BLOG

PGB-houders zijn ‘waakhonden en klokkenluiders’ van zorg op maat

PGB-houders zijn ‘waakhonden en klokkenluiders’ van zorg op maat

Eigen regie in de langdurige zorg nog heel ver weg. De voorzitter van Zorgverzekeraars Nederland, Pieter Hasekamp zet de wereld op zijn kop als hij ervoor pleit het PGB ‘op de schop' te nemen.

Zorg moet op de schop

Eigen regie in de langdurige zorg is nog heel ver weg. De voorzitter van Zorgverzekeraars Nederland, Pieter Hasekamp zet de wereld op zijn kop als hij ervoor pleit het PGB ‘op de schop' te nemen. Niet het PGB, maar de zorg moet op de schop. Het PGB is het meest krachtige instrument om instellingen te bewegen hun zorg vraaggericht te organiseren. Juist door burgers zeggenschap over hun zorgbudget te geven (via een PGB, zorgvouchers of een persoonsvolgend budget) ontstaat een cultuur, waar de individuele vraag centraal komt te staan.

Zorg op maat

Sinds 1995 hebben cliënten met een PGB ‘af kunnen dwingen' dat er zorg op maat werd geleverd of hebben zij de regie in eigen hand genomen door zelf mensen in dienst  te nemen. Als PGB-er van het eerste uur hebben mijn vrouw en ik altijd geprobeerd om zorg in te kopen bij een zorginstelling. Wij wilden onze meervoudig gehandicapte zoon Thijs bij ons thuis laten wonen. Daar hadden we soms ‘nieuwe zorgproducten' voor nodig. Dankzij het PGB hebben wij achttien jaar lang het altijd zo kunnen regelen dat onze zoon de zorg kreeg, die hij nodig had. En nu onze Thijs volwassen is en de andere kinderen ook al lang de deur uit zijn, hebben wij met een groep ouders een prachtig wooninitiatief opgezet: Het Droomhuis in Wageningen. Daar werken wij als ouders/mantelzorgers en zorgprofessionals dagelijks aan zorg op maat. Aan de basis daarvan liggen langdurige indicaties in functies en klassen vanuit een fijnmazig systeem dat recht deed aan de grote verschillen die er tussen meervoudig gehandicapte kinderen nu eenmaal bestaan. Dat systeem wordt nu in de prullenbak gegooid.

Inhaalslag

De invoering van het PGB-ZZP  betekent namelijk tien stappen terug in het proces richting eigen regie en vraaggerichte zorg. PGB-houders worden gestraft voor het feit, dat zorgaanbieders het niet voor elkaar hebben gekregen om hun aanbod af te stemmen op de individuele vraag. Sinds 2003 is tevergeefs geprobeerd om de AWBZ te moderniseren en zorgaanbieders zover te krijgen dat zij voor elke cliënt individueel de zorgzwaarte zouden bepalen. Dat is niet gelukt en het is ook maar de vraag of het wel echt serieus geprobeerd is. Aan efficiency valt in de zorg door inzet van klantvriendelijke ICT nog veel te verbeteren. Jarenlang werd ik glazig aangekeken als ik vroeg waarom bepaalde communicatie niet per e-mail kon. De zorg heeft nog een enorme inhaalslag te maken op ICT-gebied.

In al die jaren is het met veel vallen en opstaan gelukt om een fijnmazige indicatiesystematiek voor PGB's op te zetten in functies en klassen. Dit PGB-kind wordt onder het motto ‘gelijke monniken, gelijke kappen' nu met het ZZP-badwater weggegooid en vervangen door zorgzwaartepakketten; gemiddelde zorgomschrijvingen, die niet afgestemd zijn op de echte individuele zorgvraag. Voor veel individuele cliënten thuis of in kleine wooninitiatieven, die bovengemiddelde zorg nodig hebben, leidt dit tot schrijnende situaties en een onverantwoorde budgetachteruitgang van soms tientallen procenten.

Uitspraken rechter

Inmiddels liggen er al meerdere uitspraken van rechters, die stellen dat met name bij langdurig verblijf de PGB's van mensen met meervoudige handicaps wel afgestemd moeten worden op de individuele zorgvraag. Want met name die doelgroep wordt vermalen in de nieuwe groffe systematiek, waarin geen ‘dubbele grondslag' meer mogelijk is, terwijl ze toch echt meervoudig gehandicapt blijven. Voor ons Droomhuis  betekent het concreet, dat we in 2013 30% van ons zorgbudget dreigen te verliezen, omdat onze bewoners helaas meer dan de ‘gemiddelde zorg' nodig hebben.

