BLOG

Ziekenhuis, het ga je goed

Acht jaar toezichthouder bij een academisch ziekenhuis, twee maal acht jaar bij een algemeen ziekenhuis en zes maal opname en verblijf in een algemeen ziekenhuis. Eigenlijk kun je niet zeggen dat ik niks heb met het ziekenhuis.

Ziekenhuis als bedrijf

Een prachtige bedrijfstak die gevoelens van trots oproept, maar er is denk ik geen bedrijfstak ook waar zo veel en vaak reuring is. Iedereen die zegt dat het een gewone onderneming is weet niet waar hij het over heeft. Ik heb collega- toezichthouders gehad met ervaring in het bedrijfsleven die welgemoed met hun werk begonnen, maar al snel van de ene in de andere verbazing vielen. En dat kwam niet in de laatste plaats door het aanvankelijke of helemaal geen beeld dat bestond van het ziekenhuis als bedrijf.

Georganiseerde anarchie

In de wachtkamer van het ziekenhuis las ik dezer dagen in “Niemand regeert” van Marc Chavannes . Ik dacht meteen: kan je ook van een ziekenhuis zeggen dat niemand regeert?  Het gedenkwaardig antwoord van de bestuursvoorzitter van het academisch ziekenhuis op mijn vraag indertijd als aankomend toezichthouder naar de typering van zijn ziekenhuis schoot mij direct te binnen. “Dit ziekenhuis is voor mij een georganiseerde anarchie”, zei hij. Ik dacht: als iemand dit kan zeggen, heeft hij blijkbaar de boel redelijk onder controle. Anarchie als zodanig betekent immers het ontbreken van geordend bestuur, maar als je daarvan weer de organisatie in de hand hebt als bestuurder maakt dat de zaak extra pikant en voor een toezichthouder evenzeer. Ik kreeg er zin in.

Ordentelijk besturen

Jammer genoeg heb ik deze vraag destijds niet ook gesteld aan de opeenvolgende twee voorzitters van de andere ziekenhuizen waar ik toezichthouder was. Mijn constatering achteraf is dat anarchistische trekjes geen van beide vreemd was. Maar hoe kan het ook anders? Om eens wat te noemen. Hoe kan je in vredesnaam ordentelijk besturen en toezicht houden wanneer een belangrijk smaldeel van je bedrijf zoals de specialisten voortdurend overhoop ligt met de overheid ? Stel je voor dat de werknemers van de KPN voortdurend met een derde in de clinch liggen of een deel van die werknemers bij herhaling onder je neus wrijft dat ze vrije ondernemers zijn? Hoe moet je als bestuurder dan je schip nog op koers ‘houwen’ en als raad van toezicht erop toezien dat dat gebeurt?

Emancipatoire patiënt

We moeten er ook weer geen drama van maken. De opkomende patiënt/cliënt zal met zijn emancipatoir gedrag meer en meer de ziekenhuizen dwingen vast te stellen waar ze echt goed in zijn en welke hoogwaardige zorg beter aan een collega ziekenhuis kan worden overgelaten. Een mooie taak van een raad van toezicht om daar de bestuurder op te bevragen.

Toezichthouder als onderdeel systeem

Dat brengt me nog op iets anders. In mijn periode heb ik een behoorlijke verschuiving zien plaatsvinden in de relatie tussen toezicht en bestuur. De oude garde bestuurders vond dat het bedrijf van hen was en dat andere organen zoveel mogelijk op afstand moesten blijven. Ik heb dat zien veranderen. Ik vind ook dat dat moet veranderen. Een raad van toezicht van nu krijgt veel meer (detail-) informatie dan vroeger en weet dus ook meer van zaken als ziekteverzuim, productie en kosten, risicoanalyses, kwaliteitsparameters klantentevredenheid en de relatie met de medisch specialisten. Allemaal prima, gelet op de steeds zwaardere verantwoordelijkheid die de toezichthouder wordt toegedicht . Maar het gevaar dreigt dat een raad van toezicht steeds meer een onderdeel van het systeem gaat worden. (Ik kan me best voorstellen als in sommige kringen hier aan het one tier model wordt gedacht.)

Opheffen verstarring

Het zou goed zijn als raden van toezicht nog eens kritisch naar de positie van nu kijken. Raden van toezicht praten ook teveel bilateraal met Stafbestuur, Cliëntenraad en Ondernemingsraad als orgaan met orgaan. Waarom toch geen overleg met een vertegenwoordiging van de verpleegkundigen? Laat de voorzitters van de raad van bestuur, raad van toezicht, medische staf, OR en Cliëntenraad elkaar gezamenlijk eens regelmatig in informele sfeer opzoeken om de kartrekker te worden om deze verstarring op te heffen. Dat zal het “samen gaan we ergens voor -of voor hetzelfde gedrag” bevorderen van de ziekenhuisgemeenschap zonder dat de gewenste afstand van de raad van toezicht wordt aangetast. “Terug naar de eenvoud”, zei onlangs een care-bestuurder waar ik toezicht houd: één richting voor cliënten, professionals, bestuur en toezicht. Goede zaak! En: spiegel je nog eens aan wat je stakeholders eigenlijk precies van je willen. Alles dient te draaien in het belang van….

Ik stop, want de ruimte is op!

En wat die zes maal opname en verblijf in het ziekenhuis betreft: ik heb er veel aan gehad, ook als toezichthouder.

Ziekenhuis, het ga je goed.

Niek de Jong

6 Reacties

om een reactie achter te laten

Jaap van den Heuvel

25 augustus 2010

Dank voor dit heldere verhaal over de essentie van toezicht. Knap samengevat; de vrucht van een lange ervaring. Ik breng het onder de aandacht van mijn Raad en alle Raden van Toezicht die mij nog te wachten staan.

