BLOG

Nederland heeft niet de beste zorg van Europa

De Nederlandse gezondheidszorg zou excelleren door de combinatie van toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid. Volgens de Euro Health Consumer Index, die politici en bestuurders steevast aanhalen als bewijs van onze toppositie, zou Nederland de beste gezondheidzorg van Europa hebben: het is niet waar.

De gezondheidszorg is zeer complex. Om een nauwkeurig beeld te krijgen moeten duizenden cijferreeksen worden opgesteld. Deze samenvatten is een schier onmogelijke taak. Toch is met enig gezond nadenken wel een indicator samen te stellen die met slechts enkele cijferreeksen een inzichtelijk beeld geeft van de kwaliteit van zorgstelsels van landen. Deze indicator bevat de kosten (uitgaven) uitgesplitst naar het percentage van het BNP dat aan gezondheidszorg wordt uitgegeven en de ontwikkeling daarvan, plus de kosten per inwoner (per capita) en een drietal 'prestaties': het aantal hoogopgeleide zorgverleners (aantal artsen per 1000 inwoners) als indicator van de omvang van het zorgaanbod, de gemiddelde levensverwachting als ultieme menselijke gezondheidsindicator en de 'persoonlijke gezondheidswaardering' van mensen. Deze gegevens zijn voorhanden.

Er zijn veel meer prestatie-kengetallen beschikbaar (OESO Health at a Glance), het lijkt zinvol om daar een selectie van te maken als nadere uitwerking. Dit is een begin. Op basis van de online databanken van de OESO en de Wereldbank is een tabel opgesteld van de veertien moderne Europese landen (ondergrens is een bevolkingsomvang van 5 miljoen inwoners) met zes sleutelindicatoren, oftewel Key Performance Indicators (KPI's), die in samenhang een samengesteld beeld geven van de kwaliteit van de gezondheidszorg in relatie tot de totale uitgaven per land.

De zes KPI’s zijn:

Kosten/uitgaven

• A0: percentage kostenontwikkeling BNP 2006-2014 (Wereldbank)

• A1: percentage uitgaven BNP (gemiddelde van OESO en Wereldbank)

• A2: uitgaven per hoofd van de bevolking (gemiddelde van OESO en Wereldbank)

Kwaliteit gezondheidszorg

• B: Aantal artsen per 1000 inwoners (gemiddelde van OESO en Wereldbank)

• C: Levensverwachting vanaf geboorte (gemiddelde van OESO en Wereldbank)

• D: Persoonlijke gezondheidswaardering (OESO)

Uit de tabel blijkt dat Nederland in vergelijking met de andere dertien landen slecht presteert. Kosten en kwaliteit zijn omgekeerd gewaardeerd: hoge kosten zijn in de beoordeling ‘negatief’, hoge kwaliteit is in de beoordeling ‘positief’. Op het niveau van de Uitgaven scoort Nederland volgens de OESO zeer negatief; ook volgens de Wereldbank zijn de uitgaven van Nederland hoog en liggen ze duidelijk boven het Europees gemiddelde. Op kwaliteitsniveau scoort Nederland op twee van de drie KPI's negatief. Het aantal artsen, geneesheren en medici is bijzonder laag en de levensverwachting ligt onder het gemiddelde. Alleen op de KPI persoonlijke gezondheidswaardering scoort Nederland positief.

