BLOG

Oplossingen voor ouderenzorg liggen niet in systeemwijzigingen

Oplossingen voor ouderenzorg liggen niet in systeemwijzigingen

De gezondheidszorg - en de ouderenzorg in het bijzonder - is een van de lastigste dossiers de komende regeerperiode. De betaalbaarheid, kwaliteit, toegankelijkheid en de beschikbaarheid van voldoende personeel komen de komende decennia sterk onder druk te staan. Tenminste, als we op de huidige voet door blijven gaan.

Veel beleidsdiscussies en ook het Regeerakkoord gaan eigenlijk over oplossingen, die geen echte oplossingen zijn: de eigen risico’s, de hoogte van de premies, de overheveling van AWBZ naar Zorgverzekeringswet en Wet Maatschappelijke Ondersteuning, scheiden wonen-zorg, de extramuralisering van de laagste zorgzwaartepakketten. Ze zullen vooral iets zullen doen op de verdeling van de collectieve lasten en naar welke overheden de hete beleidsaardappel wordt doorgeschoven. Bij ongewijzigd beleid zullen we de komende decennia tweeënhalf tot drie maal zoveel uitgeven aan ouderenzorg. We moeten het beleid dus echt over een andere boeg gooien. Beter nog, we moeten de praktijk omgooien en niet te veel op beleid wachten. De sleutel daarvoor ligt in het potentieel van de samenleving. Het Regeerakkoord laat dat potentieel zo goed als liggen, terwijl het groot is.

Eigen regie via coöperatie

Er zijn op dit moment tal van initiatieven waarin ouderen, groepen burgers in buurten of dorpen zelf de regie over hun bestaan en daarmee ook over hun zorg nemen. Ze richten coöperaties op die zelf onderlinge hulp en zorg regelen. En als zelf regelen niet mogelijk is, organiseren ze het professioneel, maar wel naar hun maatvoering. Niet die van professionals of beleidsinstanties. Dat is een radicale omwenteling. Initiatieven als de zorgcoöperatie Hoogeloon, Stadsdorp Zuid en tal van andere initiatieven krijgen overweldigende belangstelling uit het hele land. Dat zien we overigens ook in het buitenland. Zo werken in het Village to village network in de Verenigde Staten meer dan honderd communities samen onder het motto ‘together we have the power and means to design our own futures and keep control over our own lives’. Er blijkt een groot potentieel in de samenleving om elkaar te helpen. Niet alle zorg vraagt om een oplossing van betaalde krachten.

Maatschappelijke initiatieven

Naast deze initiatieven van onderop, zijn er ook grote maatschappelijke organisaties die dit principe ontdekt hebben. Zo werken partijen als de het pensioenfonds PGGM, de Rabobank, zorgverzekeraars Achmea en CZ samen in het initiatief Wehelpen. De nieuwe staatssecretaris van VWS is een van de initiatiefnemers van dit initiatief. Doel is om hulpvraag en informeel hulpaanbod bij elkaar te brengen. Veel mensen willen best iets voor een ander doen, maar willen zich er niet structureel op vastleggen. Omgekeerd, schromen veel mensen die hulp nodig hebben om die hulp te vragen: ‘vraagverlegenheid’. Deze grote landelijke partijen maken een infrastructuur om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. Een Marktplaats van de zorg!

Kleinschaligheid

Duidelijk is, dat kleinschaligheid op het niveau van wijken en dorpen een vereiste is: mensen moeten elkaar kennen en elkaar kunnen tegenkomen. Een groep landelijke spelers in de zorg heeft onder de noemer ‘Zorg in eigen hand’ het initiatief genomen om deze radicale verandering in de zorg te ondersteunen en verder vorm te geven, in al haar lokale variëteit: zorg in eigen hand.

Rol overheid

De vraag is nu wat moet een overheid daarmee? Allereerst moeten overheden (landelijk én lokaal) erkennen dat we een andere kant op moeten met het zorgdebat. Ze moeten niet alleen hun energie richten op gevechten met ziekenhuizen, medisch specialisten, huisartsen, zorgverzekeraars, patiëntenverenigingen, maar ook eens kijken naar wat burgers nodig hebben en vooral wat zij willen. En vervolgens die burgers daarin faciliteren. Dat kan heel eenvoudig zijn: zorgen dat er inloopcentra kunnen zijn, dat er mogelijkheden kunnen zijn voor sociëteiten voor ouderen, dat er goede woningen worden gebouwd, dat er fiscale regelingen komen die laagdrempelige semiprofessionele hulp stimuleren, dat er een technologische infrastructuur is die digitale contacten mogelijk maakt.

