. Innovatie wordt niet langer in een hokje gestopt (beleidsregel innovatie of experimenteerruimte) maar komt tot stand als zorgaanbieder en zorgverzekeraar daar gezamenlijk meerwaarde in zien. Daarnaast komt er ook bij bestaande zorgvormen ruimte voor andere manieren van betaling en organisatie: ketenafspraken, case management, ‘capitation’, risicodeling tussen aanbieders en verzekeraars – zonder dat daar, zoals nu bij de integrale bekostiging van de eerste lijn, van bovenaf nieuwe betaaltitels voor moeten worden ontwikkeld. Naast de introductie van zorginhoudelijke innovaties kan daarmee ook de verspreiding van nieuwe organisatievormen in de zorg een grote impuls krijgen.

Daarom deze oproep: voorstanders van marktwerking, of zelfs maar van betere zorg, grijp uw kans. Schep ruimte voor innovatie, voor meer ondernemerschap, voor een betere organisatie van de zorg. Schrap bureaucratische verboden, om te beginnen binnen de WMG. Bevrijd de zorg!

Pieter Hasekamp
Algemeen Directeur ZN

4 Reacties

om een reactie achter te laten

Leerink

16 februari 2010

beste Pieter,

Een pleidooi uit mijn hart! Inderdaad, veel innovatie is mogelijk als we ook de vorm van de afspraken tussen zorgverleners en verzekeraars/klanten vrijgeven.



Bas

van Heukelom

17 februari 2010

Beste Pieter,

Dit betoog onderschrijf ik volledig. Als landelijk werkend inkooporganisatie leggen wij contact tussen leveranciers en zorgondernemers in de eerste lijn. Hierbij ontstaan voortdurend nieuwe ideeën en dragen we innovatieve oplossingen om de zorg te ontzorgen van een heleboel niet-zorggerichte rompslomp. Ook merken we dat veel praktijkhouders geprikkeld door de marktwerking nieuwe mogelijkheden zien om hun dienstverlening uit te breiden. Helaas worden ze daarbij voortdurend gedwarsboomd door krampachtige regeltjes van de NZa of hun eigen beroepsgroep zelf. Iedereen lijkt er bij gebaat om de situatie niet te veranderen. Ik zelf weet als oud huisarts hoe frustrerend het kan zijn om iets nieuws in te voeren. Altijd is daar weer de wetgeving die ondernemerschap afstraft.

Neem 2 recente voorbeelden:

1. De SOS arts krijgt geen tarief van de NZa en pleegt daarom alleen een economisch delict als ze mensen willen helpen, die voor hun diensten graag willen betalen. Hoe komt dat? Het is LHV die hun eigen leden die wel mee willen doen tegenwerkt.

2. Laboratoria, die de huisartsen in staat stellen om zelf in hun praktijk bloed af te nemen bij hun eigen patiënten, mogen daarvoor de huisarts geen financiële prestatiebeloning betalen. Ook hier wordt de patiënt er beter van, maar dat is niet belangrijk meent de NZa.

Als we de regels meer door de markt laten bepalen dan zul je zien dat de zorg veel vraaggerichter wordt.

Nu hebben degene die de vernieuwingen tegen willen houden altijd gelijk, want "het zal allemaal toch wel niet zo'n vaart lopen" en we blijven doen wat we altijd deden....

JZYuAIcjoUeYQUW

1 maart 2011

wRZSMC <a href="http://ojzknytymmhj.com/">ojzknytymmhj</a>, [url=http://vtghkuqkgsbx.com/]vtghkuqkgsbx[/url], [link=http://rxnrmrxbyern.com/]rxnrmrxbyern[/link], http://rfgtvenvbifb.com/

JZYuAIcjoUeYQUW

1 maart 2011

wRZSMC <a href="http://ojzknytymmhj.com/">ojzknytymmhj</a>, [url=http://vtghkuqkgsbx.com/]vtghkuqkgsbx[/url], [link=http://rxnrmrxbyern.com/]rxnrmrxbyern[/link], http://rfgtvenvbifb.com/

Top