BLOG

Marktwerking uit gebrek aan politieke visie

Marktwerking uit gebrek aan politieke visie

Aanvankelijk had ik na mijn 1 april blog een beurt over willen slaan, maar toen las ik dit weekeinde in de NRC het interview met Herman Tjeenk Willink. Als iemand zoveel verstandige dingen over de politiek zegt, dan mag de zorg daar niet van verstoken blijven.

Gebrek aan politieke visie

Tjeenk Willink waarschuwt in NRC tegen het onvermogen van politici om antwoorden te formuleren op maatschappelijke vraagstukken: “Het marktdenken werd de redende engel voor het gebrek aan politieke visie op de overheid bij alle politieke partijen”. Ik heb al eens eerder op het gebrek aan politieke visie gewezen en de desastreuze gevolgen voor de zorg, maar daar is slechts door weinigen kennis van genomen. Nu, met de brede morele steun van de Onderkoning van Nederland, is het wellicht tijd om door te pakken.

Concentratie en specialisatie

We houden het klein en beperken ons hier even tot de visie op een onderdeeltje; concentratie en specialisatie. Het is volstrekt duidelijk dat netwerken van ziekenhuizen die de basiszorg dichter bij de mensen brengen en meer gespecialiseerde zorg concentreren, veel betere kwaliteit kunnen leveren tegen veel lagere kosten. Bij concentratie moeten we dan niet denken aan de minimale aantallen van de IGz of CZ, maar echt doorpakken naar honderdtallen per ingreep. Een netwerk moet minimaal uit tien ziekenhuizen bestaan om ook de schaalvoordelen te kunnen vertalen in forse besparingen.

Omzet, winstmarge en kwaliteit

Hoewel veel beter, geef ik het u te doen. Ga met meer dan twee ziekenhuizen praten over samenwerking en je krijgt een leger van mededingingsjuristen in je ziekenhuis voor een tarief van minimaal 600 euro per uur. Niet alleen van de NMa, maar ook van de Kamer mag je niet fuseren en over een fusie met een verzekeraar mag niet eens in het openbaar gesproken worden. Tot zover de vorming van het netwerk. Dan de specialisatie. Met de huidige financiering moet je natuurlijk vooral zoveel mogelijk verrichtingen blijven doen die maximaal rendabel zijn. Zo werkt de markt nu eenmaal. Met de nieuwe bezuinigingen op komst worden omzet en winstmarge alleen maar belangrijker en raakt kwaliteit op de achtergrond. Toch vindt ook de politiek dat er meer gespecialiseerd moet worden en dat er wel een goede spreiding van het zorgaanbod moet blijven, maar het beleid (lees; de ontbrekende visie) frustreert iedere stap in die richting.

"Het spijt ons verschrikkelijk"

Gelukkig heeft Tjeenk Willink ook hierop een antwoord in de NRC: “Misschien moeten burger en uitvoerders van overheidsbeleid daarvoor eerst zeggen; het spijt ons verschrikkelijk, maar zo doen we het niet meer.” Mocht het inderdaad gebeuren dat we straks visieloos, dus zonder na te denken over een goede structuur van de zorg, elkaar met 70 procent vrije DBC’s gaan beconcurreren om financieel het hoofd boven water te houden. En mocht het zo zijn dat we daarna vervolgens at random allemaal een korting krijgen om ’s lands boekhouding sluitend te maken. Dan stel ik een maandje zondagsdienst voor, met de mededeling; het spijt ons verschrikkelijk, maar zo doen we het niet meer.

Jaap van den Heuvel

10 Reacties

om een reactie achter te laten

Anoniem

18 april 2011

Mooi stukje, maar die 'ontbrekende' visie is er wel. De visie is dat markwerking kwaliteit gaat brengen. OK, het wetenschappelijke bewijs overtuigt niet, maar is dat niet juist een onderdeel van visie? Je gelooft ergens in en je gaat ervoor!

Natuurlijk kun je het oneens zijn met die visie, maar het is tegelijkertijd wel nuttig om je voor te bereiden op de concurrentie. Dat houdt in dat je je gaat concentreren op producten waar je winst op maakt en dat je andere producten aan anderen over laat (die waarschijnlijk op dezelfde producten verlies draaien). En als je dan merkt dat de zorgproducten die de cliënt nodig heeft niet meer geleverd worden, dan zeg je "Dat is niet mijn verantwoordelijkheid. Het is mijn verantwoordelijkheid om financieel gezond te blijven".

Vervolgens belt de zorgverzekeraar met de vraag wat 'we' kunnen doen doen aan de verzekerden waar hij verlies op draait. Hij wil dat jij de zorg voor die groep versobert. Eerst protesteer je, maar dan legt de zorgverzekeraar uit dat dit de visie van de minister is. En als je niet overtuigd bent koopt hij zorg bij een ander ziekenhuis in. Dus je moet.