Denktank Zorg in eigen hand

Het gaat er niet om een uitgebreid subsidiebeleid te creëren. Belangrijk is het de kleine zetjes te geven die ruimte te bieden om uit te proberen en te leren, nu eens niet alleen voor professionals, maar vooral door burgers zelf. De denktank Zorg in eigen hand stimuleert het debat hierover. Zorg in eigen hand ziet de onhoudbaarheid van het huidige bestel en hekelt de improductieve discussies over het stelsel. Burgers, patiënten, mantelzorgers aan zet, en professionals en beleidsmakers in een gepaste ondersteunende rol. Het vraagstuk is zo groot dat je het kleinschalig moet oplossen!

Met dank aan de leden van Zorg in eigen hand voor hun input voor deze blog, in het bijzonder Guus Bannenberg, Kees Penninx en Hilde van Xanten.

Henk Nies
Voorzitter raad van bestuur van Vilans, kenniscentrum voor langdurende zorg

12 Reacties

om een reactie achter te laten

Raijmakers

20 november 2012

Efficiëntieslag in de informele zorg is noodzakelijk

Een waarschijnlijk steeds groter deel van het zorgvraagstuk zal in de komende tijd opgepakt worden door mantelzorgers en vrijwilligers. Gemeenten beheren subsidiegelden die organisaties financieren die deze informele verzorgenden ondersteunen. Vaak is men wel tevreden over deze hulp. Maar er is hoegenaamd geen inzicht in efficiëntie van informele zorgorganisaties, laat staan effectiviteit van de ondersteuning. Een efficiëntieslag zal meer en betere informele zorg tot gevolg hebben, met ook als gevolg dat er minder instroom is in de formele zorg. Gemeenten kunnen daarvoor ontschotten in financiering. Maar vooral kunnen gemeenten na gaan denken hoe ze met hun subsidies zodanig kunnen sturen dat informele zorgorganisaties zich doelgerichter en efficiënter gaan inzetten, en vooral meer gaan samenwerken. Een aanpak gericht op ketensamenwerking is daarvoor een ideale aanpak, waarbij zorgaanbieders een integraal aanbod ontwikkelen en de cliënt daadwerkelijk centraal stellen.
(meer info zie website)

Hoeben

20 november 2012

Helemaal eens met jouw artikel Henk. Gemeenten moeten duidelijk meer gaan investeren in de vrijwilligers en de mantelzorgers om hen bij de zorg te betrekken en betrokken te houden.
Zelf denkt ik aan mijn oude dag meer in het met een aantal andere mensen, zoals kennissen en vrienden samen op kleinschalig niveau bewonen van een of twee huizen waarbij zelf de zorg wordt ingekocht en waar meer voor elkaar gezorgd kan worden.

Anoniem

20 november 2012

"Duidelijk is, dat kleinschaligheid op het niveau van wijken en dorpen een vereiste is: mensen moeten elkaar kennen en elkaar kunnen tegenkomen."

Tja, als je dit schrijft dan leef je misschien in de buitenlandse wetenschappelijke literatuur, maar niet in Nederland. Met uitzondering van enkele kleine en afgelegen dorpen bestaat er in Nederland geen kleinschaligheid meer. Mensen wonen veelal in een omgeving waar ze niemand kennen, en hun familie woont ook erg ver weg. Nederlanders reizen hierdoor veel meer dan Duitsers, Belgen of Engelsen.

Terugvallen op structuren die er niet meer zijn is het verlangen naar het stelsel voor de invoering van de AWBZ inclusief de tijd die daarbij hoorde.

wansink

20 november 2012

Inhakend op reactie 3: Anoniem

U constateert terecht dat de anonimisering is voortgeschreden, maar dat geldt voor de hele westerse wereld is voortgeschreden.

Tweede punt: Duitsland, Groot-Brittannie (en Frankrijk) zijn veel grotere landen dan het vlekje Nederland. Om bij onze oosterburen te blijven: wie in Berlijn of Keulen woont, springt met hetzelfde gemak in de auto of de ICE om zijn/haar zieke ouders in Muenchen, Frankfurt of het Saarland te helpen verzorgen. En elke keer worden dan heel wat meer kilometers afgelegd dan "wij" Nederlanders hoeven of van plan zijn te doen.

wansink

20 november 2012

Excuses voor de verschrijving: 2 keer "is voortgeschreden".

Raijmakers

20 november 2012

In vervolg op #1: ik zie dat het adres van de website waar ik naar verwijs niet is gepubliceerd, bij deze: http://passioneelleiderschap.net/efficientieslag-informele-zorg/

Rob van der Peet

21 november 2012

Interessant, initiatieven zoals de zorgcoöperatie Hoogeloon en Stadsdorp Zuid! Vroeger noemden we dat de kruisvereniging. Past overigens helemaal in de tijdsgeest, want de wijkverpleegkundige is ook al weer terug van weggeweest.

