BLOG

Duitse lessen voor de langdurige zorg

Duitse lessen voor de langdurige zorg

Toen ik nog maar net Kamerlid was hoorde ik vaak “de ouderenzorg in Duitsland is veel goedkoper". In deze tijd waarin het aantal ouderen toeneemt en mensen steeds ouder worden is niet meer de vraag of we meer zorg gaan verlenen, maar hoe we dat op een goede en betaalbare manier kunnen doen. Een recent werkbezoek in Duitsland heeft mij hier interessante handvatten voor aangeleverd.

Kostenbeheersing

In het afgelopen kerstreces heb ik met de Tweede Kamercommissie VWS een werkbezoek gebracht in Duitsland over de langdurige zorg. Voordat ik vertrok hoopte ik te leren hoe het toch kan dat de langdurige zorg in Duitsland veel goedkoper is. Als het gaat om kostenbeheersing wordt er namelijk vaak naar Duitsland gewezen als voorbeeld. Maar met het werkbezoek achter de rug vraag ik me af of dat terecht is. Weliswaar betalen Duitsers veel minder premie voor langdurige zorg, maar wanneer mensen eenmaal hulpbehoeftig zijn betalen ze meer en als zij dat niet kunnen worden hun kinderen aangeslagen. Die eigen bijdragen zagen we in de ons aangereikte info niet terug. Sterker nog, een antwoord op de vraag wat de totale kosten voor ouderenzorg zijn, dus inclusief die eigen bijdragen, moesten zowel het landsministerie als het federale ministerie ons schuldig blijven. Het zou mij niks verbazen dat de kosten voor ouderenzorg in Nederland en Duitsland elkaar helemaal niet zo enorm veel ontlopen.

Bekostiging

En dan is de vraag: wat heb je liever: een werkend leven lang behoorlijk wat betalen aan de langdurige zorg voor iedereen, of aanzienlijk minder gedurende je werkend leven, maar veel meer als jij of je ouders oud zijn en zorgbehoeftig worden. Het eerste klinkt mij rechtvaardiger in de oren.

Uitgangspunt

In de bekostiging zat wat mij betreft dus niet de voornaamste les. De voornaamste les zat erin hoe er naar ouderen gekeken wordt, wat het uitgangspunt is als je in Duitsland zorgbehoeftig wordt door ouderdom. Meer dan in Nederland ligt het uitgangspunt op ouderen zo lang mogelijk thuis laten wonen. Wat heeft iemand nodig om thuis te kunnen blijven wonen? Woningaanpassingen? Extra hulp? Wat kunnen naasten doen? Natuurlijk zijn dat vragen die in Nederland ook gesteld worden, maar vaak gebeurt dat op zo'n manier dat mensen het gevoel krijgen dat ze geen recht op zorg hebben. In Duitsland staat de eigen regie van mensen veel centraler.

Eigen regie

Duitsland heeft al langer dan Nederland een persoonsgebonden budget (pflegegeld). Het gebruik ervan neemt iets af maar zit toch nog op 30 procent van de mensen die langdurige zorg nodig heeft. En dat terwijl mensen slechts 50 procent van de kosten vergoed krijgen van de zorg die anders in natura geleverd zou worden. Dat zegt iets over de grote behoefte aan eigen regie.

De Duitse overheid koestert de behoefte aan eigen regie. Ze realiseert zich dat als alle mensen die nu hun zorg zelf organiseren zich tot zorg in natura zouden wenden de kosten enorm zouden toenemen. En daarmee het tekort aan goed verzorgend personeel ook. Begrijpelijk dus ook dat we vaak hoorden over het belang van zorg door naasten. Het woord mantelzorg kent bij mijn weten geen echte vertaling in het Duits, maar het gevoel kennen de Duitsers zeker. Opvang in het eigen netwerk is van belang. Samenredzaamheid om mensen zelfstandig te kunnen laten zijn is cruciaal. En de overheid spant zich ervoor in om dat mogelijk te maken en te houden. Zo is er sinds kort een regeling waarbij iemand tot 2 jaar voor een naaste kan zorgen en daarvoor worden vrijgesteld van werk. Een inkomensgat van de mantelzorger kan met een pgb van de zorgbehoevende worden gedicht. Mantelzorg wordt dus niet ingezet vanuit bezuinigingen, maar om mensen de kans te geven de eigen regie te behouden.