Het nieuwe beleid is overigens niet moeilijk. Immers, kwaliteit wordt niet of nauwelijks gemeten (we hebben enkel nietszeggende procesindicatoren die gemakkelijk te manipuleren zijn.) Dus je hoeft je geen zorgen te maken over echte kwaliteit, dat kun je met een gerust hart overlaten aan de kwaliteitsmanager die precies weet hoe ze moet registreren om jou uit de problemen te houden.

Dat betekent dat de conflicten met de artsen ook niet over kwaliteit hoeven te gaan. Je kunt je enkel concentreren op de keuze van producten en het goed monitoren van de kosten per product. Weekend wordt weer weekend, en vakantiedagen zijn weer vrij. En weet je, tuinieren is eigenlijk best een leuke hobby. Zeker in het voorjaar.

Anoniem

18 april 2011

Alle politieke partijen? Volgens mij is er één partij met een glasheldere visie op de overheid en de publieke sector, die nooit in de valkuil van de vrije-marktideologie is getrapt. Tjeenk Willink is het woordje 'bijna' vergeten. Waar was hij trouwens toen Nederland in de uitverkoop ging vanaf de jaren '80?

merhai

19 april 2011

Werkt de marktwerking echt kwaliteitsverhogend en kostenbesparend?
Kunnen we niet een historisch overzicht maken van alles wat de afgelopen 25 jaar van gereguleerd naar marktwerking is omgezet en daar lering uit trekken?

Verkoulen

19 april 2011

De grote woorden waarmee deze column afrekent met concurrentie en keuze gaan kort door de bocht. Concurrentie en keuze, geborgd door de NMa, redden levens. Zie bijv. dit onderzoek: http://www.bristol.ac.uk/cmpo/publications/papers/2010/wp242.pdf.

Bovendien kunnen concentratie en specialisatie uitstekend plaatsvinden in een marktomgeving. Juist een markt zal snel tot zinnige besluiten daarover komen. Het wegzetten van marktwerking als gebrek aan visie lijkt op een visie met bewezen positieve welvaartseffecten afschrijven om een eigen visie te laten prevaleren.

van Vorst

19 april 2011

@Verkoulen: belangrijk verschil is het fixed price-systeem dat in de UK is opgelegd vanuit de overheid. Hier verlaten we dat juist.
Een markt neemt per definitie geen zinnige besluiten maar zal altijd naar winst- dan wel opbrengstmaximalisatie streven waarbij de focus van de winst dan wel opbrengst ligt op het eigen belang, niet het maatschappelijke belang.
@Anoniem2: wijsheid komt met de jaren, ook bij dhr. Tjeenk Willink.
@Anoniem1: visie is voor een deel inderdaad geloven in een hoger ideaal. Dit nastrevenswaardig maken vraagt wel om een omgeving waarin dat kán en mág. En waarin je niet wordt beboet als je de visie hebt geconcretiseerd door meer te produceren tegen lagere kosten omdat je collega's het niet goed voor elkaar hebben gekregen en je een gezamenlijke korting krijgt opgelegd.....
@Jaap: wederom scherp. Misschien moeten we mw. Els Borst eens vragen een soortgelijk interview te geven in het NRC?

Verkoulen

19 april 2011

@Van Vorst Er is inderdaad een verschil in het Engelse systeem en het onze. Overigens kijken veel Britten die nadenken over goede zorg met grote interesse en bewondering naar Nederland.

Wat ik bedoel met de markt die voor zinninge besluiten kán zorgen: er zal eerder een prikkel zijn om capaciteit te richten op wat goed is. In het oude systeem (stuck in the middle) kunnen algemene ziekenhuizen die alles een beetje doen eindeloos blijven aanmodderen. De groeiende nadruk op specialisatie en kwaliteitstoetsing is juist een gevolg van de kritische blik die 'de markt' (de patiënt, verzekeraar, media of toezichthouder) voortbrengt. De kwaliteit van zorg en zorgprocessen is sterk gestegen sinds het versterken van de 'vraagkant' (ook wel: marktwerking). We vertrouwen de markt de productie van ons voedsel, ons huis, onze rechtsbijstand etc. toe, ook daar wordt het algemeen belang gediend.

Maar er blijft werk aan de winkel!

DGo

24 april 2011

Natuurlijk heeft Jaap gelijk met de uitspraken in zijn blog. De destijds ingevoerde marktwerking is volstrekt failliet. Het zou niet gaan werken, maar dat blijken slechts enkele van ons vanaf het begin gezien te hebben.

Marktwerking (waaronder het ongebreideld mogen groeien van privé-klinieken) zorgt slechts voor hogere kosten voor onze samenleving en zeker niet voor meer kwaliteit.
Dat laatste mag slechts de IGZ op haar conto schrijven. Sinds enkele jaren zijn ze echt goed op gang (NB tot zeker 2006 was hun performance nog sterk onder de maat) en dat levert nu goede resultaten op.