Jan Troost

21 november 2012

Zeker geheel eens met de strekking van je artikel en de ingezette trends waar je op attendeert. Fantastisch en zeer treffende geformuleerd, vind ik de uitspraak dat het probleem zo groot is dat je het vooral kleinschalig moet oplossen!
Zoals jou ook bekend, zijn onder meer door de stichting Sophia (opgericht met behulp van VWS en actieve betrokkenheid van Jet Bussemakers) nieuwe concepten ontwikkeld (waaronder de momenteel zeer succesvolle formules Quality by People"en "Zorgbrigadier") die heel concreet invulling geven aan het initiëren, ontwikkelen en implementeren van dit type nieuwe ontwikkelingen en concepten. Ongelooflijk dat door een combinatie van meer invloed en bewegingsruimte laag in de organisatie te beleggen, directe betrokkenheid en de regie terug bij de cliënt, bewoner of patiënt, eigen verantwoordelijkheid, zelf-organiserende teams en kleinschaligheid keten-aanpak en decentralisaties integraal benaderen zoveel voordelen blijkt te hebben. Invoeren van dit type concepten is niet direct gericht op of het beogen van bezuinigingen, maar hebben dit gewoon wel als resultaat!
Kortom een boeiende en uitdagende tijd waarin veel nieuwe situaties en aanpakken mogelijk zijn en bijzonder positieve resultaten bereikbaar gebleken. Daarbij is een intensievere samenwerking van o.a. lokale overheden, zorg- en welzijnsorganisaties, woningcorporaties, scholen, vrijwillergsorganisaties, kerken, etc. raadzaam en nastrevenswaardig.
Tenslotte wijs ik er graag op dat Nederland gelukkig ook bestaat uit heel veel "platte land" en "buitengebied", waar nabuurschap en saamhorigheid wel degelijk ruimschoots aanwezig is en echt werkt!


Anoniem

21 november 2012

@ Wansink. Goh wat zijn die Duitsers toch aardig vergeleken met de egocentrische en egoistische Nederlanders. Als je dat verschil nou eens goed zou kunnen onderbouwen, dan zou dat als basis kunnen dienen voor een beleid waarbij we worden gedwongen om weer voor elkaar te zorgen.

Zelf verwacht ik dat de werkelijkheid anders is, en dat Duitsers en Belgen weliswaar meer voor elkaar zorgen uit noodzaak (het zorgstelsel doet het niet) en daarbij in de regel toch ook veel dichter bij elkaar zijn blijven wonen.

Versteeg

21 november 2012

Aan Anoniem en Wansink:

Het gaat niet om dorpen of andere bestaande gebieden. Mensen zullen zelf hun scenario voor hun derde levensfase moeten maken en tussen hun "lege nest" en hun zorgbehoefte zelf initiatief nemen voor of zich aansluiten bij nieuwe (lot-)genootschappen als nieuwe, zelfgekozen vorm van solidariteit.
Dat moet allemaal nog wél geleerd worden maar ook nú worden aangepakt. Dat wordt ons allemaal niet makkelijk gemaakt: uit de zorgwereld wil (nog) niemand investeren in deze vorm van zorgpreventie. Zie bv. www.derdefase.org en www. ubuntuplein.nl (aangesloten bij "wij doen het zelf")

A. van der Peijl

22 november 2012

Ik begrijp een ding niet. Organisaties moeten allemaal opleidingen hebben van hier tot gunter. Maar vrijwilligers hebben helemaal geen opleiding. Niet dat ze daardoor niets kunnen. Integendeel zelfs. Een moeder die een baby krijgt doet doorgaans instinctief wat goed is. En men vergeet ook dat kinderen van ouderen allemaal aan het werk zijn en zelf kinderen hebben en vaak niet in de buurt wonen. Mijn zoon woont meer dan een uur hiervandaan en komt zelf pas om 7 uur ,s-avonds thuis. Ik als oude oma help mijn dochter en niet andersom. Het klinkt allemaal zou makkelijk maar dat is het niet.

Anoniem

26 november 2012

Zit igz ook in de werkgroep?
Zorgleveren met vrijwliigers en mantelzorgers vraagt wel een andere kijk op de situatie. Wat bovenstaande wordt geschreven over opleidingen, deskundigheid personeel valt moeilijk te begrijpen als er met mantelzorg en vrijwilligers wordt gewerkt. Een organisatie zit aan heel wat regels vast om kwaliteit van zorg te leveren. Ik geloof echter dat een aantal regeltjes wel minder kan. Het zo normaal als mogelijk wonen in een organsiatie is ver weg van de realiteit mi.

Ik noem een paar regetjes:
* Geen thermometer meer in de koelkast om wekelijks de temp van de koelkast te controleren voor de medicijnen,
* Medicijnen nog maar 1x aftekenen ipv van 2x aftekenen van de medicijnlijsten of helemaal niet meer aftekenen?
* Sloten op de ramen en deuren omdat een zorgvrager met zzp 5 bopz zit te wachten op een plaats in het verpleeghuis.

Ik geloof in samenwerking van lokale overheden, zorg- en welzijnsorganisaties, woningcorporaties, scholen, vrijwillergsorganisaties, kerken, etc. raadzaam en nastrevenswaardig. Hier is heel veel uit te halen.

Top