Duitse verzorgingstehuizen

Natuurlijk zijn er ook in Duitsland verzorgingstehuizen. Wat mij opviel was dat die in Duitsland veel kleinschaliger zijn. We bezochten een verzorgingstehuis dat met 148 bewoners voor Duitse begrippen groot is. Elke afdeling vormt een aparte woongroep, met een eigen keuken, en eigen verzorgen personeel. Dergelijke initiatieven kennen we in Nederland ook. Maar kunnen we ons voorstellen dat Nederland net als Nordrhein Westfalen zou besluiten dat nieuwe tehuizen nog maar maximaal 80 bewoners mogen hebben? Ik betwijfel het. Het klinkt natuurlijk star, ook grote instellingen kunnen zorg kleinschalig organiseren. Maar grootschaligheid biedt voor de zorg geen voordelen. We verliezen dus niks met een eventueel besluit om ook een maximum aan het aantal bewoners in te voeren, toch? En we krijgen er meer, maar kleinere instellingen mee en dus is er dan ook meer te kiezen. Een meetbaar doel hoe groot we willen dat tehuizen zijn valt dus te overwegen.

Kleinschaligheid

Niet alleen de kleinschaligheid, maar ook het uitgangspunt dat mensen zo lang mogelijk thuis willen wonen, sprak mij aan en zou in Nederland veel meer centraal moeten staan. Wat mij betreft gaan we ernaar streven dat vanaf nu elk jaar het aantal ouderen dat thuis woont met 1 procent toe neemt en het percentage dat in een zorginstelling woont met 1 procent vermindert. Het budget reist natuurlijk mee. Met zo’n cliëntvolgend budget komt de cliënt en zijn zorgvraag pas echt centraal te staan.

Suggesties

Wat mij betreft is en blijft de eigen regie het centrale doel in de langdurige zorg, daar wil ik me voor in blijven zetten en ook voorstellen voor formuleren. Daarbij zal ik zeker lessen trekken uit de ervaringen die ik in Duitsland heb opgedaan, maar ik houd me ook aanbevolen voor suggesties: l.voortman@tweedekamer.nl.

Linda Voortman
Tweede Kamerlid GroenLinks

10 Reacties

om een reactie achter te laten

Schulte

23 januari 2012

Leuk stuk. De grote verschillen tussen D en NL zijn eigenlijk heel begrijpelijk. Ik ben benieuwd hoe de Duitsers die kinderen aanslaan. Op basis van hun inkomen ongeacht de relatie met de ouders? En proberen de Duitse ouderen en hun kinderen niet op grote schaal hun rijkdom te verdoezelen? Of proberen ze het geld zo snel mogelijk op te maken zodat de overheid ze niet meer kan plukken. Ik ben erg benieuwd hoe de Duitsers omgaan met dit soort gedrag.

Ewoud Nysingh

24 januari 2012

Een tip: kijk eens op de website van het VWS-Syntens project Kleinschalig Wonen met Domotica (KWmD).
Kleinschaligheid, eigen regie, de rol van verwanten en vrijwilligers, hoe formuleer je een visie op domotica, hoe maak je een maatschappelijke businesscase: bestuurders zijn enthousiast en vertellen er uitgebreid over.
www.syntens.nl/kwmd

tjark reininga

24 januari 2012

leuk verhaal. je maakt duidelijk dat in Dld de druk op het netwerk van zorgbehoeftigen groter is dan hier. dat is niet erg, mits het een bewuste keus is die mensen bewust wordt voorgelegd. in Nl gaan we de zelfde kant op, maar dan vooral omdat de regering er voor kiest de bestaande zorg goedkoper te maken voor mensen, die die zorg (nog) niet nodig hebben.

dat mensen in de situatie dat ze zelf moeten betalen kiezen voor een model waarin ze ook zelf de regie kunnen voeren, ligt niet alleen voor de hand, maar is ook positief. want zo krijgen ze voor hun beschikbare middelen de meeste kwaliteit van leven.

