BLOG

Wat is de waarde van de zorg?

Wat is de waarde van de zorg?

Wat is de zorg en wat is de publieke sector ons waard? Deze vragen zullen zich de komende tijd steeds meer aandienen. Er moeten weer miljarden worden gevonden en die moeten uit de publieke sector komen. De private sector hebben we nodig om het geld te verdienen, zo is de gangbare gedachte.

Maar wat is de waarde van de zorg? Drie beleidsgevoelige sectoren - onderwijs, zorg en veiligheid - lagen onlangs onder het vergrootglas bij het Sociaal en Cultureel Planbureau. Het SCP onderzocht of meer geld ook meer waarde in deze publieke sectoren oplevert: meer productie en meer kwaliteit. Een lastige klus.

Kostenontwikkeling

Voor alle drie geldt dat de kostprijs per eenheid ‘product’ de laatste jaren hoger is geworden, hoger dan de inflatie. Alleen de in de intramurale verpleging en verzorging was de kostenontwikkeling gematigd, evenals die in de marktsector, aldus het SCP. De productie (vergeef me de term) is over de gehele linie achter gebleven bij de kosten. Alleen de thuiszorg is naar verhouding meer gaan leveren. Per saldo neemt de arbeidsproductiviteit toe in de ziekenhuizen, de thuiszorg en in de markt. De markt doet het beter, maar binnen de publieke sector komt de zorg er nog niet zo slecht af, als je op deze cijfers afgaat. Maar willen we zo de waarde van de publieke sector afmeten? Het gaat toch ook om kwaliteit?

Succes

Die blijkt nog lastiger vast te stellen. Op zich geen verrassende conclusie, gezien de ingewikkelde discussies over kwaliteitskaders en prestatie-indicatoren. In de zorg weet het SCP wel wat successen te noemen: betere patiëntveiligheid in ziekenhuizen, minder sterfte, minder wachtlijsten én tevreden klanten. Voor de intramurale care ligt het moeilijker. De problematiek van de cliënten is toegenomen, er zijn aanmerkelijk minder meerbedskamers, de mensen die het betreft zijn over het algemeen tevreden, het grote publiek wat minder. Voor de thuiszorg was niet veel meer te zeggen dat ook daar tevredenheid overheerst. Voor de sectoren veiligheid en onderwijs vielen deze conclusies over het algemeen minder positief uit.

Publieke diensten

Het SCP rapport laat zien hoe moeilijk het is de waarde van publieke diensten vast te stellen. Het debat over wat we er met zijn allen voor over hebben is met en zonder onderzoek moeilijk. Eén ding is wel duidelijk: je kunt niet met een marktbril op kijken naar de ontwikkeling van kosten en opbrengsten in de publieke sector. In de eerste plaats is er het Baumol effect nog steeds aan de orde. Het gaat in de publieke sector om arbeidsintensieve diensten. Deze zijn minder goed via technologieën te rationaliseren. Doordat dat de meeste marktsectoren (vooral de industriële) dat wel kunnen, zijn daar loonsverhogingen mogelijk, zonder dat kostprijs per product stijgt. De publieke sector moet die loonsverhogingen volgen om voldoende arbeidskrachten meer voor deze sectoren te vinden. Met andere woorden, de kostprijs van de publieke sector kan die van de industriële sector niet bijhouden.

Ethische kaders

Een tweede punt is dat er onder publieke en commerciële diensten andere ethische kaders liggen. Dit een inzicht beschreef Jane Jacobs in de negentiger jaren in haar boek Systems of Survival. Losjes parafraserend zou je kunnen zeggen dat de publieke sector iedereen zonder aanziens des persoons moet behandelen, volgens vaste procedures en hiërarchieën moet respecteren. De private sector kan klanten kiezen, uitzonderingen maken en elke dag weer een verandering aanbrengen om de concurrentie voor te zijn. Jacobs geeft aan dat die systemen op gespannen voet staan, niet verenigbaar zijn, maar elkaar wel nodig hebben. We zijn de laatste twee decennia wel bezig deze beginselen in elkaar te schuiven, maar het wringt.

