Finance

'Zorginkoop kan leiden tot dictatuur van de middelmaat'

'Zorginkoop kan leiden tot dictatuur van de middelmaat'

De verbreiding van zorginkoop als sturingsinstrument heeft geleid tot standaardisering en massa-inkoop met weinig ruimte voor pluriformiteit van de zorgvraag. Door de nadruk op uniformiteit kan zorginkoop via bulkinkoop onbedoeld leiden tot “dictatuur van de middelmaat”.

Dat constateert de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (RVS) in het rapport ‘Inkoopsafari - Verkenning van de praktijk van zorginkoop’. In de verkenning neemt de RVS vier deelsectoren onder de loep om antwoord te krijgen op de vraag hoe zorginkoop de kwaliteit, toegankelijkheid, betaalbaarheid en pluriformiteit beïnvloedt. De onderzochte sectoren zijn de ziekenhuiszorg, de kraamzorg, de intramurale ouderenzorg en de extramurale individuele begeleiding.

Volgens de RVS heeft zorginkoop niet zelden tegenstrijdige effecten. Wordt er gekeken naar de invloed op de betaalbaarheid, dan treedt er een tweeledig effect op. Enerzijds is er sprake van stroomlijning van processen, minder verspilling en meer automatisering en dus een hogere productie-efficiëntie. Tezelfdertijd wordt die productie-efficiëntie negatief beïnvloed door allerlei controlemechanismen en administratieve lasten.  Op macroniveau heeft zorginkoop de kosten in elk geval niet weten te verminderen, aldus de RVS: “Integendeel, de kosten zijn toegenomen.”

Als er naar de toegankelijkheid gekeken wordt, dan doen zich volgens de RVS soms negatieve effecten voor in de vorm van wachtlijsten. Deze kunnen optreden doordat verzekeraars patiënten naar de aanbieder willen sturen die de meest doelmatige zorg levert.

Bulkinkoop

Met pluriformiteit staat inkoop volgens de RVS qualitate qua op gespannen voet vanwege de homogeniserende werking. Zorginkoop betekent in de woorden van de RVS- “het stellen van eisen aan standaardisatie en uniformiteit: protocollen, richtlijnen, kwaliteitssystemen, opleidingseisen. Het leidt tot bulkinkoop. Dit kan goed zijn wanneer standaardisatie leidt tot verbetering van bepaalde professionele kwaliteitsaspecten. Maar het kan er ook toe leiden dat de dictatuur van de middelmaat zegeviert.”

In een eerdere publicatie toont RVS-voorzitter Pauline Meurs zich ook kritisch: “Er blijkt in de inkoop nauwelijks ruimte te zijn voor niet kwantificeerbaar te maken factoren. De nadruk ligt op die aspecten die zorginkopers kunnen meten en waar ze zorgverleners op kunnen afrekenen.”

Schijnproces

Ondanks de nadruk op de financiële kant heeft zorginkoop in economische termen niet zelden veel weg van een schijnproces. “Veel zorginkoop bestaat eigenlijk uit het uitvoeren van beleidsregels van de NZa, het invulling geven aan wensen van de minister of het naleven van bestuurlijke hoofdlijnenakkoorden”, stelt de RVS. Als de uitkomsten van zorginkoop politiek onwelgevallig zijn blijken overheid en politiek het lastig te vinden om niet te interveniëren, waarmee de werking van zorginkoop als sturingsinstrument ondergraven wordt.

Ook op een ander niveau werkt zorginkoop onvoldoende, vindt de RVS. Voor zorgverzekeraars is inkoop vaak een middel om hun concurrentiepositie te verstevigen in plaats van een instrument om de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid te verbeteren.  Bovendien zijn burgers namens wie verzekeraars  inkopen nauwelijks betrokken bij zorginkoop. Zij kiezen dan ook niet op basis van de kwaliteit van de inkoop voor zorgverzekeraar, maar op basis van de hoogte van de premie.

Groeiend belang 

Aanleiding voor de ‘Inkoopsafari’ is het al maar groeiende belang van zorginkoop in de zorg. Sinds de invoering van de Zorgverzekeringswet (Zvw) onderhandelen zorgverzekeraars al zo’n tien jaar steeds intensiever met zorgverleners over prijs en kwaliteit van curatieve zorg. Met de decentralisatie van maatschappelijke ondersteuning, begeleiding en jeugdhulp maken ook gemeenten voor hun inwoners afspraken met diverse zorgaanbieders. Daarnaast speelt zorginkoop een rol in de langdurige zorg. De Wet langdurige zorg (Wlz) regelt dat zorgkantoren namens verzekerden afspraken maken met zorgaanbieders over vernieuwing en kwaliteit.