Kleinschalig wonen

Vanuit het Landelijk Steunpunt Wonen brengen wij al jaren onze zorgen over de toekomst van de kleine wooninitiatieven onder de aandacht van de politiek. Ze zijn van de grond getild door (verwanten van) mensen met een beperking,  de meesten met behulp van PGB's, maar sommigen ook met zorg-in-natura. Diverse zorginstellingen erkennen de meerwaarde in kwaliteit en betrokkenheid van zulke kleinschalige initiatieven, waarin cliëntnetwerken een actieve rol spelen. In de afgelopen 20 jaar hebben wij concreet vorm gegeven aan vele doelen die de overheid stelde; integratie van gehandicapten in de wijken, scheiden van wonen en zorg, realiseren van zorg op maat, banden smeden tussen zorginstellingen en cliëntnetwerken. Als straf wordt het PGB nu uitgekleed vanuit het fictieve idee als zou het PGB ‘zijn functie gehad hebben om mondige burgers te faciliteren vraaggerichte zorg in te kopen'. Dit getuigt niet van veel kennis van de werkelijkheid. Alleen op beleidsniveaus regent het nog mooie voornemens en termen als ‘eigen regie' en ‘vraaggerichte zorg'. Op de werkvloer kan hier nog maar weinig van worden waargemaakt. In veel zorg-in-natura-settings moeten de uitvoerenden met steeds minder geld steeds meer zorg leveren. Maar het is niet alleen een kwestie van geld. In de zorg is ook nog geen ‘cultuur' waarin een goed samenspel tussen professionele zorgverleners en mantelzorgers bestaat. Kritische feedback door mondige (verwanten van) cliënten wordt zelden op prijs gesteld, soms zelfs als aantasting van hun professionaliteit en integriteit beschouwd. Klantgericht werken betekent, dat zorginstellingen niet alleen maar dankbaarheid en applaus moeten verwachten. Good governance moet ook in de zorg leiden tot een constructief samenspel tussen klant en zorgaanbieder. Maar de praktijk is nog vaak dat (verwanten van) cliënten hun kritiek inslikken uit angst dat de kwetsbare cliënt hier mogelijk slachtoffer van wordt. Nader onderzoek naar klanttevredenheid moet uitwijzen hoe deze praktijk veranderd kan worden. In de tussentijd moet het PGB recht overeind blijven om de druk op de ketel te houden.

PGB als wettelijk recht

Het is goed dat het PGB in 2014 als een wettelijk recht erkend wordt en als volwaardig alternatief voor zorg in natura. Maar het kan en mag niet zo zijn dat het PGB eerst uitgekleed wordt zodat er geen adequate zorg door budgethouders kan worden ingekocht.

Oneigenlijk gebruik

Wanneer er sprake is van oneigenlijke instroom, moet er kritisch naar het indicatiesysteem gekeken worden. Wanneer er vermoedens van misbruik zijn, dan kan het zorgkantoor hier adequaat op reageren. Per Saldo spant zich al jaren in om door goede voorlichting oneigenlijk gebruik van PGB-gelden te voorkomen. Onderzoek wijst uit dat het risico op oneigenlijk gebruik van -of zelfs fraude met- het PGB tot een minimum is teruggebracht . De overheid, maar ook de zorgverzekeraars, zouden zuiniger moeten zijn op de PGB-houders. Zij zijn de klokkenluiders en de waakhonden in de zorg die ervoor zorgen dat belasting- en verzekeringsgeld zo effectief mogelijk wordt ingezet voor zorg op maat!

Gabriël Enkelaar
Voorzitter Landelijk Steunpunt Wooninitiatieven
Voorzitter Stichting het Droomhuis

 

Lees ook:

Blog Pieter Hasekamp: Het PGB moet op de schop (7 dec. 2010)
Blog Aline Saers: Trots op het persoonsgebonden budget (14 dec. 2010)
Blog Gerard van Pijkeren: PGB omarmd door verzekeraars

1 Reacties

om een reactie achter te laten

Buis

22 juli 2011

Prima stuk.

30% teruggang bij aantoonbare meervoudige handicaps lijkt mij op te vangen in de toeslag extreme zorgzwaarte. Onze indicatie-expert kan er wel een keer naar kijken of jullie aanname klopt.

Top