wat de financiële kant van het verhaal betreft, maakt de ervaring die Linda Voortman beschrijft mij opnieuw duidelijk, dat we het gokaspect van de zorgverzekering veel meer moeten benadrukken. de verzekeringspremie die we betalen garandeert ons, dat de verzekeraar de zorg betaald die we nodig hebben. maar de kosten van die zorg zullen doorgaans veel hoger zijn, dan het totale bedrag dat we aan premie betalen. en dat kan alleen, doordat veel mensen niet of nauwelijks zorg nodig hebben. die laatste groep betaalt de zorg voor de eerste. er zit een groot risico voor de organisatie en financiering van de zorg in de tendens om de premies te drukken door delen van de zorg in specifieke paketten onder te brengen (denk aan de tandzorg, zwangerschap, etc.) door degenen die deze zorg niet nodig (denken te) hebben een polis aan te bieden waarin ze niet is opgenomen, kan hen een lagere premie worden aangeboden. maar dat leidt onvermijdelijk tot een hogere premie voor degenen die wel met een beroep op deze zorg rekening houden.

Tjadens

24 januari 2012

Kosten Duitsland (OESO, 2011, gebaseerd op data 2008): ca 1.3% BBP (Nl: 3.5%, maar daar zit ook GGZ, gehandicaptenzorg enz in).

Druk op mantelzorger is hoger en cash-systeem leidt ook tot zwarte arbeidsmarkt. Daarnaast staan lonen en arbeidsomstandigheden werkenden in de zorg onder druk. Familie ook financieel verantwoordelijk. Daarom betalen kinderlozen ook hogere premie dan degenen met kinderen.

De Nederlandse zorgkosten zijn mede hoog doordat geen scheiding wonen/zorg is toegepast. Dat geeft dus het totaal. In Duitsland komt echter nog een aanzienlijk deel van wat wij zorgkosten noemen, voor rekening van de sociale ondersteuning (woonkostensuppletie en dergelijke) en dus voor rekening van andere financier.

Kees Marges

24 januari 2012

Interessant verhaal Linda. Maar is een (1) werkbezoek voldoende om fundamentele conclusies te trekken?
Ik heb geen verstand van ouderen zorg, maar wel, als ouder en voorzitter van een lokale en centrale clientenraad een beetje van zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. De instelling waar ik CCR-voorzitter ben is een antroposofische instelling voor vg zorg, psychiatrie en verslavingszorg. De VG divise was vroeger de zelfstandige Ita Wegman Stichting en het kleine broertje van de Zonnehuizen. Een van de oer-kenmerken van antroposofische zorg (gestart in het begin van de vorige eeuw in Duitsland/Oostenrijk door o.s Steiner en Wegman) is juist de kleinschaligheid en individuele benadering op basis van individuele zorgbehoeftes. Desondanks groeiden de antroposofische instellingen (Zonnehuizen, Raphael, Ita Wegman/Lievegoed Zorggroep) ook tot 'grote' instellingen. Er zijn dus andere krachten, zoals de onbetwistbare voordelen van de wat heet 'economy of scale' die krachtiger blijken te zijn. Sterker, binnen de antroposofische zorg (vg) bestaat al jaren de behoefte en zelfs overtuiging dat antroposofische vg zorg alleen kan overleven als de relatief kleine stchtingen samengaan in een grote (zoals Zonnehuizen een voorbeeld is), met behoud van de kleinschaligheid en individuele zorg aanbod gebaseerd op indivuduele zorgbehoeftes.
Een andere tegenwind is de nu met steun van GroenLinks (!) in gang gezette decentralisatie van de extramurale zorg in combinatie met zorg dichtbij en de bezuinigingen, die grote kans loopt om te resulteren in lokale monopolies, dus juist het tegenovergestelde van wat je zelf wilt, kleinschaligheid.
Het zit dus allemaal iets ingewikkelder in elkaar dan dat je met enkele op zich zeer nuttige werkbezoeken kunt leren.

Schreuder

24 januari 2012

Belangrijke aanvulling over de uit Pflegegeld vergoede kosten. Deze zijn weliswaar 50% van de kosten van zorg die anders in natura zou zijn gegeven. Maar bij betaalde mantelzorg door verwanten gaat het in Duitsland om belastingvrije inkomensoverdracht (zoals in ons land bij de studiefinanciering). In Nederland is betaalde mantelzorg wel belast. Dan is er in de praktijk netto voor mantelzorg, wat betreft percentage van kosten van naturazorg, uiteindelijk weinig verschil met de tarieven van het Nederlandse PGB.
Goede zaak overigens dat in Duitsland eigen regie zo voorop staat.

