Finance

Het is een pervers systeem

We hebben een ziek systeem laten ontstaan, ook in de zorg. Het goede nieuws is dat hierover steeds meer wordt gepraat. Zo begint verandering.

Een kleine drie jaar geleden schreef ik een boek over bankiers in de 'City' van Londen, Europa's financiële centrum. Het gaat over de vraag hoe bankiers met zichzelf kunnen leven. Toen het uitkwam, gebeurde er iets geks.

In het boek beschrijf ik hoe de meeste bankiers helemaal geen slechte mensen zijn. Wel zitten ze in een slecht, of beter gezegd 'pervers' systeem. Daarin worden ze aangemoedigd en beloond dingen te doen die schadelijk zijn voor hun klanten of hun aandeelhouders, of de economie, of de belastingbetaler, of voor zichzelf. Waar de religies  van deze wereld zeggen 'wat u niet wil dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet', daar is het motto bij de banken 'als het mag van de wet moeten wij wel onschuldig zijn'.

Tot mijn verbazing verkocht het boek als een gek. Het won de NS Publieksprijs en werd het best verkochte boek van 2015 in Nederland. Een boek over Londense bankiers en de financiële crash uit 2008… Waarom sloeg dit zo aan?

De City is overal

Ik kreeg uitnodigingen voor lezingen en daar ontdekte ik het antwoord snel genoeg. "Een feest van herkenning", zei iemand uit de voedselindustrie. "Zo’n boek zou je ook kunnen schrijven over de oliemaatschappij waar ik werk", zei iemand. "Over de consultancy-wereld", zei iemand anders. Over de auto-industrie, de bouw, het onderwijs, de voedingsmiddelenindustrie… "De City is overal", zo vatte Trouw-journalist Stevo Akkerman het pakkend samen.

En als er één branche is van waaruit ik brieven kreeg, dan was het de zorg. "U beschrijft in uw boek", zeiden lezers, "een door schaalvergroting onbeheersbaar geworden organisatie, waarvan het management niet kan of wil weten wat er onderin gebeurt, waar regels de plek innemen van vertrouwen, concurrentie de plaats van samenwerking. Targets komen op de eerste plaats, kwaliteit en fatsoen daar ruim onder… Tja, kan best zijn dat het zo gaat bij JP Morgan of Goldman Sachs. Voor mij klinkt het als het ziekenhuis waar ik werk."

Ook de verzekeraars werden constant genoemd door brievenschrijvers. Die denken net zo 'a-moreel' als de banken, schreven mensen. Zo kreeg je de woekerpolissen, maar volgens de brievenschrijvers is er sindsdien weinig veranderd. Hoe kunnen verzekeraars ook anders, wanneer ze van hun aandeelhouders maar één opdracht krijgen, namelijk zoveel mogelijk winst maken. We hebben een rare wereld laten ontstaan, dat zei eigenlijk iedereen met wie ik over deze problematiek sprak. Wel 90 procent van de mensen, zo niet meer, is eerlijk en constructief.

Begin

En toch hebben we nu een systeem in bijvoorbeeld de zorg waarvan enorm veel insiders zeggen: het is niet eerlijk en het is destructief. Het slechte nieuws is dat dit in heel Europa aan de gang is. Amerika ging ons al jaren eerder voor. Het goede nieuws is dat er steeds meer over wordt gepraat. Zo beginnen alle veranderingen: als mensen van goede wil ontdekken dat ook anderen zien wat er misgaat. We hebben een lange weg te gaan, maar het begin is er.

Joris Luyendijk

Journalist en antropoloog

Joris Luyendijk_311

Joris Luyendijk is een van de sprekers op het Skipr-event 'Dienen of dicteren': Een aantal invloedrijke beslissers nemen u mee in de onmiskenbare ontwikkeling van leiderschap in de zorg. Plus: bekendmaking 10e Skipr 99!

