BLOG

Kopzorgen om kennisniveau cliëntenraden

Als netwerkvoorzitter van NCZ praat ik dagelijks met cliëntenraden, zorgverleners, politici, bestuurders en netwerkpartners in de zorg. De afgelopen jaren heb ik een antenne ontwikkeld voor knelpunten tussen de verschillende partijen. Eén specifiek knelpunt gaat me aan het hart: de onderling grote verschillen in kennisniveau die misvattingen en onachtzaamheid in de hand werken.

Cliëntenraadsleden contra professionele bestuurders. Vrijwilligers uit alle gelederen die zich in hun vrije tijd inzetten voor het belang van cliënten contra hoogopgeleide managers en bestuurders. Allereerst wil ik benadrukken dat de oplossing voor dit probleem volgens mij niet ligt bij het zorgen dat cliëntenraden hetzelfde kennisniveau krijgen als managers/bestuurders. Dat zou pas een heilloze missie zijn!

Ook zijn er, vind ik, heel veel cliëntenraden die hun zaken prima op orde hebben. Zij houden de ontwikkelingen scherp in de gaten, houden hun basiskennis op niveau en blijven werken aan hun positie. Hiertegenover staan raden die zelfs de basisbegrippen in de zorg niet kennen. Zo komt het voor dat clientenraadsleden de Wmcz niet kennen; dé wet die hun handelen kracht bijzet!

Of dat raadsleden een algemene informatiebijeenkomst van bijvoorbeeld een zorgkantoor bijwonen maar dat de inhoud volkomen langs hen heen gaat. Incidenten? Helaas niet…

Het behartigen van de belangen van kwetsbare mensen is weliswaar een vrijwillige klus, maar zeker niet vrijblijvend. Op deze manier blijven sommige cliëntenraden een onderdeel van de zorg waar mee te sollen valt.

Kennis is macht

Kennis is macht. Zo wordt dat ook ervaren door geëmancipeerde cliëntenraden. Zij bereiken meer, hebben daardoor meer voldoening en krijgen meer waardering. Met kennis bedoel ik de basiskennis die nodig is om een gelijkwaardige gesprekspartners te kunnen zijn, zoals kennis van regels en wetgeving en van rechten en plichten. Ook bedoel ik inzicht in welke competentie(s) er missen en waar die te halen c.q. in te huren zijn.

Het gaat ook om begrip over de samenstelling, het functioneren en de positie van de raad. Deelnemen aan een cliëntenraad vraagt veel. Het kost (vrije) tijd en energie en je krijgt er niet voor betaald. Desondanks is deze rol cruciaal voor cliënten. Zij verdienen het als geen ander te worden vertegenwoordigd door een cliëntenraad die zichzelf serieus neemt.

Behoud van kennis

De meeste cliëntenraadsleden werken vanuit huis. Kennis, documenten en allerlei gegevens staan op  eigen computers. Daardoor lekt veel waardevolle informatie weg als een lid deze niet deelt of de raad verlaat. Een plek op het Intranet van de organisatie kan uitkomst bieden al blijkt dat in de praktijk niet altijd even makkelijk te realiseren. Maar met moderne middelen als Dropbox en in de Cloud werken hoeft het niet meer voor te komen dat waardevolle informatie en kennis verloren gaan. 

Constante factor

De Ambtelijk Secretaris Cliëntenraad (ook wel AS genoemd) is een centrale figuur die vanuit een strategische positie alles overziet, goed kijkt en luistert, en snel reageert op ontwikkelingen. Hij/zij is de constante factor, het vaste professionele aanspreekpunt en de beheerder van documenten en informatie van de cliëntenraad. In het nieuwe wetsvoorstel WMCZ krijgen cliëntenraden het recht op ondersteuning van een onafhankelijke, professionele ondersteuner. Dit zal zeker helpen bij het op orde brengen en houden van het kennisniveau van cliëntenraden. Het is dan ook van groot belang dat deze functie snel een erkend beroep wordt met een bijpassende beroepsopleiding.