Hoge zorgprestaties

De landen die er het beste uitkomen zijn Spanje (1e) en Italië (2e). De grote Zuid-Europese landen slagen er kennelijk in om tegen lage kosten hoge zorgprestaties te realiseren. Spanje heeft veel doctoren, 4,35 per 1000 (na Oostenrijk het meeste), maar ook Italië scoort qua doctoren nog boven gemiddeld. De levensverwachting is in deze twee landen hoog: Spanjaarden hebben de hoogste levensverwachting, 83,15 jaar, Italië 82,75 jaar, Nederland scoort ondergemiddeld met slechts 81,35 jaar. Beiden hebben een Nationale Gezondheidszorg, belasting gefinancierd, met een gedeeltelijk (ook politiek-democratisch) gedecentraliseerde organisatie van de uitvoering. Spanje (er zijn geen gegevens van Italië in de OECD-statistiek) geeft relatief weinig uit aan inpatient care ('ziekenhuizen', 25%; Nederland 32%) en relatief veel aan outpatient care ('includes home-care and ancillary services', 37%; Nederland 22%). Aan long-term care ('ouderenzorg') geeft Spanje 9% uit, veel minder dan Nederland met 26%. De belangrijkste tegenwerping is dat Nederland relatief veel uitgeeft aan long-term care, waardoor de totaaluitgaven zo hoog zijn. Dit is slechts ten dele waar. De kwaliteitsindicatoren liegen niet. Zonder long-term care zijn de uitgaven van Nederland gemiddeld (per capita), maar de kwaliteit blijft wat-ie is: ondergemiddeld.

Spanje is gemiddeld genomen de beste. Hoogste levensverwachting, veel artsen, zeer lage zorguitgaven en beheerste groei ervan.

Italië Hoge levensverwachting, boven gemiddeld aantal artsen, lage zorguitgaven, eigen gezondheidswaardering wel onder gemiddeld.

Portugal Levensverwachting relatief laag, Portugezen vinden zichzelf ook ongezond, maar het land heeft extreem lage zorguitgaven en geeft zelfs verhoudingsgewijs niets meer uit aan zorg dan in 2006.

Engeland Lage zorguitgaven, zeer weinig artsen, levensverwachting onder gemiddeld, maar een relatief hoge eigen gezondheidswaardering.

Oostenrijk Vrij hoge zorguitgaven, heeft de meeste artsen van alle landen, verder tamelijk gemiddelde uitkomsten.

Noorwegen Combineert hoge overall kwaliteit met vrij hoge zorguitgaven.

Zwitserland Hoge zorgkwaliteit, maar navenant hoge zorguitgaven. Hoogste eigen gezondheidswaardering met Zweden.

Frankrijk Wisselend beeld, zowel qua zorguitgaven als zorgkwaliteit. Tamelijk hoge levensverwachting.

Zweden Het beeld lijkt op dat van Zwitserland, maar de zorgkwaliteit is iets minder. Hoogste eigen gezondheidswaardering met Zwitserland.

Finland Betrekkelijk lage zorguitgaven in combinatie met een lage zorgkwaliteit.

Nederland Zeer hoge zorguitgaven, maar de zorgkwaliteit is ondergemiddeld, er zijn in het bijzonder zeer weinig artsen. De eigen gezondheidswaardering is wel bovengemiddeld.

Denemarken Vrij hoge zorguitgaven, zorgkwaliteit is onder gemiddeld, zeer lage levensverwachting, redelijke eigen gezondheidswaardering.

België Zorguitgaven als percentage van het BNP hoog, weinig artsen en een lage levensverwachting, toch is de eigen gezondheidswaardering bovengemiddeld.

Duitsland Hoge zorguitgaven, redelijk veel artsen, maar een vrij lage levensverwachting en een matige eigen gezondheidswaardering.

Gijs van Loef

Specialist markwerking gezondheidszorg

Gijs van Loef_311

10 Reacties

om een reactie achter te laten

Gijs van Loef

3 oktober 2016

Nawoord: Het CPB heeft zojuist gemeld dat Nederland gezakt is op de lijst met %BNP-uitgaven naar de 5e plek van 'modern Europa'.

Glenn Mitrasing

3 oktober 2016

Niet nieuw maar wel fijn dat u het weer eens op een overzichtelijke wijze inpepert...

