BLOG

Zorg op de bon?

Zorg op de bon?

De laatste tijd wordt er van verschillende kanten opnieuw gepleit voor een andere financiering van de AWBZ, waarbij de cliënt financieel de regie voert.

Budgetten

Hoogleraar Guus Schrijvers stelt dat de invoering van een persoonlijk zorgbudget, als alternatief voor zorg in natura, 1,6 miljard euro kan besparen. Hij baseert zich daarbij op het plan dat zeven patiënten- en cliëntenorganisaties de afgelopen zomer presenteerden. En het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA herhaalde onlangs het pleidooi voor vouchers als middel om de onbeheersbare stijging van de kosten van langdurige zorg op te vangen.

Korten is niet moeilijk

Op het gevaar af weer mensen boos te maken – zie de reacties op mijn vorige blog over het PGB  – wil ik graag een paar kanttekeningen maken bij het ideaalbeeld van de persoonsvolgende financiering. Om te beginnen, de vermeende kostenbesparing. Natuurlijk, iedereen kan uitrekenen dat als we bedragen  relateren aan een indicatie en die met 10% verlagen, er tot 2 miljard euro bezuinigd kan worden op 20 miljard AWBZ-zorg. Maar dat kan ook op andere manieren: door de AWBZ-voorzieningen met 10% korting over te hevelen naar gemeenten. Of door de huidige regionale contracteeruimte met 10% te korten en dat dwingend wettelijk te verankeren. Inderdaad, dat zijn precies de varianten die vorig jaar in de heroverwegingsrapporten en de CPB-doorrekening van de verkiezingsprogramma's stonden.

Vouchers tasten solidariteit aan

Dit kabinet kiest gelukkig voor  een andere lijn. Gelukkig, omdat in alle bovenstaande varianten het verzekeringskarakter van de AWBZ wordt aangetast. De zorg wordt gebudgetteerd, op individueel niveau of per regio. Anders gezegd: de zorg gaat op de bon – in het geval van vouchers zelfs letterlijk. Waarom is dat problematisch? De AWBZ is een volksverzekering  waarbij het recht op zorg, de onderlinge risicosolidariteit, een absolute kernwaarde is. Door de zorg te budgetteren gaat die solidariteit op de schop. Nu heeft een zorgverzekeraar de plicht – en dat is een ongeconditioneerde zorgplicht – om iemand met een AWBZ-indicatie toegang te geven tot passende zorg, ongeacht de kosten. In het geval van een individueel zorgbudget, of voucher, vervalt dit recht op zorg: een cliënt heeft dan alleen nog maar recht op een financiële compensatie die is gekoppeld aan een bepaalde indicatie. Omdat dat bedrag is gebaseerd op gemiddelden, betekent dit dat sommigen eraan zullen overhouden, anderen tekortkomen. Als dat alleen maar zou samenhangen met hoe zuinig een cliënt omspringt met zorginkoop, dan zou dat nog te billijken zijn. Maar zo is het natuurlijk niet. De behoefte aan zorg, en de prijs ervan, hangt samen met tal van omstandigheden die voor de individuele burger niet te beïnvloeden zijn: woonplaats en woonomgeving, de beschikbaarheid van mantelzorg, het aanwezige zorgaanbod, de mate van zelfredzaamheid.

Tweedeling

Mondige, zelfredzame burgers zullen best voor zichzelf kunnen zorgen in een vouchersysteem. Net als nu met het PGB. Maar voor veel kwetsbare mensen zal dat niet gelden. Daar legt een budgetsysteem het verzekeringsrisico grotendeels bij de cliënt. Dat leidt tot tweedeling, tussen degene die het zelf kunnen regelen – of zelf bij kunnen betalen – en degenen die daar geen mogelijkheid toe hebben.

