BLOG

Preventie als renderende pijler voor nieuw kabinet

Minstens de helft van de ziektegevallen in ons land houdt verband met bekende omgevingsfactoren en is dus potentieel vermijdbaar, aldus hoogleraar maatschappelijke gezondheidszorg Johan Mackenbach in zijn boek ‘Ziekte in Nederland’ dat in maart 2010 verscheen.

Dit boek is verplichte kost voor de kabinetsformateurs en de toekomstige minister van volksgezondheid. In wezen voor het hele kabinet omdat “omgevingsfactoren” bijna alle ministeries aangaan, van onderwijs tot ruimtelijke ordening, van binnenlandse tot economische zaken en vrijwel het hele bedrijfsleven.

Systeemverantwoordelijkheid

De rijksoverheid heeft ervoor gekozen bij de uitvoering en de financiering van de gezondheidszorg een rol op afstand te spelen en zichzelf grotendeels te beperken tot ‘systeemverantwoordelijkheid’. Juist bij preventie kan de overheid zich helemaal geen terughoudende rol veroorloven, zeker niet met het oog op de toenemende vergrijzing en chroniciteit. Door de oorzaken van kanker, hart- en vaatziekten, infectieziekten en ongevallen in termen van ‘gedrag’ te definiëren, wordt de aandacht op het individu gericht. Echter, bewuste gedragskeuzen van individuele burgers vormen slechts een klein onderdeel van de hele oorzaak-gevolgketen die tot ongezondheid leidt.

Verantwoordelijkheid voor preventie

Mackenbach laat in zijn prachtige boek zien dat alles erop wijst dat gedrag op het gebied van roken, lichaamsbeweging, seksualiteit, verkeersdeelname en dergelijke in belangrijke mate wordt bepaald door fysieke en sociaal-culturele omgevingsfactoren. Voorgaande kabinetten (zie bijvoorbeeld de nota ‘Langer gezond leven’ uit 2004) hebben een groot deel van de verantwoordelijkheid voor preventie doorgeschoven naar de burgers, de gemeentelijke overheden en een scala van maatschappelijke organisaties. Dat moet 180 graden om, de rijksoverheid moet juist zelf een krachtige rol spelen, als aanjager van een intensieve en omvangrijke beleidsstrategie met kabinetsbrede acties om alle effectieve mogelijkheden tot preventie te benutten.

Speerpunten

Een van de speerpunten betreft de sociaal-economische verschillen die  een belangrijk aandeel in (chronische) ziekten hebben. Preventieprogramma’s moeten zich veel stelselmatiger richten op groepen met lagere opleiding en inkomen. Kabinetsbrede interventies bestrijken terreinen als maatschappelijke hygiëne, opvoeding en onderwijs, openbare orde, veiligheid in huis (denk ook aan kindermishandeling), op scholen (denk ook aan de kantine, de snackbar om de hoek, sociale druk en drugs), in de publieke ruimte (verkeer) en op de werkvloeren. Lichamelijke belasting en geestdodend werk zijn belangrijke oorzaken van gezondheidsproblemen, op de korte en langere termijn.

Rol bedrijfsleven

Preventie vergt dus ook intensieve samenwerking met het bedrijfsleven. Gezondheidseffectrapportages zouden standaardonderdeel van investeringsbeslissingen moeten zijn, net als bijvoorbeeld milieueffectrapportages. Werkgevers kunnen veel meer doen voor de gezondheid van hun medewerkers en zijn daarin goed te stimuleren door de collectieve contracten waarin zorgverzekeraars ook het Arbo-beleid koppelen. De voedingsindustrie kan een motor voor de volksgezondheid zijn (portiegrootte, calorie- en zoutgehalte, aantal verkooppunten). Maar denk ook aan de vrijetijdsindustrie; bewegen biedt vaak meest preventie tegen tal van somatische en psychische aandoeningen.

Zondagse wensenlijstjes

Onze hele leefomgeving moet beweging veel natuurlijker stimuleren, een uitdaging van architecten, bouwers, vervoer en ruimtelijke ordening. Binnen de gezondheidszorg staat preventie weliswaar hoog op de zondagse wensenlijstjes, maar in de doordeweekse praktijk krijgen andere zaken steeds voorrang, véél meer energie en geld. Het rendement van preventie kost tijd en doorsnijdt alle deelsectoren in de zorg, waarbij de investeringen door de ene sector of partij neerslaan in opbrengsten voor een andere sector.

Stemmen met de voeten

Verzekerden die stemmen met de voeten, maken zorgverzekeraars kopschuw voor vergaande investeringen in preventie. Maar het kabinet kan ook hieraan veel doen. Preventie dient integraal onderdeel uit te maken van de prestatie-indicatoren voor de gezondheidszorg. Het vergoedingensysteem moet zo worden ingericht dat preventieve activiteiten goed worden beloond. Koppel kosten en baten van preventie bij elke actor in de gezondheidszorg.

Juist in een zakelijke omgeving waar doeltreffendheid en doelmatigheid hoog in het regeringsvaandel staan, is het collectieve karakter van gezondheidsrisico’s een prachtige hefboom voor het nieuwe kabinet om groot maatschappelijk rendement te behalen!

Robbert Huijsman

1 Reacties

om een reactie achter te laten

Twickler

21 juli 2010

Mag ik het eerste congres over health literacy in Nederland onder jullie aandacht brengen. Zie website voor meer informatie: http://www.gezondheidsvaardig.nl/



Gezondheidsvaardigheden (health literacy) zijn het instrument waarmee burgers hun zelfzorgmomenten vorm moeten geven. Ook alle informatie rondom preventie wordt via het instrument van gezondheidsvaardigheden (health literacy) tot praktijk gemaakt. Recent onderzoek toont dat het aan deze vaardigheden (tekstbegrip, rekenen, schrijven) in Nederland nogal schort. Het onderwerp beperkt zich niet tot schoolverlaters, maar strekt zich uit tot burgers die plots patient worden. Een verminderde health literacy vermindert het rendement van zorgketens en preventiepaden. Kan een patient met diabetes die insuline gebruikt en ook beperkte taal en rekenvaardigheden heeft tot optimale zelfzorg (thuismetingen) komen? Verwacht U hier meer complicaties en meer zorgconsumptie? In het laatste kwartaal van dit jaar wordt een eerste rapport hierover van de Gezondheidsraad verwacht.

Top