Niet eenduidig

Gezien het brede spectrum waarin zorginkoop wordt ingezet, is de conclusie van de RVS dat de effecten op de kernelementen van het Nederlandse zorgstelsel nogal diffuus zijn, niet verrassend. “Het blijkt moeilijk om aan te geven welke invloed de zorginkoop heeft gehad op de ontwikkeling van een sector als geheel. Dat heeft alles te maken met de manier waarop mensen aankijken tegen wat zorginkoop is en wat er onder wordt geschaard. Dat verschilt per deelsector en binnen deelsectoren.” Bovendien blijken de opvattingen over kwaliteit, toegankelijkheid en doelmatigheid ook niet eenduidig, hetgeen weer van invloed is op de gepercipieerde invloed van zorginkoop.

3 Reacties

om een reactie achter te laten

Jan Alberts

14 februari 2017

Nog geen reacties? De RVS slaat één van de uitgangspunten van het huidige zorgstelsel onderuit...

V. Valk

14 februari 2017

Heerlen, wrang genoeg met SPbestuur, heeft de zorg ondergebracht in een consortium van 8 zorgaanbieders met de scherpste prijs die zelf weer met onderaannemers zouden werken. Dit consortium geeft invulling aan de Wmo want Heerlen vond het te lastig om dit zelf te doen. Indicatiestellers zijn zowel ambtenaar als werknemer van de zorginstelling. Ik vind het geheel schimmig, het is tenslotte 'de slager die zijn eigen vlees keurt' en er belang bij heeft dat je bij hen de zorg afneemt. Helaas is er geen tegenbericht van de NZA. Mensen die kiezen voor zorg in natura kiezen dus voor zorg vanuit dit consortium. Voordeel is wel dat er dan voor hen geen eigen bijdrage is. Dat lijkt voordelig voor alle partijen. Helaas is zorg vanuit dit consortium niet voor iedereen geschikt bijvoorbeeld i.v.m. de noodzaak van specifieke deskundigheid, een duidelijke match met de zorgverlener, voor wie continuïteit en vertrouwen belangrijk is en vaste vertrouwde zorgverleners op vaste tijden betalen wel de prijs. Deze mensen kiezen vaak voor een PGB. Niet alleen omdat het laatste stukje eigen regie (waar is die gebleven in de Wmo?) over de eigen zorg en dus eigen leven belangrijk is, maar daarnaast vaak ook noodgedwongen omdat een uniform gemeentepakket die pretendeert voor elk wat wils te hebben niet aansluit. Voor hen geldt wel de eigen bijdrage in Heerlen terwijl de tarieven om zorg ( afgeleid van en lager dan zorg in natura) in te kopen met het PGB dusdanig zijn dat dit bijna onmogelijk is geworden. Het zijn ook deze mensen die tussen wal en schip vallen, mensen met een complexe zorgvraag zoals autisme. Al vanaf 2014 belooft dit kabinet een besluit over het GGZ ZZPC, mensen met deze indicatie staan nu geparkeerd in de Wmo terwijl er evengoed sprake is van langdurende zorg. Autisme gaat niet over! Om mij heen hoor ik mensen afhaken van zorg met alle gevolgen van dien want die zorg is nodig, het is geen luxe. Is dit het doel geweest van de transitie van zorg naar de gemeente? Is dit het beloofde maatwerk in zorg ten behoeve van cliënten of slechts maatwerk ten behoeve van de gemeentekas? Den Haag ziet wel toe maar schuift elke verantwoordelijkheid af, het is nu immers aan de gemeenten. Je voelt je zo op de duur ook geen Nederlander meer, maar slechts een burger van de gemeente waar je woont. Een gemeente waar je niet meer wil wonen, anderszijds ben je in een andere gemeente met een gunstiger beleid of meer gepaste zorgmogelijkheid niet welkom omdat je tenslotte weer drukt op diens gemeentekas.
Spreekwoordelijk zou je overigens kunnen zeggen dat het 'ziekenfondsbrilletje' er weer is nu de langdurende zorg bij de gemeente is ondergebracht. Zelfs de zorg vanuit ziektekostenverzekeraars biedt aanzienlijk meer keuze dan zorg vanuit de gemeente.

Gerda Schapers

14 februari 2017

Nu wordt me een beetje duidelijk waarom er in ziekenhuizen geen geld is voor de veel goedkopere behandelingen voor levermetastases als Radioembolisatie en RFA behandelingen die verlenging van leven met kwaliteit opleveren en aanzienlijk minder kosten dan de standaard chemo's waarvan de bijwerkingen mensen vaak zieker maken dan ze al zijn. Terwijl radio embolisatie opgenomen is in het basispakket.

Top