Andere waarden

Bij de discussie over de waarde van de publieke sector moeten we onderkennen dat deze sector zeker moet flexibiliseren en innoveren, en zich niet moet koesteren in de gedachte heel anders te zijn dan de rest van de samenleving. Maar we moeten ook erkennen dat er andere waarden onder de publieke sector liggen dan onder de private sector. Het debat over de waarde in de zorg moet daarom eigenlijk gaan over de waarden van de zorg.

Henk Nies

5 Reacties

om een reactie achter te laten

Anoniem

13 februari 2012

Daar kan ik geen touw aan vastknopen. Bedoelt Nies dat we meer aan de zorg moeten uitgeven omdat de waarden binnen de zorg verschillen met die in de private sector? Dus stel dat solidariteit een waarde is, moeten we dan nu meer of minder aan de zorg uitvene ten opzichte van de andere publieke en private sectoren, terwijl deze waarde niet verandert is de afgelopen jaren? Dit gaat mij volledig boven de pet.

Schulte

13 februari 2012

Stelt Henk Nies nu voor om de publieke waarden van kwaliteit, toegankelijkheid, en kostenbeheersing voor de zorg ter discussie te stellen?

De Bekker

14 februari 2012

Mooi geschreven betoog. Het gaat er m.i. om te erkennen dat zorg - naast een economische sector met "economische" wetmatigheden - een bepaald publiek doel nastreeft, waardoor het nodig is in de discussie over waarde ook de maatschappelijke waarden (noem het "ethiek") mee te nemen. Dat gebeurt juist door (op macro niveau) de publieke belangen rond kwaliteit, toegang en betaalbaarheid te borgen. Die publieke belangen moeten bovendien in balans/evenwicht zijn. En liefst democratisch gelegitimeerd.

Toch heb ik moeite met de term "publieke diensten" wanneer het gaat over gezondheidszorg. Een publieke dienst is er een die collectief en ondeelbaar is, terwijl 98% van onze gezondheidszorg individueel en wel deelbaar is. Daarom werken de wetten van de markt op micro niveau - of je nu voor of tegen "de markt" bent. Het gaat feitelijk om "klantwerking", de mogelijkheid om in te spelen op behoeften en wensen van personen of groepen. En geloof me, ook in "normale" sectoren gelden ethische kaders en maatschappelijke waarden die boven het puur economische uitstijgen (denk maar aan maatschappelijk verantwoord ondernemen, de balans tussen people-planet-profit, het Rijnland model).

Koo Koningsberger

14 februari 2012

Het onderscheid dat Jane Jacobs maakte tussen de wachters (gemakshalve de vertegewoordigers van de staat) en de handelaars is in de hybride wereld van de zorg volledig achterhaald. Wel is de vraag zeer actueel of de staat òf de commercie goede zorg kan produceren. De politiek mikt nog op marktwerking in de ziekenhuiszorg, maar in de ouderenzorg is die vanzelfsprekendheid al lang verlaten. Dus terug naar de verstatelijkte zorg met door de overheid gereguleerde instituties als verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorginstellingen? Neen, natuurlijk niet: de derde 'speler' in de democratische driehoek (een term van Anton Zijderveld) zijn de burgers, die in waardegedreven verbanden buurt/samenwerkingsverbanden 'zorg' gaan produceren. De civil society! Zelfs branchevereniging ActiZ wil actief bijdragen aan burgerinitiatieven die 'samenredzaamheid' mogelijk maakt op de terreinen van zorg - welzijn - wonen. Menselijke en organisch georganiseerde care, waartoe verkokerde instituties niet in staat zijn. De kunst is die burgerondernemingen op het spoor te komen, ze te ondersteunen en organisch te laten uitgroeien tot kleinschalige buurtcoöperaties.

Vernhout

15 februari 2012

Toch ben ik ervan overtuigd dat de bestaande technologische mogelijkheden nog niet geheel of vaak zelfs geheel niet worden benut in de zorgsector om deze minder arbeidsintensief te maken.

Top