Peter Koopman

3 oktober 2016

Conclusie? Een eigen (subjectieve) gezondheidswaardering is niet te koop? Kwantiteit levensverwachting is perfecte graadmeter? Aantal artsen is bepalend? Of zijn factoren als bereikbaarheid en betaalbaarheid voor iedereen van belang? En wat over het groot aantal academisch opgeleide verpleegkundigen in Spanje? En de Europese studie over de relatief hogere overlevingskans in ziekenhuizen waar gemiddeld veel hbo-verpleegkundigen werken? Nee, zo komen we er niet!

Gijs van Loef

3 oktober 2016

Beste Peter, ik trek op deze plek maar één conclusie: Nederland is niet zo goed als velen beweren. Conclusies trek ik wèl op mijn eigen website, waar ik de kwalitatieve kant van de 14 landen verder uitdiep (met tabellen) en een aparte blog aan Spanje wijdt: www.gijsvanloef.nl . Daar vind je ook een uitgewerkt voorstel voor een andere inrichting van ons zorgverzekeringsstelsel.

Ivo Knotnerus

5 oktober 2016

Een merkwaardig stuk. Bij de OECD komen deskundigen al jarenlang niet veel verder dan genuanceerde enerzijds-anderzijds kwalificaties in het internationaal vergelijken van zorgsystemen, voor de heer van Loef is het eenvoudig. Maar helaas. Het is nou eenmaal niet eenvoudig.

Over de kosten: Het vergelijken van de zorgkosten van landen als percentage van het BNP is onzinnig, omdat in dat cijfer natuurlijk ook (de ontwikkeling van) het BNP van die landen zit. Kijk maar eens waar Luxemburg in zo’n lijstje staat: Op plaats 34, boven Litouwen. Dat komt omdat Luxemburg een zeer hoog BNP per hoofd van de bevolking heeft en niet omdat haar zorgkosten op het niveau van een land in ontwikkeling liggen. Een zinvolle internationale vergelijking van (de ontwikkeling van) zorgkosten maak je op basis van uitgaven per hoofd van de bevolking. De heer van Loef weet dat ook eigenlijk wel, want hij verwijst ernaar (vlak boven de kwalificering van Spanje).

Dan kiest de heer van Loef het aantal artsen per 1000 inwoners als maat voor “de omvang van het zorgaanbod”. Waarom zou je dat nou doen als je doel is om de *kwaliteit* van zorgstelsels te vergelijken? Bovendien: Er is ook nog zoiets als efficiëntie. Eenzelfde hoeveelheid artsen kan in een compact land, met goede infrastructuur en rijk voorzien van hoogtechnologische diagnostiek en hooggekwalificeerde ondersteuning, aanzienlijk meer patiëntenzorg leveren dan in een land waar dat allemaal minder is. Misschien ging het om toegankelijkheid: Dan was de gemiddelde wachttijd voor zorg een betere keuze geweest, of een aanduiding van de mate waarin sprake is van tweedeling (beschikbaarheid van zorg voor rijk en arm).

Het gebruik van de gemiddelde levensverwachting als ultieme maat voor de “prestatie” van de gezondheidszorg in een land is bijna wanhopig-stemmend. De gemiddelde levensverwachting van een land is hoofdzakelijk een public health variabele, zeg maar een manifestatie van de milieuhygiëne, vaccinatiegraad, rook- en voedingsgewoonten, etcetera. In echte ontwikkelingslanden speelt het niveau van de gezondheidszorg een rol van betekenis in de levensverwachting, maar in de hoogontwikkelde West-Europese wereld veel minder.

Om kort te gaan: De hier gepresenteerde benadering is onbruikbaar voor een internationale vergelijking van de performance van zorgsystemen.

Gijs van Loef

5 oktober 2016

Dank je Ivo, voor het feit dat jij tenminste de moeite neemt om te reageren op mijn opruiende stuk. Bij de redactie van skipr ligt het vervolg, een verdieping op de kwalitatieve KPI's (ik schrijf niet voor niets: "Dit is een begin.") met het verzoek om dit te publiceren als blog-deel 2. Graag ga ik de discussie met je aan daarna.