Doeke Post

25 augustus 2010

Inderdaad, Niek, een ziekenhuis is absoluut niet vergelijkbaar met een bedrijf in de klassieke economische zin. Immers er zijn eigenlijk twee organisaties in één: een bureaucratische organisatie met werknemers, waar alles volgens regels verloopt zoals dat in de bureaucratie hoort. Er is personeelsmanagement, er is een afdeling voor de administratie en er zijn allerlei overlegsituaties om de regels uit te voeren.

Maar daarnaast hebben we nog winkeltjes van specialistische zorg. En daar heerst de adhocratie. Men reageert ad-hoc op situaties. Als er nieuwe apparatuur moet komen, moet dat direct "anders gaan er patienten dood". Gek dat een directie dat niet begrijpt en bureaucratisch de regels hanteert. De adhocratie is in feite de baas omdat men regeert vanuit die ideeen dat alles direct moet gebueren. Dat is ook het werk van medici: ze krijgen een probleem voorgeschoteld en moeten direct reageren. Niet eerst eens overleggen, niet kijken welke regels er zijn, maar ingrijpen.

En dat maakt een ziekenhuis tot een 'georganiseerde anarchie'. Nog geluk dat het een 'georganiseerd' is. Mijn ervaring leert dat het soms ook redelijk ongeorganiseerd is.

Interessant om zo naar een ziekenhuis te kijken en vast te stellen dat beheersing van de kosten een verdraaid moeilijke zaak is.

Prachtig om vanuit de ervaring van een toezichthouder en gebruiker van de zorg nog eens zo helder deze 'chaos' te verwoord te zien.

Conny van Velden

25 augustus 2010

Aansprekende blog. Dank je wel Niek.

Zeer mooie wens, dat verschillende gremia direct met elkaar in contact komen en elkaar leren kennen en begrijpen. Ik hoop dat het snel navolging krijgt.

Schellekens

25 augustus 2010

Niek, je beschrijving klopt. "Georganiseerde anarchie", maar het is de vraag of de burger/de patiënt hierdoor vertrouwen houdt in de zorg. Er is gelukkig wel heel wat aan het veranderen, in de goede richting. De incidenten die we in Enschede (neuroloog), Emmen (Bariatrisch chirurg), Hoorn (gynaecoloog), Purmerend (orthopeed), enz. recent hebben gezien hebben veel vragen opgeroepen over de rol van professionals, de verantwoordelijkheid van de bestuurders en de plaats van de Raad van Toezicht. De formele eindverantwoordelijkheid van de Raad van Bestuur is al sinds de Kwaliteitwet vastgelegd (2006), maar de daadwerkelijke inhoudelijke invulling van deze eindverantwoordelijkheid wordt in de afgelopen jaren geleidelijk aan pas gerealiseerd. Het normenkader voor bestuur en toezicht begint nu ook vaste vorm te krijgen: nieuwe governancecode, Rapport RVZ, rapport inspectie, concept-toezichtkader van de inspectie (komt volgende week uit voor consultatie van het veld).

Delegeren van verantwoordelijkheid aan professionals vraagt ook het afleggen van verantwoording en op basis daarvan bijsturing. Professionals moeten verantwoording afleggen en bestuurders moeten verantwoording vragen. Raden van Toezicht zijn niet verantwoordelijk voor de kwaliteit en veiligheid van de zorg van hun zorginstelling: zij zijn ervoor verantwoordelijk om er op toe te zien dat de Raad van Bestuur haar eindverantwoordelijkheid voor kwaliteit en veiligheid van zorg aantoonbaar invult en waarmaakt en hierover legt de Raad van Toezicht jaarlijks verantwoording af aan de maatschappij. Dit samenspel van professionals, Raad van Bestuur en Raad van Toezicht moet de burger c.q. de patiënt vertrouwen geven dat de zorg optimaal is. Dit laat onverlet de professionele autonomie van de arts in de individuele arts-patiënt-relatie en stelt hoge eisen aan het professionele kwaliteitsysteem, dat moet functioneren binnen het integrale kwaliteitsysteem van de zorginstelling. Professionals zien op elkaar toe, spreken elkaar aan en rapporteren als het niet goed gaat aan stafbestuur en Raad van Bestuur: alleen zo kan de Raad van Bestuur haar eindverantwoordelijkheid waarmaken.

O ja: en hierop houdt de inspectie toezicht, zodat waar nodig deze verantwoordelijkheden beter worden ingevuld en waargemaakt.

Hoppener

28 augustus 2010

Prima suggestie om als RvT niet mee te werken aan al het bilaterale overleg. Ik zal als RvB deze tip ook ter harte nemen. De focus op het bilaterale overleg is een overblijfsel van de oude gun-cultuur, waarin er bilaterale deals gemaakt moesten worden die vaak ook nog "geheim" waren. In een open en op de totale organisatie gerichte cultuur horen deze bila's niet meer thuis. Bij de Sint Maartenskliniek hebben we hier al een start meegemaakt maar het kan nog worden aangescherpt.

Bas Leerink

14 september 2010

Niek, een mooie blog, met ook goede reacties van bestuurders die er inspiratie uit putten. Ik vraag me wel af of een georganiseerde anarchie het beste is wat we kunnen krijgen. Is de zorg niet te ingewikkeld geworden, en de ziekenhuisorganisatie ook te ingewikkeld? Ik denk het wel. En het adagium dat een ziekenhuis in principe alles zorg aanbied, is daar mede debet aan. De discussie over centralisatie en spreiding van behandelingen en zorg zou dus ook op de agenda van de RvT met de bestuurder moeten staan.

Wij zwengelen die discussie in ieder geval ook aan.

Top