De marktwerking lijkt een onomkeerbaar fenomeen. Maar is het niet beter 'ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald'?

Wanneer we nu eens zouden afspreken dat we het politieke partijen/personenen niet kwalijk nemen wanneer ze het al die tijd hebben ondersteund. Zouden ze het dan durven? Zouden ze het dan durven terug te draaien?

Ik zou ze het wel willen vergeven!

Anoniem

24 april 2011

het productdenken,marktwerking, alle discussies, het geworstel op de werkvloeren,de overweldigende registratiedrift die geen enkel werkelijk inzicht geeft, overvloed aan tijdrovende regels en protocollen: ziekmakend..... kosten verhogend..........

Anoniem

25 april 2011

Beste Jaap.

Ik begrijp je hetze mbt marktwerking niet , het gaat helemaal niet om wel of geen marktwerking. Het gaat om kwaliteitswerking in de Zorg.

Het gaat om hygiene, dat er geen stofwolken op kasten liggen , dat je je handen goed wast, dat je je patienten goed behandeld en zo niet als diabeet 20 jaar zonder voet en oog controle laat rondlopen, dat je je patienten niet onnodig opneemt en ze even ziek naar huis stuurt als ze kwamen, dat je collegiaal een complexe patient doorneemt.
en diezelfde Jaap van geen marktwerking, laat dit alles gebeuren in zijn eigen ziekenhuis en wel zo erg , dat zijn patienten uitwijken naar ziekenhuizen in den Haag of Schiedam/Rotterdam

Jaap je kunt wel afgeven op marktwerking , maar begin zelf eens met kwaliteit en patientgericht werken en dan niet alleen in de theorie maar ook in de praktijk.

Werk aan optimale kwaliteit en vergeet de wel of niet marktwerkings monoloog

Jan van Dijk

25 april 2011

Ik ben het voor 99% van harte eens met het betoog. Sinds de laatste brief van de minister (Zorg die loont.) is “concentratie en specialisatie” één van de items waar we in het kader van de marktwerking veel tijd aan zullen besteden, veel externe mensen mee aan het werk zullen zetten, en onnodig veel geld aan zullen uitgeven.

Uit wetenschappelijke studies blijkt, dat er een positief verband is tussen volume en kwaliteit. Ik onderschrijf daarom de stelling van de schrijver, “dat netwerken van ziekenhuizen, die de basiszorg dichter bij de mensen brengen en de meer gespecialiseerde zorg concentreren, veel betere kwaliteit kunnen leveren”. Dat dit echter met lagere kosten gepaard zal gaan, waag ik op historische gronden te betwijfelen (dat is de 1% oneens).

De schrijver verwoordt haarscherp de intrinsieke dubbele moraal, die leidt tot de organisatorische onmogelijkheid om netwerken van “samenwerkende” ziekenhuizen te bouwen in een zich ontwikkelende, “concurrerende” vrije markt.

In het verleden werkte ik in één ziekenhuis met meerdere locaties, de SEH was in Bennekom, de kinderafdeling in Wageningen. Als je als kind je been brak in Wageningen, werd je eerst door de ambulance naar Bennekom gebracht, en vervolgens na constatering van de breuk voor operatie weer teruggebracht naar Wageningen. Dergelijke situaties zijn onwenselijk en moeten we niet terug willen. Het gemak waarmee allerlei onderzoeksinstituten deze aspecten van de problematiek negeren wekt bij mij bevreemding. Kennelijk hebben ze geen flauw benul van de werkelijkheid, die ze in hun wiskundige formules proberen te vangen.

Concentratie en specialisatie van ziekenhuisfuncties in het kader van marktwerking zal, ook volgens de Boston Consulting Group (Rapport: Kiezen voor Kwaliteit, portfoliokeuzes van ziekenhuizen zorgen voor hogere kwaliteit en lagere kosten, 2010) een moeilijke weg zijn. De weg van de toenemende concurrentie is per definitie ( 1) de weg van minder samenwerking; (2) een hele dure weg, want op korte termijn zal de zorg zeker duurder worden (2); (3) een afname van solidariteit en een groei van tweedeling omdat alleen welgestelden het duurdere adequatere zorgpakket zullen kunnen betalen. Bovenstaande staat al jaren in het Manifest Zorg Geen Markt. www.zorggeenmarkt.nl

We moeten dus niet bouwen op basis van toenemende concurrentie, maar op basis van toenemende samenwerking. Dat is veel goedkoper, veel duurzamer, financieel meer solide en solidair met de zwakkeren in de samenleving. Laat de spijtbetuiging er maar vanaf, laten alle burgers en uitvoerders van zorg maar eens luid en duidelijk zeggen: ZO DOEN WE HET NIET MEER.


Jan van Dijk
Traumachirurg
Ondersteuner Zorg Geen Markt.

Top