HRM

Ziekenhuizen, let op laaggeletterde medewerkers

Ziekenhuizen, let op laaggeletterde medewerkers

Je zou het misschien niet verwachten in Nederland, maar laaggeletterdheid is een probleem. En dat probleem wordt alleen maar groter.

Volgens de OESO stijgt vooral in de leeftijdsgroep van 45 tot 65 jaar het aantal mensen dat moeilijk leest of schrijft. Dat kan problemen op de arbeidsmarkt opleveren maar ook in de gezondheidszorg, voor zowel medewerkers als patiënten.

Laaggeletterde patiënten

Om te beginnen moeten ziekenhuizen rekening houden met laaggeletterde patiënten. Dat ligt hopelijk voor de hand. In het UMC Utrecht betekent het dat zorgverleners zich moeten realiseren dat patiënten laaggeletterd kunnen zijn en dat ze methoden aangereikt krijgen om dat te herkennen en bespreekbaar te maken. Het UMC Utrecht heeft bijvoorbeeld een toolbox ontwikkeld die beschikbaar is op alle afdelingen en poliklinieken om medewerkers te helpen om te gaan met laaggeletterde patiënten.

Zorgpersoneel

Een veel minder bekend probleem is laaggeletterdheid onder zorgpersoneel. Een kwart van de werkende laaggeletterde werkt in de zorg- en welzijnssector, maar dat heeft weinig aandacht gekregen. Voor elk ziekenhuis, ook een universitair medisch centrum, is dat relevant. Bij de buitenwereld wordt het beeld van het UMC Utrecht waarschijnlijk grotendeels bepaald door hoogopgeleide artsen en gespecialiseerde verpleegkundigen. Maar daarachter staat een even onmisbare groep medewerkers, waar laaggeletterdheid een reëel probleem vormt. Deze medewerkers hebben misschien nooit de gelegenheid gehad hun taalvaardigheid verder te ontwikkelen. Of hun taalvermogen is gaandeweg achteruitgegaan en misschien zelfs onvoldoende geworden voor een adequate taakuitvoering.

Ter illustratie een medewerker die rugklachten heeft door lichamelijk zwaar werk. Zij heeft recht op bijscholing om zich verder te ontwikkelen zodat ze kan solliciteren naar een minder zware functie. Als zij het aanmeldformulier niet kan lezen, dan komt zij niet bij die bijscholing terecht.  Met een training ‘Taal op de werkvloer’ helpt het UMC Utrecht dit soort werknemers bij hun eerste stap. Zo kan zij zich in haar werk en daarbuiten verder ontplooien. Binnenkort wordt ze herplaatst en komt ze niet in de WIA. Noem het een win-winsituatie.

Veiligheid zorg

Een ander voorbeeld. Laaggeletterdheid kan de veiligheid en dus de kwaliteit van zorg in het ziekenhuis beïnvloeden. Bij het inleverpunt voor vuile was hangt een poster, waarmee nadrukkelijk wordt gevraagd om alle zakken van de kleding leeg te halen. Die instructie is helaas zo onduidelijk geschreven dat medewerkers die moeite met lezen hebben, de poster negeren. Gevolg: een medewerker van de linnenkamer prikt zich aan een naald die is achtergebleven in een witte jas die bij de was zit.

Laaggeletterdheid herkennen

Kortom, laaggeletterdheid herkennen en aanpakken, zowel bij patiënten als bij medewerkers, is van groot belang voor ziekenhuizen. In het UMC Utrecht hebben leidinggevenden een training gevolgd om laaggeletterdheid te herkennen bij hun medewerkers. En om dit gevoelige onderwerp met ze te bespreken. De eerste groepen medewerkers hebben inmiddels taallessen gevolgd. Door opnieuw te leren lezen en schrijven, vergroten zij niet alleen de veiligheid van de patiënten en van de collega’s, maar werken ze ook aan hun persoonlijke ontwikkeling en hun inzetbaarheid. Deze aandacht voor laaggeletterde medewerkers stimuleert de ontwikkeling van medewerkers en vergroot de patiëntveiligheid.