Frank van Wijck

5 oktober 2016

Ach, dus als je op de inhoud op je plaats gezet wordt, dan is je tekst ineens "opruiend" bedoeld.

E.Kriek

5 oktober 2016

@ van Wijck: "qua inhoud op je plaats gezet worden" .
Wat daarvan te zeggen.
Dat dat nogal subjectief is, misschien?
Dat we het hier niet hebben over een bokswedstrijd, maar over een eerste poging tot een aanzet van een fatsoenlijke discussie op inhoudelijke punten misschien?
Dat van een zorgjournalist verwacht wordt dat hij interessante, inspirerende en aan de discussie bijdragende reacties zou hebben?
U gedraagt zich helaas als de muis die op de rug van een olifant roept:
"wat stampen we toch lekker samen! "
Frank van Wijck en zorgeconomen. Dikke mik.
Positief is in ieder geval dat zorgeconomen en hun derivaten nu niet meer hun pijlen richten op :
"het is niet onderbouwd!! "
De discussie verandert. En dat is goed.
( Even terzijde, maar waarom jammert iedereen toch over het feit dat het NZF niet onderbouwd zou zijn?
Single payer systemen hebben zich sinds jaar en dag bewezen.
In Noorwegen ( als ik het goed heb, zelfs sinds 1912) , Canada, Japan, Finland: single payer.
Hoezo dus, niet onderbouwd?
En nu graag NIET met de rampspoed van de NHS als antwoord komen. U kunt vast beter. )

E.Kriek

5 oktober 2016

Oh ja.
Er wordt nogal eens gezegd dat de analyse niet klopt om over te gaan tot een NZF.

Hierbij mijn analyse:

-effectiviteit, zorg inkopen op kwaliteit:

https://www.henw.org/archief/volledig/id2125-zorg-inkopen-op-kwaliteit-blijft-problematisch.html

- zogenaamd beheersen van de zorgkosten:
https://www.ftm.nl/artikelen/het-geheim-van-het-zorgstelsel-hoe-de-kosten-ongemerkt-naar-de-burger-werden-verschoven

http://www.groene.nl/artikel/schrappen-in-9-stappen

- vrije keuze, kwaliteit, hoge uitgaven? Het NRC heeft hier een duidelijk artikel over geschreven:
http://www.nrc.nl/handelsblad/2016/01/16/tweeslachtige-zorg-1576506

- solidariteit? Risicoselectie?

http://www.nu.nl/politiek/3992694/schippers-weerspreekt-kritiek-pvda-senator-zorgstelsel.html

https://fd.nl/economie-politiek/1169456/verbod-op-premieverschillen-in-zorg-schiet-tekort

- efficiënt zorgstelsel?

https://www.ftm.nl/artikelen/wat-schippers-verzwijgt-nederlands-zorgstelsel-geen-groot-succes

http://www.medicalfacts.nl/2014/10/08/nederland-gaat-van-plaats-25-naar-40-in-ranglijst-meest-efficiente-zorgsysteem/

En wat te denken van:

https://www.groene.nl/artikel/het-zorgkostendebacle

Zijn zorgverleners blij?

http://www.hetroermoetom.nu/

https://www.vvaa.nl/voor-leden/zelf-aan-het-roer

Zijn patiënten blij?

https://nationaalzorgfonds.nl/info/peiling

Zorgeconomen, is deze analyse niet genoeg om vraagtekens te zetten bij dit systeem?

En als u antwoordt:
"dat kan allemaal beter in het huidig systeem" , dan is het nu de beurt aan U om dat uit te leggen.

Gijs van Loef

7 oktober 2016

Beste lezers, het vervolg staat op mijn eigen website: https://gijsvanloef.nl/2016/10/07/nederland-heeft-een-ondoelmatig-zorgstelsel-de-gezondheidszorg-in-14-moderne-europese-landen-kwaliteit-versus-kosten-2/

Top