Klik hier voor meer informatie

3 Reacties

om een reactie achter te laten

Gijs van Loef

17 november 2017

Beste Joris, goed dat je je met de zorg gaat bemoeien. Maar vergis je niet, het is een zeer complexe sector, ik denk dat de financiele wereld een stuk overzichtelijker is. Over zorgverzekeraars: ik denk dat je te negatief bent (er worden heel mooie initiatieven ontplooid, zoals Zinnige Zorg), ze hebben geen aandeelhouders en ze hoeven niet per se zoveel mogelijk winst te maken. De politiek-maatschappelijke krachten laten dat in elk geval niet toe. Zorgverzekeraars kennen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid, zeker, maar... Zullen we er eens over doorpraten? Misschien na dinsdag, want dat verschijnt mijn nieuwe bijdrage op skipr. Als je je alvast wilt inlezen, bezoek mijn website. Ik ben een onafhankelijke denker, consultant en publicist met als specifieke expertise marktwerking in het publieke domein. Hartelijke groet, Gijs van Loef

Piet de Bekker

21 november 2017

Het perverse zit hem vooral in de beeldvorming. Het "systeem" is niet ziek. Incidenten worden stelselmatig uitvergroot en onterecht gezien als regel in plaats van uitzondering. Kwalijke bijzonderheden worden opeens de norm.

Helaas miskent dat vaak de enorme passie en betrokkenheid van vele honderduizenden zeer gemotiveerd, goed opgeleide gezondheidswerkers. En krijgen zorgverzekeraars en toezichthouders kritiek terwijl ze uitvoering geven aan wettelijke taken die noodzakelijk zijn (want de relatie tussen zorggebruik en betaling van de verzekeringspremie verloopt nu eenmaal via een zorginkoopmarkt waar afspraken worden gemaakt over zorgdiensten en -producten - dat gebeurt in centraal geleide systemen net zozeer, met commissioning groups en andere bureaucratische lijnen).

Nee, verzekeraars maken geen woekerwinsten. Nee, targets zijn niet leidend (een target ontslaat je NOOIT van de plicht tot compassie, fatsoen, medemenselijkheid). Nee, er zijn geen woekerpolissen - iedereen in Nederland heeft toegang tot een zeer uitgebreid (en jaarlijks verder groeiend!) basispakket, waarbij een zorgtoeslag een extra stuk inkomenssolidariteit borgt en gemeenten kwetsbare mensen desgewenst nog verder kunnen ondersteunen.

Lees gerust het meest recente rapport van de OECD Health at a Glance 2017 http://www.oecd.org/health/health-systems/health-at-a-glance-19991312.htm . Of bekijk analyses van de Europese Commissie, het Commonwealth Fund, en vele anderen. Het is werkelijk een gotspe om te spreken over "niet eerlijk" en "destructief". Amerika gaat ons niet voor, soms doet Amerika verwoede pogingen om onze kant op te schuiven.

Gaat alles goed? Nee, natuurlijk niet. Het is een uitdaging om voldoende personeel te krijgen en te houden. Sommige patienten (GGZ, complexe jeugd) weten de weg naar zorg niet goed te vinden. Bewuste beleidsveranderingen (langer thuis wonen) hebben consequenties (overstromen van spoedeisende hulp) waar we op moeten reageren. We zoeken naar manieren om de toegankelijkheid te borgen tot nieuwe, meer toegesneden, veelal dure geneesmiddelen. Het is altijd een puzzel om een rechtvaardige verdeling van de lasten te organiseren. Vertrouwen en verantwoording strijden regelmatig om voorrang. Mensen ervaren regelgekte. Maar eerlijk is braaf: vastleggen van patientengegevens, een diagnose en een behandelplan is onderdeel van goede zorg, geen onnodige administratieve last. En met slimme technologie kun je veel informatie hergebruiken en delen.

Zijn er problemen, dan is het zaak om daar oplossingen voor te zoeken. En dat begint vaak met het bestuderen van anderen. Want het lukt heel veel partijen om binnen de huidige regels, binnen het huidige systeem, tot hele prima uitkomsten te komen.

HuibHezemans.nl quality projects, process quality

29 november 2017

Goeie reactie, Piet. Helaas, longreads zijn steeds minder te verteren voor 140-karakter publiek. #PerverseBeeldvorming Politici minstens zoveel als koppenmakers.

Top