BLOG

Casemanagement verdient wettelijke verankering

Casemanagement in de dementiezorg is de ultieme combinatie van vraaggerichtheid, doelmatigheid en maatschappelijk rendement. Regio’s als Eindhoven, Almere en nu ook Walcheren hebben een klinkende business case geschreven. Maar nationale doorbraak van deze innovatie hapert. De functie van casemanagement is nergens geborgd, dus wettelijke verankering is broodnodig.

Patronen

In het regeerakkoord moeten daarover afspraken gemaakt worden, zodat Nederland het hoofd kan bieden aan de vergrijzing. Het aantal dementiepatiënten zal namelijk verdubbelen tot een half miljoen in 2050. In grote trekken duurt een dementietraject zes tot acht jaar. Dat verloopt in drie fasen. Eerst overheerst het pluis-niet-pluis gevoel en volgt uiteindelijk na anderhalf tot twee jaar de definitieve diagnose. Dit is een hoogst onzekere zoekperiode, waarbij bovendien veel beginnend leed nog niet zichtbaar wordt in het formele circuit. In deze fase komt alles op de mantelzorg en huisarts neer. De tweede fase voltrekt zich gewoon thuis maar kent gedurende drie tot vijf jaar opklimmende problemen. De mantelzorg doet zijn uiterste best, maar naar mate de zorgzwaarte oploopt, komt er steeds meer professionele hulp in huis. Dat begint vaak met huishoudelijke verzorging, gevolgd door persoonlijke verzorging en begeleiding en uiteindelijk in de laatste acht tot tien maanden een toenemend aantal dagdelen tijdelijke opname. Een crisisopname komt voor bij tien tot vijftien procent van de patiënten en is meestal een voorbode van permanent verblijf. Dat is de laatste fase van de terminale ziekte en duurt in het psychogeriatrisch verpleeghuis gemiddeld circa twee jaar. Overigens, groepswonen voor dementerenden wordt een steeds beter alternatief, met interessante resultaten in kwaliteit van leven en mogelijk enige levensverlenging, tegen dezelfde of zelfs lagere kosten als het verpleeghuis.

Klinkende business case

Hoe pakken de investeringen en opbrengsten van ketenzorg met casemanagement uit? Met een caseload van 70 tot 75 dementerenden bedragen de meerkosten van casemanagement circa 1250 euro per jaar per cliënt. Eenmalig genereert de dementieketen meerkosten (circa  1500 euro) voor goede diagnostiek en behandeling, waarin nog veel te winnen is. Structurele meerkosten liggen ook in meer zorg en betere ondersteuning van de mantelzorg. Laat dat jaarlijks nog eens 2000 euro extra per cliënt kosten. Bij een goed ingeregelde dementieketen lijkt een gemiddeld uitstel van verpleeghuisopname haalbaar van circa één maand per jaar dat een dementiepatiënt werd begeleid door een casemanager. Dat scheelt minstens 4900 per klant (zuinig rekenend met het vijfde zorgzwaartepakket). En dan nu het saldo: voor drie jaar ondersteuning per dementerende bespaart de dementieketen met casemanagement  netto 3300 euro per cliënt. Dat lijkt bescheiden maar de grote aantallen tellen stevig door. Er is nu al een kwart miljoen dementerenden, waarvan circa driekwart thuis wordt opgevangen. Deze calculatie leidt tot een macrobesparing van ruim een half miljard euro per jaar!

Hefbomen voor nationaal succes

Hoe “langer” de dementieketen, hoe groter het succes van casemanagement. Vroege inzet aan het begin loont verderop in de keten. Dan moet wel een list verzonnen worden om de investeringen aan het begin te koppelen aan het rendement later in de keten. Met de huidige verkokerde financieringsstromen is dat nu niet mogelijk. Er is veel te halen, zoals grotere, langere draagkracht en minder arbeidsverzuim bij mantelzorg, minder huisartsencontact, minder medicatie, minder gezoek in het woud van voorzieningen en minder crisisopnamen in zieken- en verpleeghuizen. Per saldo: grotere continuïteit van zorg, samenwerking tussen (in)formele hulpverleners, die de juiste zorg op het juiste moment geven. Preventie, cure, care en welzijn worden tot één geheel gesmeed. De casemanager is zo de operationele regisseur in een sluitende dementieketen, niet alleen voor de dementiepatiënt zelf, maar ook voor diens partner en overige mantelzorg.