Bibiche

24 januari 2012

Sinds 1 januari 2012 is de nieuwe wet voor Familienpflegezeit van kracht: http://www.bmfsfj.de/BMFSFJ/aeltere-menschen,did=176662.html

Daardoor worden werkgevers en werknemers op vrijwillige basis betrokken en gestimuleerd om samen familiezorg mogelijk te maken en afspraken te maken over zorgtijd (min. 15 uur per week blijven werken) en terugkeer in de eigen baan als er minder zorgbehoefte is, met gedeeltelijke doorbetaling (afgesproken %) van loon. Geteld wordt dan met een "Zeitkonto", waarbij het loon na de Pflegezeit weer wordt gecompenseerd als de werktijd weer is opgebouwd.

Pietersma

24 januari 2012

Goede analyse van de verschillen tussen D en NL, weet ik uit eerste hand. Ik ben opgegroeid in D en heb er 9 jaar gewerkt in de zorg en nu werk ik sinds 12 jaar in NL in de zorg.
Alleen 1 klein "foutje" volgens mij: dat eigen regie in Duitsland voorop staat is een achteraf beredenering. Want het zo dat de Duitsers het haast een "Schande" vinden als een familielid in een "Altenheim" (te vergelijken met verzorgingshuis maar beslist niet hetzelfde). In Duitsland is het ook vrij normaal dat een kind met zijn gezin in het huis van de ouders woont. Mijn broer doet dit en hij heeft ook ervoor getekend (!) dat hij voor mijn ouders gaat zorgen! Dus eigen regie omdat het moet zou je kunnen zeggen ...

Stubs

27 januari 2012

Het is erg lofwaardig dat Linda Voortmann de moite gedaan heft om over de grenz naar alternativen te zoeken.
Maar het is uiterst moeilijk een verglijk op te stellen, omdat het Pflegegeld in D een minimuum opbrengt ( ca. € 840,00) tegenover het pgb (AWBZ zorg) in NL, ook al is het in D vrij van belasting.
Verder is het erg moeilijk om in aanmerking ervoor te komen, omdat elke nodige steun in minuten of selfs in seconden wordt getoets aan een maatstaf, die door geen zorgverlener kan worden gehaalt. Dit systeem is onmenselijk.
Meestal zijn oudere mensen ook te troots op zich self en geven bij de keuring niet de echte behoefte aan, zo vallen ca. 60 % eruit en krijgen niet de tegemoetkoming op welke zij normal recht zouden hebben.
De max. toelage voor een tehuis is € 1.470,00 (hoogste klasse) tegen kosten van het tehuis van ca € 4.000,00.
Het verschil moet worden opgebracht uit eigen inkomen, vermogen of door de kinderen en hun echtgenooten.
Dit is helemal geen sozial systeem.
Maar als in NL het goed werkende systeem vanaf 2013 zodanig wordt aangepaast dat geen pgb-tegemoetkoming meer mogelijk is, wordt dit een stap in de verkeerde richting.

Adrie van Osch

29 januari 2012

Altijd goed om bij een ander te kijken, zeker bij een ander Rijnland. Maar dan is het goed om ook scherp te analyseren.
Inderdaad, Duitsland heeft lagere collectieve (dus officiele) kosten en hogere individuele (dus onzichtbare) kosten. De verdeling tussen collectieve en individuele inzet is echt een politiek vraagstuk dat als zodanig besproken zou moeten worden. Dat gebeurt te weinig in Nederland.
Een ander, niet belicht, deel van de analyse is de manier waarop het collectieve wordt georganiseerd. Dat gebeurt in Duitsland met veel minder regels omdat het Pflegegeld door de client wordt geregisseerd. Dat zou volgens mij niet zozeer een politiek vraagstuk moeten zijn maar een organisatievraagstuk. Laat dit vrij aan aanbieders en vragers en je zult zien dat het beter gaat met minder bureaucratie. In Nederland kan dit al gauw 2 mrd. schelen. Uitspraken over groot- versus kleinschaligheid zijn dan niet meer nodig.
Dus mijn oproep aan mevrouw Voortman is: neem uw politieke verantwoordelijkheid op het vraagstuk van collectief versus individueel en probeer vervolgens de regels en bureaucratie in de organisatie van de zorg weg te halen.
Veel succes wens ik U daarbij toe.

Top