Uiteindelijk zijn het cliëntenraden, managers en bestuurders die aan zet zijn om te zorgen voor een volwaardige inspraak en mede-zeggenschap!

Marika Biacsics

Netwerkvoorzitter Netwerk Cliëntenraden Zorg

Marika Biacsics_311

2 Reacties

om een reactie achter te laten

j.berkelaar

21 juli 2017

Beste Marika
Ik heb een tijdje vrijwillig gewerkt als secretaris van een cliëntenraad. Ik vond het zeer nuttig en dankbaar werk om de belangen te behartigen van kwetsbare mensen in de GGZ.
Mijn ervaring is dat de taken binnen de raad niet goed verdeeld worden en dat het erg moeilijk is om de achterban te bereiken.
Het is jammer dat cliëntenraden de rechten, die voortvloeien uit de Wet Medezeggenschap Zorgistellingen, niet maximaal benutten. Zo wordt er veel te weinig gebruik gebruik gemaakt van het adviesrecht, al dan niet verzwaard. Dat is echt jammer want een cliëntenraad is een volwaardig adviesorgaan. Voor een groot deel komt dit ook voort uit het feit dat de raden niet goed geïnformeerd worden door het bestuur van de instelling over kwesties waar ze wel vanuit de Wmcz van op de hoogte zouden moeten worden gebracht. Er ligt hier een belangrijke taak voor zorgbestuurders om dit te verbeteren want dan staan de patiënten pas echt centraal. Nu is dat voornamelijk een loze kreet.
Jammer is het dat m.b.t. ROM-kwestie er, voor zover ik heb kunnen nagaan, geen cliëntenraden zijn die hier gebruik hebben gemaakt van hun verzwaard adviesrecht cf Wmcz artikel 3 lid 1 sub j. Het is triest dat patiënten nog steeds niet (volledig) geïnformeerd worden over ROM benchmark. Eenderde van de data wordt nog steeds aangeleverd en verwerkt in de databank van Stichting Benchmark GGZ terwijl de gegevens door koppelingen met andere databanken herleidbaar zijn tot de natuurlijke persoon. Ik vraag mij af in hoeverre patiënten hierover geïnformeerd worden en dat informed consent bij aanlevering en verwerking van data noodzakelijk is. De cliëntenraad kan een belangrijke rol spelen om af te dwingen dat patiënten geïnformeerd worden als instellingen weigeren dit te doen.
Misschien is het een idee om een congres te organiseren waar gezondheidsjuristen uitleg geven over het gezondheidsrecht en dan met name patiëntenrechten, om de kennis van cliëntenraden bij te spijkeren. Want terecht merk je op: kennis is macht.

Marika Biacsics

24 juli 2017

Beste heer Berkelaar,

Dank u wel voor uw reactie! De spijker op zijn kop. Wij zijn bekend met de ROM benchmark en hebben hier aandacht aan besteed op onze website en via onze nieuwsbrief. Een goed idee om een congres te organiseren waar gezondheidsjuristen uitleg geven over het gezondheidsrecht en dan met name patiëntenrechten, om de kennis van cliëntenraden bij te spijkeren! Alhoewel we dit natuurlijk al heel veel doen. Cliëntenraden hebben niet de plicht zich te scholen.. er worden weinig tot geen eisen gesteld aan het 'cliëntenraadlidmaatschap' Men is al blij (zegt men tegen mij) als men mensen kan vinden.. Ik kan een blik met reacties opentrekken van mensen die gevraagd zijn voor de cliëntenraad maar die na één vergadering vriendelijk bedankt hebben omdat zij het gevoel hebben voor 'spek en bonen' mee te mogen doen. Uitspraken als 'cliënten medezeggenschap is schijn-medezeggenschap of een wassen neus, clientenraden zijn ja-knikkers en 'de cliëntenraad is een ExcuusTruus' zijn voor mij aan de orde van de dag. Ik zet mij er keihard voor in om deze beeldvorming (die niet uit de lucht komt vallen!) te veranderen in de positieve zin!

Top