Wettelijke verankering

Er is een titel nodig om casemanagement te financieren. Nu ritselt het van de creatieve oplossingen om casemanagers te bekostigen, zoals de AWBZ-functie begeleiding, mantelzorgondersteuning uit de WMO, DBC’s uit de GGZ (Geriant  werkt zo), tijdelijk projectgelden en innovatiepotjes van het zorgkantoor. Een landelijke lijn ontbreekt. Daarom is wettelijke verankering nodig, te starten met afspraken in het Regeerakkoord voor de nieuwe coalitie. Er zijn verschillende opties denkbaar: AWBZ, WMO of ZVW. Een aparte regeling lijkt niet verstandig, want die is altijd tijdelijk en te gevoelig voor wisselende kabinetsstandpunten.
Financiering via de AWBZ is te laat in het beloop van een dementietraject, dat zal duidelijk zijn uit het voorgaande. Extra nadeel is dat de AWBZ nauwelijks ruimte heeft voor die vermaledijde indirecte uren voor overleg en regelwerk, die nu eenmaal horen bij goed case¬management. De WMO is tot nu toe geen serieuze optie, want de 435 gemeenten variëren onderling te sterk in hun aanpak en aanbod van voorzieningen. Dat richten ze bovendien liever op maatschappelijke en collectieve opvang dan op de individuele begeleiding die nu eenmaal hoort bij een progressieve ziekte. Laat de gemeenten zich eerst maar eens bewijzen bij mantelzorg en vrijwilligerswerk en zorgen voor een hechte sociale infrastructuur met groepsopvang, dagbesteding en een ruim aanbod van Alzheimercafés en andere steunvormen voor lotgenoten en hun partners. En graag met nationale zorgstandaarden, zodat de variatie tussen gemeenten beteugeld wordt. Dan blijft de zorgverzekeringswet (ZVW) over. De huisarts is na vroegsignalering de toegangspoort tot goede diagnostiek (in samenwerking met geheugenpoli’s) en casemanagement. De regeling moet een positieve prikkel hebben voor een vroege en snelle start. Dan kan de casemanager optimaal zijn werk doen en het hoogste rendement behalen. De wettelijke regeling moet ook zo uitpakken dat de investeerder aan het begin van de keten profiteert van kostenbesparing aan het eind. Moge casemanagement er snel een goede wettelijke regeling komen!

Robbert Huijsman

Verkiezingsdebat

Robbert Huijsman spreekt vanavond op het Grote Verkiezingsdebat over Dementie. Rode draad is de vraag hoe we Nederland voorbereiden op de verdubbeling van het aantal dementiepatiënten naar een half miljoen? Prominente politici en deskundigen gaan in debat over de vraag wat hierover in het nieuwe regeerakkoord moet worden afgesproken. Deelnemers aan het debat zijn onder anderen Jolande Sap (GroenLinks), Renske Leijten (SP), Jan de Vries (CDA), Pia Dijkstra (D66) en prof. dr. Philip Scheltens, directeur van het Alzheimercentrum van VU Medisch Centrum Amsterdam. Freek de Jonge zal het debat met een intermezzo verrijken. Aanmelden kan via: alzheimer@vanoortenvanoort.nl of tel. 070 - 369 1700

7 Reacties

om een reactie achter te laten

van Doorn

25 mei 2010

Dat Casemanagement veel kan brengen en geld kan opleveren dat is een feit en wordt in diverse practices aangetoond

Door casemanagement als een volgende algemeenheid toe te voegen aan ketens wordt voorbij gegaan aan de essentie van casemanagement: kijken naar klanten en klanten groepen (ja, je vorige blog had het daar ook over). Vervolgens kan de case, doelgroepsgewijs beter, meer op maat en in samenwerking met de klant en diens sociale netwerk worden georganiseerd. Casemanagement is ook om die prestaties doorlopend te monitoren en te managen.

Om casemanagement in een betaald kader aandacht te geven biedt veel perspectief, maar laten we dan wel goed nadenken wat casemanagement kan brengen en hoe het zich blijft ontwikkelen. Casemanagement is een professionaliteit die juist binnen vele bestaande professionele inzet een verbetering kan brengen.

