BLOG

Revival van doelgroepdenken

Je ziet het de laatste tijd steeds meer, initiatieven die een doelgroep centraal stellen. De jeugdzorg is al langer in beeld. De KNMG heeft net een standpunt uitgebracht over de medische zorg voor kwetsbare ouderen. Er zijn in het hele land zorggroepen voor diabetes en COPD. Er worden gesproken over casemanagement voor dementie. Het explosief groeiende Buurtzorg Nederland richt zich op vijf doelgroepen: chronisch zieken en gehandicapten, ouderen met meervoudige pathologie, mensen in de terminale fase van een ziekte, mensen die net uit ziekenhuis ontslagen maar nog niet hersteld zijn en mensen met een dementieel syndroom. Door deze indeling kan Buurtzorg beter inspelen op de behoeften van haar cliëntgroepen, de benodigde kennis bundelen en inzetten, de netwerken van zorg- en dienst-verlening organiseren en de deskundigheden efficiënt en effectief opbouwen. Deze revival van het denken en organiseren rond doelgroepen stemt tot nadenken en zou wel eens de aanzet tot een heel nieuwe ordening kunnen zijn.

Tussen beleid en praktijk

Er lag lang een soort verbod op categoraal denken. Was de diep gewortelde verzuiling eindelijk doorbroken, begon men zich in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw in doelgroepen te organiseren. Dat paste niet in het tijdperk van emancipatie, antidiscriminatie, persoonlijke vrijheid en individualisering. Het zorgbeleid koerst sinds de jaren tachtig op algemene schema’s die voor iedereen moeten gelden. Categorale ziekenhuizen als het Oogziekenhuis in Rotterdam mochten eigenlijk niet meer en werden actief tegengewerkt, maar zijn nu alsnog een succesnummer. Categorale voorzieningen voor ouderen, kinderen, gehandicapten enzovoorts werden omgevormd naar algemene begrippen als zorgfuncties en zorgzwaartepakketten. Allerlei deelvoorzieningen in de geestelijke gezondheidszorg werden eerst in circuits aangeboden, maar na vele fusies zijn er nu algemene ggz-concerns ontstaan.

Ontschotting en marktwerking kwamen samen in een beleid van algemene macrosturing en nieuw jargon. Maar mensen zijn sociale wezens en willen wel degelijk horen bij een groep. Een groep geeft houvast, gemeenschappelijke taal en omgang, je eigen relevantie bestaat bij de gratie van erkenning en opname door anderen. In de groep vindt een mens steun op allerlei vlak en komen netwerken en oplossingen tot ‘leven’. Dat geldt aan de kant van zowel de cliënt als de professionals.

Bagagedrager van marketing

Aan de kant van de organisaties ontstaan door marktwerking mechanismen die ook het denken in groepen of marktsegmenten versterken. Marktwerking bestaat bij de gratie van onderscheid, met existentiële vragen als “waar zijn we goed in?”, “wie of wat willen we zijn?”, “hoe verwerven wij een positie op de markt?”. In een hoogcomplexe dienstverleningsmarkt als de gezondheidszorg moeten keuzes gemaakt worden waar de schaarse middelen nog wel heen gaan en waar niet meer. Een algemeen ziekenhuis is over de volle linie bijna niet meer vol te houden.

You can’t be everything to everybody! In marketingtermen heet dat segmenteren, positioneren en focussen (‘targetten’) op doelgroepen. En dat zie je nu langzaam gebeuren. Ziekenhuizen met meerdere locaties, maken onderscheid naar high en low care centrum, organisaties als PsyQ concentreren zich op een beperkt aantal segmenten van de ggz, ketenzorgprogramma’s bundelen alle middelen rondom een ziektebeeld als diabetes of dementie. Franchising is hot. Professionals vinden elkaar in zo’n doelgroep, omdat ze expertise kunnen bundelen en verdiepen, inspelen op dezelfde behoeften van gedeelde cliënten en daarvoor een sluitend aanbod ontwikkelen in een serviceformule die werkt voor cliënt, professional en organisatie. En zie daar, je krijgt er ook nog nieuwe stimuli voor, met landelijke richtlijnen en zorgstandaarden, door bekostiging van de ketencoördinator of casemanager en financiering met een keten-DBC.

Naar een nieuwe ordening

Algemene schema’s zijn oud en ‘out’. Bureaucratisering, Taylorisering, schaalvergroting en vervreemding hebben geleid tot maatschappelijke onrust. Organiseren rondom doelgroepen is in dit tijdsgewricht een oplossing voor diverse maatschappelijke vraagstukken tegelijkertijd. De wensen en behoeften van klanten staan centraal, de professionals krijgen hun vak weer terug. Teamwerk wordt iets natuurlijks, het werk is veel kleinschaliger te organiseren en wordt ook nog eens beter en leuker!

Het is ook een oplossing voor de toenemende vergrijzing. De gezondheidszorg gaat zich herschikken rondom de top tien van chronische ziekten en kwetsbare ouderen. Professionals reorganiseren zichzelf rondom het eigen werk, netwerkvorming en ketenzorg zijn daarin natuurlijke concepten. Zelfmanagement binnen de eigen groep activeert cliënt en omgeving. Kan daar niet meteen op afboeken, maar zie dit als een wezenlijk onderdeel van de nieuwe ordening die eigen stimuli vergt. Verkiezingstijd zou politici moeten prikkelen nieuwe vormen van beleid en financiering voor doelgroepbenaderingen te ontwikkelen.


Robbert Huijsman
Directeur Kennisinstituut CIZ

1 Reacties

om een reactie achter te laten

de la Terre

16 mei 2010

Geachte heer,

Doelgroepdenken gaat de goede kant op, maar wordt het niet eens tijd om wat minder aandacht te besteden aan beleidszaken vanachter het bureau, administratie met als doel verantwoording tot in de 'eeuwigheid', organisatie en management gericht op betere systemen. Zou de aandacht niet meer moeten uitgaan naar de simpele uitvoerende zorg op de werkvloer?



Een heel klein actie-onderzoekje vanuit en met de directe uitvoerders van de zorg ligt binnen uw bereik als hoogleraar en uw organisatiebureau en weet waarschijnlijk beter antwoord te geven dan de politiek of wie dan ook in wat echt nodig is............

Ben benieuwd of u het aandurft?

Succes

Gui de la Terre

Top