Jan Kimpen
Voorzitter raad van bestuur UMC Utrecht
Voorzitter van de Adviescommissie Kwaliteit van Zorginstituut Nederland

Met dank aan Corrie Scholman, directeur Personeel en Organisatie UMC Utrecht

 

 

2 Reacties

om een reactie achter te laten

Teeuw

11 december 2013

Geachte heer Kimpen,

Ik reageer over het algemeen eigenlijk nooit. Dit keer treft mij het initiatief van het UMCU om laaggeletterdheid expliciet als probleem voor de veiligheid te benoemen zo, dat ik wel de moeite neem om te reageren. Een belangrijk initiatief dat laat zien dat het ziekenhuis geen eiland is in de samenleving. En waarbij “Veiligheid” in een meervoudige betekenis voor de patiënt, voor de behandeling, voor de medewerker. in de betekenis van fouten die kunnen optreden, omdat instructies niet goed gelezen kunnen worden. Maar ook veiligheid in de betekenis van schaamte en verlies van eigen waarde.

Kort na mijn studie onderwijskunde heb ik in Vlaardingen twee jaar als vrijwilliger les gegeven aan “Nederlandstalige analfabeten”. Twee maal in de week begeleidde ik een groep van ca 12 mensen in een educatief centrum. Het waren dus geboren en getogen Nederlanders die het regulier onderwijs (deels) hadden doorlopen en beperkt konden lezen en schrijven. Belangrijk verschil met autochtonen (het woord moet maar even) die een andere taal wel beheersen. Zie het zo: als u een vreemde taal zou moeten leren, dan lukt u dat wel. Ik denk ook wel dat onderscheid in de herkenning en aanpak in de toolbox terug te vinden. Een autochtoon die in de eigentaal slecht kan lezen en schrijven, heeft het m.a.w. extra moeilijk in Nederland.

Analfabetisme is óók een groot probleem onder mensen die in hun jeugd Nederlands genoten hebben. Ik startte als vrijwilliger met het idee om op de snelst mogelijke manier via een uitgekiend curriculum de mensen voorruit te helpen. Dyslexie als fenomeen werd toen nog niet zo benoemd in basis-en middelbaar onderwijs. In de leeftijd van 18 tot 70 jaar zaten zij in mijn groep. Het belangrijkste wat ik toen geleerd heb, is dat het aan willen leren van lezen en schrijven eigenlijk niet meer zo’n doel kan zijn. Water naar zee dragen, na twee jaar waren we geen steek verder. Het belangrijkste doel is: weerbaarheid bieden in de omgang met deze beperking en steun vinden bij lotgenoten. Al die pogingen om de f van de v en de s van de z te onderscheiden was en middel, een gelegenheid. Niet het doel.

Ik ben benieuwd hoever u bereid bent dit initiatief verder vorm en inhoud te geven. Herkennen is al mooi (want niet eenvoudig en gevoelig), maar dan…een taalles lees ik. Met welk doel?
Het is wel weer even geleden dat ik als vrijwilliger begeleidde, dus wie weet is mijn ideaal van het strakke curriculum toch realiteit geworden? Ik hoop het! Wat zeker ook ruimte biedt, is de betekenis van veiligheid bij laaggeletterdheid niet benadrukken als gevolg (u heeft schuld als het fout gaat tgv van uw beperking) maar als oorzaak (u staat niet alleen in uw schaamte). Lotgenoten (medewerkers) verbinden in het ziekenhuis en patiënten de ruimte bieden om hun laaggeletterdheid uit te spreken. Door veiligheid te bieden.

Ik wens u veel succes met het vervolg op dit initiatief.

Hartelijke groet,

Ronald Teeuw

PS Met de digitalisering doen zich wellicht steeds meer mogelijkheden voor om instructies niet te hoeven lezen, maar te beluisteren.

Lucien Engelen

12 december 2013

Helemaal eens met Jan!! het is een groot probleem en wordt steeds groter merk ik. Eerder schreef ik hier op Skipr http://www.skipr.nl/blogs/id857-laaggeletterdheid-in-de-zorg-kost-61-miljoen.html

Top