Bureaucratie, versnippering, aanzuigende werking en fraude

En dan zijn er nog de andere nadelen van persoonsvolgende financiering. Bureaucratie: er zal, om verschillen tegen te gaan, druk ontstaan om indicatiestelling steeds verder te protocolleren en verfijnen. Versnippering: de mogelijkheid om zorg samenhangend te organiseren, met inzet van middelen vanuit de zorgverzekering, AWBZ en gemeenten wordt ernstig bemoeilijkt. Aanzuigende werking : de ervaringen met het PGB laten zien dat de beschikbaarheid van een persoonlijk budget leidt tot het betalen van mantelzorg uit collectieve middelen, tot het ontstaan van nieuwe zorgvraag en ook tot regelrechte fraude. Ik vond het opvallend dat dit laatste aspect in reactie op mijn blog door velen werd gebagatelliseerd: fraude moet natuurlijk aangepakt worden, maar het komt toch overal voor? Dan toch maar de cijfers: met de recente fraudezaak in de psychiatrie is alleen al 30 miljoen euro aan PGB-geld gemoeid – en er spelen nog een aantal andere grote PGB-fraudes. Ter vergelijking: de totale omvang van bewezen zorgfraude ligt jaarlijks rond de 7 miljoen euro, voor AWBZ en zorgverzekering gezamenlijk.

Zorg op de bon? Slecht idee.

Ik herhaal wat ik eerder heb gezegd: het PGB kan een uitstekend alternatief zijn voor naturazorg, om zelfredzame, mondige burgers met een langdurige beperking in staat te stellen regie te voeren over het eigen leven. Maar persoonsvolgende financiering, in de vorm van het koppelen van een vast budget aan een indicatie, is niet geschikt als sturingsmodel voor de langdurige zorg. Het is daarom toe te juichen dat het kabinet kiest voor handhaving van de AWBZ als volksverzekering, waarbinnen zorgverzekeraars verantwoordelijk worden voor de uitvoering en verzekerden de mogelijkheid krijgen ook voor de AWBZ hun verzekeraar te kiezen. Dat is een belangrijke stap om de cliënt meer regie te geven over zijn zorgvraag. Vervolgens zullen vooral aanbieders aan zet zijn om die eigen regie, met zoveel mogelijk zelfredzaamheid als uitgangspunt, samen met de cliënt vorm te geven. Natuurlijk, om de AWBZ betaalbaar te houden is meer nodig. Het kabinet heeft ook andere maatregelen aangekondigd, die (net als de uitvoering door zorgverzekeraars)  in lijn liggen met het SER-advies uit 2008: scheiden wonen en zorg, ondersteuning en begeleiding naar gemeenten, verheldering van de aanspraken. En voor toekomst na deze kabinetsperiode zal verder gekeken moeten worden, naar de mogelijkheden van zorgsparen bijvoorbeeld, of pensioen in natura. Maar zorg op de bon? Slecht idee. 

Pieter Hasekamp

2 Reacties

om een reactie achter te laten

Mr Sophie Hankes vz SIN-NL

2 maart 2011

Onbelicht aspect tav AWBZ zorg is het feit dat veel patienten slachtoffer worden van ondermaatse gezondheidszorg, gehandicapt raken en dus afhankelijk worden van AWBZ zorg. Waarom wordt dit niet afgewenteld op de veroorzakende artsen?
AWBZ zorgvragers, veelal eenvoudige burgers, zijn niet verantwoordelijk voor de recent ontdekte 30 miljoen PGB fraude: wel zijn verantwoordelijk twee psychiaters!

Adrie van Osch

2 maart 2011

Ik begrijp natuurlijk goed dat Pieter tegen een volledige PGB financiering van de langdurige zorg is. Dan krijgt de client het namelijk voor het zeggen. In plaats van de verzekeraar (waarvan er in dit land nog maar zo'n vijf zijn!). In het verhaal van Pieter kan de client prima regie voeren over de eigen zorgvraag en samen met de zorgaanbieder dit vorm te geven. En dan zou diezelfde client ineens "kwetsbaar" zijn als het op betalen aankomt?! Wat een redenering. Neen, Guus Schrijvers heeft gelijk, de enige manier om de client aan het roer te krijgen is om haar ook de portemonnee te geven. En dat scheelt inderdaad miljarden aan bureaucratie.

Top