Integraal onderbrengen van casemanagement in ketenbudgetten en daar verantwoording over afleggen levert de benchmarks over die we nodig hebben.

juul van ogtrop

25 mei 2010

Grote instemming met het pleidooi van Robbert Huijsman met betrekking tot de broodnoodzakelijkheid van de verankering van de functie casemanagement. Een vraag: waarom alleen bij dementie? Tal van complexe situaties waarin burgers met beperkingen hun weg kwijtraken vragen om casemanagement. Het koppelen aan een enkele diagnosegroep betekent weer uitsluitingen van andere, minstens zo ingewikkelde situaties en trajecten. Het gaat om mensen met fysieke, geestelijke en/of verstandelijke beperkingen die te maken hebben met regelgeving op diverse domeinen en een gatenkaas aan voorzieningen. De casemanager helpt, is mijn ervaring, bij het ordenen van wat kan, moet en gewenst is en wie dat dan moet betalen. Het gezamelijk ontwikkelen van een traject waarin de klant optimaal aan zn eigen leven toekomt. Die vragen, daar is geen helpdesk tegen opgewassen. Juist omdat die helpdesk 'doelgroep' of 'diagnose' of 'wet en regelgeving' gebonden is. Of, bv. in het geval van MEE, een beperkt aantal contacten kan bieden.

Benieuwd naar de reacties.

Borgesius

25 mei 2010

Ben het grotendeels eens met Juul Ogtrop. Casemanagement moet niet opeens als een konijn uit de hoed voor dementie worden gehaald. Het is een beproefde aanpak voor heel veel dioagnosegroepen en wordt inderdaad al veel gebruikt in de geestelijke gezondheidszorg om alle losse eindjes aan elkaar te knopen voor mensen met complexe problematiek waar veel hulpverleners en andere partijeen bij zijn betrokken. En casemanagement is dus ook geschikt voor mensen met dementie. Wel steeds goed afspreken wie de 'echte casemanager' is, want het gaat natuurlijk niet werken als meer mensen uit het netwerk van de patient zich casemanager gaan noemen.

Els Borgesius, adviseur Van de Bunt

Schensema

25 mei 2010

Transmurale ketens worden in de huidige marktontwikkelingen erg belangrijk. Goede afstemming over wie de regie heeft en wie een onpartijdige partij kan zijn in het onderhandelen over adequate zorgafspraken wordt steeds ingewikkelder. Juist om de processen te optimaliseren en de klantgerichtheid te waarborgen zijn casemanagers van grote waarde.

Niet alleen vanuit het perspectief van de zorglogistieke bedrijfsvoering maar bovenal als vraagbaak voor de klant die het spoor bijster raakt in het woud van wet en regelgeving en toenemende bureaucratie. Mijn inziens zijn er in meerdere zorgdomeinen kansen om gebruik te maken van casemanagement. Het is niet per definitie een extra laag in de structuur van organisaties. Maar vooral een toegevoegde waarde die vraagt om een investering en verdere proffesionalisering

Bas Leerink

26 mei 2010

Weer een sterk argument voor het overhevelen van de ouderenzorg naar de Zorgverzekeringswet. Menzis is daar een groot voorstander van. Ook is casemanagement in onze ogen een haalbare aanpak bij de zorg voor veel kwetsbare ouderen. Wij hebben daarmee geexperimenteerd in Stadskanaal, en met succes.

van aalsum

31 mei 2010

Mijn moeder heeft Alzheimer. De casemanager die door het ziekenhuis geadviseerd werd kwam 1 x langs, heeft een traject in gang gezet voor dagopvang dat in de proefperiode absoluut niet geschikt bleek voor mijn moeder maar waar we tot op de dag van vandaag rekeningen van blijven ontvangen. Iemand van de wijkzorg die 3 x per dag langskomt coordineert nu de zorg, belt bij bijzonderheden of vragen de familie en overlegt regelmatig met de thuisbegeleiding. Ik ben hier zeer content mee en heb helemaal geen behoefte aan iemand die 1 keer per 3 maanden langskomt en dan alles uitgelegd moet krijgen omdat ze veel te ver staat van het dagelijkse gebeuren. Laten we de bureaucratie bestrijden ipv managers aan te stellen om ermee om te gaan.

Derix

26 september 2010

Bij mijn man in het verpleeghuis hebben ze een coördinator op 10 bewoners en een taemleidster op 30 bewoners. Tot mijn verbazing werden de coördinator uren 2 uur 40 in de week van de indicatie uren afgehouden onder vermelding verpleegkundige hulp.Dus allemaal die managers kosten veel teveel ze tellen zich zelf rijk tenkosten van de dementerende. Een woord schande.

Top